Alǵash qabyldanǵan 1995 jyldan beri tórt ret ózgeris engizilgen el Konstıtýsııasy taǵy bir jańǵyrýdyń tabaldyryǵynda tur. Demek, besinshi ózgeris burynǵydan ózgerek. О́ıtkeni Qazaqstan halqy Ata Zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizýdi referendým arqyly tańdaýǵa múmkindik alyp otyr. Keshe Atyraýda óńiraralyq kóshpeli otyrysyn ótkizgen referendýmdy qoǵamdyq qoldaý jónindegi respýblıkalyq shtab tóraǵasy Tóleýbek Muqashev bul ózgeristiń osyndaı mańyzyna ekpin túsirdi.
– Álemdegi ekonomıkasy ozyq memleketterdiń bári demokratııalyq jolmen órkendep keledi. О́ıtkeni demokratııalyq júıe ekonomıkalyq bostandyqqa jol ashady. Biz álemdik básekege qabiletti bolý úshin demokratııalyq júıege kóshýimiz kerek. Aldaǵy konstıtýsııalyq reforma memlekettiń bolashaǵyna áser etetin asa mańyzdy qadam dep oılaımyn. Bul túzetýler saıası júıeni qaıta qurý úshin kópten kútken naqty qadamdardy qamtyp, qoǵamnyń memleketpen ózara is-qımyly formatyn jańǵyrtýǵa jeteleıdi, – dedi Tóleýbek Muqashev.
Árıne, jahandaný dáýirin burynǵymen salystyrýǵa bolmaıdy. Tehnologııa da, adam sanasy da jańǵyryp ta, ózgerip te jatyr. Mundaı jańǵyrý men ózgeris táýelsiz Qazaqstannyń qoǵamdyq-saıası, áleýmettik-ekonomıkalyq órkendeýine qajet. Osyndaı jańǵyrýǵa yqpal etetin ózgerister talqylanǵan óńiraralyq kóshpeli otyrysqa Atyraý, Aqtóbe, Batys Qazaqstan jáne Mańǵystaý oblystyq máslıhattarynyń hatshylary, oblystyq ardagerler keńesi men referendýmdy qoǵamdyq qoldaý jónindegi óńirlik shtab tóraǵalary qatysty. Máselen, «Ardagerler uıymy» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy Baqtyqoja Izmuhambetov Konstıtýsııadaǵy ózgeriske qatysty eki máseleni ortaǵa saldy.
– Birinshisi – ózgeristiń máni men mańyzy. Ekinshisi – ózgeristiń eldiń damýyna tıgizer paıdasy. Mine, osy turǵydan aıtqanda, Konstıtýsııanyń baptaryna engiziletin ózgeristi qoldaýǵa ábden bolady, – deıdi B.Izmuhambetov.
Referendýmdy qoǵamdyq qoldaý jónindegi Atyraý óńirlik shtabynyń jetekshisi Gúlzada Shakýlıkovanyń málimetinshe, 6 mamyrdan beri eńbek ujymdarynda konstıtýsııalyq reformalardyń negizgi erejelerin keńinen túsindirýge baılanysty 182 is-sharany ótkizý josparlanǵan. О́ńirlik shtab músheleri osy kezge deıin 130 is-sharany ótkizgen.
– Búgingi dáýirdiń talaby kún saıyn ózgerip jatyr. Bul ózgeristen kesh qalmaý qajet. Osyǵan oraı memlekettik basqarýdyń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan konstıtýsııalyq reforma qoǵam múddesi úshin qolǵa alynyp otyr. Sondyqtan referendýmǵa qatysý bizdiń sanamyzdyń qanshalyqty jańǵyrǵanyn, balalarymyz ben nemerelerimiz ómir súretin qoǵamnyń demokratııalyq modelin engizý úshin jaýapkershilik alýǵa qanshalyqty daıyn ekenin kórsetedi. Demek, aldymyzda Jańa jáne ádiletti Qazaqstan qurý jolynda azamattardyń múddesi men quqyǵyn qorǵaý, saıası júıeni, ákimshilik-aýmaqtyq qurylymdy ózgertý, jańa ekonomıkany qalyptastyrý sekildi birqatar mańyzdy mindetter tur, – dep pikir bildirdi Gúlzada Shakýlıkova.
Onyń málimetine súıensek, óńirlik shtab quramynda 25 adam bar. Ásirese, zııaly qaýym ókilderi, saıasattanýshylar, Úkimettik emes uıym ókilderi, jýrnalıster men qoǵam belsendileri, blogerler referendýmnyń mańyzyn túsindirýge atsalysyp keledi.
– Júsip Balasaǵun babamyzdyń «Adamdardyń artyqshylyǵy óneri, aqyly, bilimi bolsa, ol – adamnyń óz qajettilikteri úshin taptyrmaıtyn qasıet», degeni bar. Ǵulama oıshyl adamdy osynaý asyl qasıetterdi boıyna jınaqtaýǵa shaqyrady. Mundaǵy basty maqsat – adamnyń ózin ózi tárbıeleýi, saıası sanasyn jańǵyrtyp, saýatyn arttyrý. Memlekettiń keleshegi jarqyn bolsyn desek, Ata Zańǵa engiziletin ózgeristi qoldaýda aýyzbirlik tanytatyn ýaqyt keldi, – túıindedi oıyn Gúlzada Shakýlıkova.
Al Atyraý oblystyq kásipodaqtar birlestigi tóraǵasynyń orynbasary Edil Uzaqbaıdyń aıtýynsha, jumysshylardyń quqyqtary men múddesin qorǵaıtyn iri qoǵamdyq uıym memlekettik saıasatty qalyptastyrýǵa tyń serpin beretin ózgeristerdiń iske asýyna qoldaý bildirip otyr. Qazir kásipodaqtar birlestigi 15 salany biriktiredi. Birlestik quramyna 80 myńǵa jýyq múshesi bar 670 bastaýysh kásipodaq uıymy engen.
– Kásipodaq músheleri Prezıdent usynǵan reformalar strategııalyq mańyzǵa ıe ekenin túsinip otyr. Munyń birneshe sebebi bar. Birinshiden, referendým – halyq úshin el bolashaǵyn aıqyndaıtyn biregeı múmkindik. Sebebi, ózgeristerdiń bári «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasynan bastaý alǵany, halyqtyń talap-tileginen týyndaǵany daýsyz. Demek, el senimine ıe bolmaı, Jańa Qazaqstandy qurý múmkin emes. Ekinshiden, biz adaldyq pen ádiletti bolý qaǵıdalaryn qatań ustanýymyz kerek. Bul – Jańa Qazaqstandy qurýdyń basty ustanymy, – deıdi Edil Uzaqbaı.
Onyń aıtýynsha, Konstıtýsııalyq reforma – qoǵamdy demokratııalandyrýdyń shynaıy kórinisi. Muny naqty qadam deýge bolady. Demokratııalyq damýǵa qadam basqan soń eńbek adamynyń laıyqty ómir súrýine kóńil aýdarylýy kerek.
– Kásipodaq úshin negizgi qundylyq – eńbek adamynyń laıyqty ómir súrýi. Sol sebepten, kásipodaqtar halqymyzdyń ál-aýqatyn arttyrý úshin eńbekaqy tóleý júıesin, eńbek jáne kásipodaq zańdylyǵyn jetildirý arqyly eńbek etýdiń laıyqty sharttaryn, jumys oryndaryn saqtaý, jańa oryndardy ashýdy qamtamasyz etý, eńbek zańdylyǵyn saqtaýda memlekettik jáne qoǵamdyq baqylaýdy kúsheıtý týraly usynystardy usynǵan bolatyn. Aldaǵy ýaqytta qabyldanatyn jańa Áleýmettik kodekste osyndaı usynystarymyz kórinis tabatynyna senimdimiz. Kásipodaqtardyń basty maqsaty – qoǵamda áleýmettik turaqtylyqty saqtap, jumys berýshiler men eńbekkerler arasynda áleýmettik dıalog ornatý. Sóıtip, eńbek adamynyń laıyqty ómir súrý sapasyn jaqsartý, – degen oıyn bildirdi Edil Uzaqbaı.
О́ńiraralyq kóshpeli otyrysta Aqtóbe, Batys Qazaqstan óńirlik, Jylyoı aýdandyq shtabynyń jetekshileri, Mańǵystaý oblystyq, Mahambet aýdandyq máslıhatynyń hatshylary referendýmǵa engiziletin ózgeristerdi túsindirýge baılanysty is-sharalar týraly habardar etti.
Atyraý oblysy