Ah, Camara qalasy!..

Reseıdiń Samara qalasynda Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵynyń Kishi quryltaıy úlken tabys­pen ótti. Quryltaı aıasynda Elbasynyń dástúrli Joldaýy talqylanyp, Reseı qazaqtarynyń 10-shy mereıtoıly Naýryzy toılandy.   SО́Z BASY: Samaraǵa jol túserde qazaqtyń kúmis kómeı ánshisi, Halyq qaharmany Roza Baǵlanova apamyzdyń «tólqujatyna» aınalǵan ánniń shyǵý tarıhyn bilgimiz kelgeni haq. «Ah, Samara gorodok» negizinen halyq áni deıdi. Volga býrlaktary demalyp otyrǵanda osy ándi ándetetin kórinedi. Halyq ánin orystyń ataqty ártisi Lıdııa Rýslanovanyń ózi Roza apamyzǵa senip tapsyrsa kerek. Uly Otan soǵysy jyldarynda jaýyngerlerdiń jigerine jiger, rýhyna rýh qosqan, ánshi apamyzdyń ónerine arqaý bolǵan Reseıdiń osy qalasy búgingi kúnge deıin qazaq ultymen tyǵyz baılanysta ekenine osy sapar barysynda kóz jetkizip qaıttyq. Samara qalasy – Volga ózeni jaǵalaýynyń sol jaǵyndaǵy Samara men Sok ózenderi saǵalarynyń arasynda ornalasqan. «Samara» – túrki tilinde «daladaǵy ózen» degen maǵynany bildiredi eken. Turǵyndar sany boıynsha Samara oblysy Reseı Federasııasynda altynshy orynǵa ıe bolsa, ondaǵy 3 mln. halyqtyń 15 myńnan astamy qazaqtar. Samara qalasy 1935 jyldan Kýıbyshev atansa, 1991 jyly tarıhı ataýyn qaıta alady. Soǵystan keıin qala KSRO-nyń iri ónerkásip pen mádenı ortalyǵyna aınalsa, qazir de iri óndiris oshaǵy. Munda ǵarysh pen avıasııanyń eń myqty áleýeti qalyptasýynyń bir mysaly, «Progress» zaýytynda Iý.Gagarın ushqan zymyrannyń qurastyrylýy. 1991 jyly Samarada Stalınniń atom bombasyna tótep beretin 40 metrlik tereńdikte ornalasqan býnkeri tabylyp, álemdik jańalyqqa aınalady. Qala búginde bes teńizdiń aılaǵy sanalady. Mine, osyndaı tórt ǵasyrlyq tarıhy bar ejelgi Edil boılaı ornalasqan tarıhı qalaǵa Reseıdiń Máskeý, Volgograd, Mýrmansk, Vologda, Túmen, Orynbor, Chelıabi, t.b. 15 aımaǵynan qandas baýyrlarymyz jınaldy. Atajurttan Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Talǵat Mamashev bastaǵan delegasııa, Qazaqstan Respýblıkasynyń Astrahan qalasyndaǵy konsýly Ashat Syzdyqov ta keldi. Naýryz – kóktem men dostyq meıramy Samara qazaqtary úshin jyldyń eń mańyzdy merekesi – Naýryz. Onyń ústine dúnıege kórik beretin kóktem-naýryzdy qarańǵynyń jaryqqa, qaranyń aqqa, kesirdiń kıege, joqtyń barǵa aýysatyn tabaldyryǵy dep tanyǵan qandastyrymyz, osy kúnge taıly-taıaǵymen birneshe aı boıy tyńǵylyqty daıyndalypty. Bıyl onynshy mereıtoılyq Naýryzdy toılaý Kınel-Cherkasski aýdanyna buıyrypty. Tańerteńgilik Mádenıet úıiniń mańyna jınalǵan halyqtyń qarasy óte kóp. Dalada qazaqtyń án-kúıi tógilip tur. Jaǵalaı tigilgen kıiz úılerde ulttyq erekshelikterimizdi aıshyqtaıtyn oıý-órnek bederlengen syrmaq, tekemet tóselip, ulttyq aspaptar, jıhazdar qoıylǵan. Balalar alańy, batýttar kishkene balaqaılardyń kóńilin aýlaýda. Samara oblysynda shashyraı ornalasqan qazaqtar úshin bul meıram bir-birimen kórisetin, qaýyshyp, hal-jaǵdaı surasatyn qýanyshty sát bolǵandyqtan bir kıer ulttyq kıimin kıgen úlken-kishiniń kóńili kóterińki. Aldymen alystan kelgen qonaqtardy Han otyratyn qazaq kúıge kirgizip, dám tatyrdy. 12 qanat úıdiń ishi ulttyq buıymǵa malynyp, dastarqan jaınap tur. Naýryz kóje artynan qýyrdaq, et ákelindi. Aýdandyq Mádenıet úıinde ótken saltanatty jıyndy Reseı Federasııasy Prezıdenti janyndaǵy ultaralyq qatynastar Keńesiniń múshesi, Reseı qazaqtary Federaldyq ulttyq-mádenı avtonomııasy jáne Samara aımaqtyq «Aq jol» qazaq ulttyq-mádenı avtonomııasynyń prezıdenti, aıtýly azamat Toqtarbaı Dúısenbaev ashpas buryn, ekrannan on jyl boıy ótken naýryz merekeleri paraqtalyp shyqty. – Búgin Samara oblysynyń qazaqtary úshin tarıhı kún. Ýaqyt qandaı jyldam. On jyldyń qalaı ótip ketkenin baıqamaı qalyppyz. Jyl ótken saıyn Naýryz ótkizýdiń túri de, mazmuny da ózgerýde. Osy jyldar ishinde Samara oblysynyń qazaqtary jergilikti halyqpen til tabysyp, qaı jaǵynan bolsyn jaqsylyqqa umtyldyq. Árıne, bizderge qashanda oblys, aýdan ákimdigi, Mádenıet mınıstrligi, ásirese, Samara qalasyndaǵy Dostyq úıi qoldaý, kómek kórsetip, Naýryzdy ótkizýge úlken jaýapkershilikpen atsalysqandaryna rahmet aıtamyz. Osy joly da ob­lys­taǵy 13 fılıalymyz kómekke kel­di. Ási­rese, bizdi tarıhı Otanymyz umyt­paı, árdaıym olardyń rýhyn, aıaly ala­qa­nyn sezinip otyrdyq. Naýryzdyń ótýi­ne alǵashqy jyldary Dúnıejúzi qa­zaq­tary qaýymdastyǵy, shekaralas Ba­tys Qazaqstan, Aqtóbe oblystary atsa­lyssa, qazir óz kúshimizben ótkize alatyn­daı jaǵdaıǵa jettik. Ýaqyt taýyp Reseıdiń 15 óńirinen kelgen qoǵamdyq uıym­darǵa da rahmet. Qurmetti qazaǵym, birge bo­laıyq, aýyzbirshiligimiz ajyramaı, qa­zaqtyń salt-dástúrin ustanaıyq, Naý­ryz qutty bolsyn! – dedi Toqtarbaı Qa­dyr­ǵalıuly júrekjardy lebizin bildirip. Sodan keıin sahna tórine Naýryz toıyna qoldaý kórsetip, uıymdastyrýǵa atsalysqan bılik ókilderi shaqyryldy. Alǵash sóz alǵan Samara oblysy Kınel-Cherkasski aýdanynyń basshysy Alekseı Popov aýdanda 4 myńǵa jýyq qazaq turatynyn, bıylǵy mereıtoılyq naý­ryzdy ótkizýdiń ózderine buıyrǵanyn mártebe sanaıtynyn, bul jasalyp jatqan ıgi sharalar osy topyraqta turyp jatqan ulttardyń óz salt-dástúrin saqtap, umytpaýyna qyzmet jasap, kórshi eki uly halyqtyń yntymaqtastyǵy men halyqtar dostyǵynyń nyǵaıýyna yqpal etetinin basa aıtty. Sondaı-aq, Samara oblysynyń gýbernatory N.I.Merkýshınniń quttyqtaý hatyn jetkizgen oblystyq kólik jáne avtomobıl joldary mınıstri I.I.Pıvkın, odan ári ulttyq mádenıettiń, tildiń, ultaralyq jáne konfessııaaralyq qatynastardyń nyǵaıýyna qosqan úlesteri úshin birqatar belsendilerdi gýbernatordyń Qurmet gramotasymen marapattap, qol saǵatyn tabys etti. Qazaqstannan, atajurttan jalyndy sálem joldaǵan Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Talǵat Mamashev aldymen Naýryzdyń mán-maǵynasyna, tarıhyna toqtala kelip, onyń dinı meıram emes, Shyǵys halyqtarynyń jańa jyly ekenin, Iran, Aýǵanstan, t.b. musylman elderinde de toılanatynyn jetkizdi. – Orys pen qazaq baıyrǵy dos halyq. Samara oblysynda naýryz on jyl toılansa, búgingi múmkindikti paıdalanyp, ony ótkizýge muryndyq bolǵan oblys, aýdan basshylaryna, Mádenıet mınıstrligine alǵys bildiremiz. О́ıtkeni, Naýryz tóńireginde qazaq halqynyń rýhy, salt-dástúri jańǵyrady, ultty uıytý, ultty biriktirý, tilimizdi jandandyrýǵa múmkinshilikter týady, – deı kele Talǵat Asyluly aýdan basshysynyń ıyǵyna shapan jaýyp, «Aq joldyń» belsendi múshelerin Alǵys hatpen marapattady. «Dostastyq qandaı jaǵdaıda bekı­di?» dep, sóz bastaǵan Qazaqstannyń Astra­han qalasyndaǵy konsýly Ashat Syzdyqov osyndaı is-sharalar, merekelik kóńil-kúı – kúndelikti ómirde syılasyp, bir-birimizdi qurmettep júrgende de bekı túsedi dedi. Burynǵy eki halyqtyń ara­syndaǵy tarıhı baılanysymyz urpaqtan urpaqqa berilip keledi. Endeshe, sol ádemi dástúrdi jalǵastyrý keıingi býynnyń da mindeti. Búgin balalarymyzdyń kórsetken ónerin kórip súısindik. Qandaı tamasha. Eger ár halyq óz dástúr-saltyn osylaı qurmetteı bilse, ózge ulttar da olardy baǵalaıtyn bolady. Al bul búgingi kúni ózekti máseleniń biri. – Reseımen tóskeıde malymyz, tósekte basymyz qosylyp, aralas-quralas jatqan elmiz, – dedi Oral qalasynan delegasııany bastap kelgen oblystyq máslıhat hatshysy Málik Kulshar. – Shekaralas eki oblystyń arasynda ekonomıkalyq, mádenı baılanystar úzilmeı, búgingi kúnge deıin jalǵasyp keledi. Sonyń dánekeri – «Aq jol» ulttyq-mádenı qoǵamdyq uıymy. Odan ári M.Qulshar myrza Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaevtyń quttyqtaý hatyn oqyp, Kınel-Cherkassk aýdanynyń basshysyna arnaıy syılyǵyn tabys etti. Sondaı-aq, Samara oblystyq «Dostyq úıiniń» dırektory D.V.Mıýlbah qazaq­tardyń Naýryz toıyna oblystaǵy 16 ulttyq-mádenı uıymy ókilderi qaty­syp otyrǵanyn jetkizse, Samara gýbernııasy Dýmasynyń depýtaty N.Somov samaralyq qazaqtar oblys ekonomıkasynyń damýyna eleýli úles qosyp otyrǵanyn, bir ǵana mysal, oblystaǵy jalǵyz áıel – Chapaev atyndaǵy kolhozdyń tóraıymy Gýmarat Garınova, onyń aǵasy, aýyl sharýashylyǵy kooperatıviniń tóraǵasy Beısenbaı ekeýi de jemisti eńbek etip kele jatqanyn tilge tıek etti. Ásirese, qazaqtardyń ǵasyrlar boıǵy mal baǵyp, ósirýdegi baı tájirıbesi basqa birde bir ultta joq dep esepteıtinin, endeshe sama­ralyq qazaqtar Reseıdegi aýyldyq jer­lerdi saqtap qalýda tamasha nátıje kórse­tip otyrǵanyn maqtanyshpen jet­kiz­di. Bir aıta keterligi, sóılegen sheshender on jyl ishinde óz ultyn – qazaǵyn shyn júregimen jaqsy kórip, salt-dástúrlerin saqtaýǵa qanshama kúsh salyp, aýqymdy jumys atqaryp otyrǵan Toqtarbaı Dúısenbaevqa alǵystaryn bildirip jatty. Jıyn barysynda Almaty qalasynan kelgen ataqty «Gúlder» ansambliniń solısteri Gúlhan Sergibaeva men Dáýlet Bolatbaev, «Aq jol» gazetiniń redaktory, naýryzdy uıymdastyrýshylardyń biri Salaýat Sultanov ánnen shashý shashyp, merekeni tuzdap otyrsa, ár aımaqtan kelgen bıshiler toby «Naýryz dýman», «Shattyq», «Dala órnekteri», «Qyzyl qumda aýylym», «Naýryz toıy», t.b. bılerin tartý etip, dombyrashylar «Kelinshek» kúıin tógiltti. Saltanatty jıynnan soń Mádenıet úıi aldynda Samara oblysynyń ár aýdanynan kelgen qazaqtardyń sherýi ótip, sońy shyǵarmashylyq ujymdardyń gala-konsertine ulasty. Sondaı-aq, kópbalaly otbasylarynyń festıvali, sporttyq jarystar ótti. Osylaısha, júrekterge nur sepken Naýryz meıramy halyqty bir serpiltip, jaqsy kóńil-kúı syılady. Dástúr boıynsha merekelik dombyra sımvoly – «Naýryz-2015» ótetin Sergıev aýdanyna tabys etildi. Reseı qazaqtary Elbasy Joldaýyn talqylady Kelesi kúni delegasııa basshysy Reseıdiń 15 óńirinen kelgen ulttyq-mádenı avtonomııa basshylarymen alqaly keńes ótkizdi. Ondaǵy negizgi máseleniń biri – Qazaqstan Prezıdenti, Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵynyń Tóraǵasy N.Nazarbaevtyń bıylǵy jyldyń basynda jarııalaǵan «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Joldaýynyń maqsatyn túsindirip, nasıhattaý. Bir aıta keterligi, qaýymdastyq Elbasynyń Joldaýyn shet eldegi otandastarǵa jetkizip, jan-jaqty nasıhattaýǵa aıryqsha nazar aýdarǵan. Bul joly Joldaýdyń qazaqsha, oryssha nusqasyn kitapsha etip shyǵaryp ákelipti. Sondaı-aq, mońǵolsha, ózbekshe, Batys Eýropa elderindegi qazaqtar úshin latynsha, qytaıdaǵy qazaqtar úshin tóte jazýdaǵy nusqalaryn daıyndaǵan. Osy aýqymdy jumysty atqarýda «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qorynyń únemi qoldaý kórsetip, dúnıejúzi qazaq­tarynyń Kishi quryltaıyna bas demeý­shilik jasap kele jatqanyn atap ótke­nimiz jón bolar. – Elbasynyń Joldaýyn tereń taldap, shetel qazaqtaryna keńinen nasıhattap, jetkizýde delegasııa quramyna ǵa­lymdardy da qatystyrdyq, – dedi Tal­ǵat Asyluly óz baıandamasynda. – Byl­tyrǵy Joldaýda 2050 jyly otyz damyǵan elderdiń qataryna kirý maqsa­ty qoıylsa, bıylǵy Joldaýda sol maq­sattardy oryndaý joldary kórsetilgen. Túptep kelgende, maqsat – ata-babalarymyz armandaǵan Qýatty el bolý. Qýatty el – Qazaqstannyń ulttyq ıdeologııasy. Qýatty el – Qazaq eliniń sınonımi. Ol úshin aýyzbirshilikti saqtamasaq, qalaı Qýatty el bola alamyz? Prezıdent aıtqandaı, bizdiń syrttaǵy aǵaıyndarymyz qaıda júrsin, qaı eldiń azamaty bolsyn, qazaqtyń bir-aq Otany bar. Ol – táýelsiz Qazaqstan. Sondyqtan da sizder qaıda bolsańyzdar da arqamyzda Qazaqstan degen elim bar, Qazaqstan degen qorǵanym bar dep ıyqty keńge salyp júre alasyzdar. Búginde júregi ezilip Qazaqstan dep armandap, atajurtyma jetsem dep júrgen talaı qazaq áli bar. Amanshylyq bolsa, qa­zaqtyń kóshi toqtamaıdy. Qýatty el bar jerde – memlekettik til ólmeıdi. Qýatty eldiń talmas qoldaýshysy bolaıyq. Odan ári dóńgelek ústeldi moderator Sh.Ýálıhanov atyndaǵy tarıh jáne etnologııa ınstıtýty dırektorynyń orynbasary, tarıh ǵylymdarynyń doktory Svetlana Smaǵulova jalǵap, eń alǵashqy Joldaý Qazaqstannyń eń qıyn kezeńi – ekonomıkalyq daǵdarys, saıası turaqsyzdyq kezinde, 1997 jyly jarııalanǵanyn, bıylǵy Joldaý on segizinshi ekenin, osy aralyqta elimizdiń qandaı deńgeıge kóterilip, el ekonomıkasynyń damyp, halyqtyń ál-aýqaty turaqtanyp, qaı salada bolsa da úlken jetistikterge jetip otyrǵanymyzǵa toqtaldy. Qazaqstannyń Astrahan qalasyn­daǵy konsýly Ashat Rústemuly baıaǵydaı naızanyń ushy, bilektiń kúshimen emes, biz qaı jaǵynan da – ıntellekt, oqý, bilim, ǵylym, mádenıet, rýhanı jaǵynan da kúshti bolýymyz kerek, ol úshin jas­tardy baýlyp, úıretý arqyly ǵana basqa eldermen terezemiz teń bolady deı kele: «Ondaı maqsatqa Otan bárimizge ortaq ekenin túsingende ǵana jete alamyz. Bizge Elbasydan jolymyz boldy. Tarıhtyń osy bir qıyn kezeńinde osyndaı basshy bergenine rızashylyq bildirýimiz kerek. Demek, bizder tek El­basynyń aınalasyna birigip, oǵan tirek bolǵanda ǵana, kúrdeli mynaý ómirde ata-babamyz ańsaǵan maqsattarǵa jetemiz» dep oıyn qorytty. Al Joldaýdyń ıdeologııalyq negi­zin túsindirgen qaýymdastyqtyń Tal­daý ortalyǵynyń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Kúlǵazıra Baltabaeva jıynǵa qatysýshy aǵaıyndardyń namysyn janı tústi. «Qazaqstan men Reseı 7,5 myń shaqyrymmen shektesip jatqandyqtan, bir halyq eki memlekette de ómir súrýde. Qytaımen de solaı. Qytaıdaǵy qazaq degenimiz ne? Ondaǵy turyp jatqan 1,5 mln. qazaqtyń jany eki jaqqa bólingen deýimiz kerek. О́ıtkeni, ata-babasynyń molasy, týǵan-týystary eki jaqta da qalǵan. Sondyqtan ol adam máńgilik óziniń kim ekenin izdeıdi. Qazaq – bir halyqpyz. Sizder Reseıdegi ulttyq-mádenı qoǵamdy qazaq bolǵan soń basqaryp otyrsyzdar. Osy arqyly ózderińniń kim ekenderińe jaýap alasyzdar. Sondyqtan sizder osyndaǵy qazaqtardyń basyn qosyp, jınaı alasyzdar. Bizge Qytaıdan telefon shalyp, Joldaýdy jiberińizder dep jatqanda, rıza boldyq. Biraq, sizderge bir derek keltireıin, búginde 590 qazaqtyń qyzy qytaıǵa, 6,5 myń qazaq qytaıdyń qyzyna úılengen. Demek, jahandaný úderisi ulttyq sana-sezimimizdi óshirýi múmkin. Mine, Joldaý osy saýaldarǵa jaýap beredi. Joldaý tek qur sóz emes, ol bizdiń halyqtyń dińgegi», – dedi. Árıne, bul aıtylǵan oı, tek ata-jurtta turyp jatqan qazaqtardy ǵana emes, syrtta júrgen qandastarymyzdy da oılantýy kerek. Tatarstannan kelgen Saǵıt Jaqsybaev, 15 myń qazaǵy bar Máskeýdegi «Qazaq tili» qoǵamynyń basqarma bastyǵy Ábýıslam Tursynbaev pen kórnekti ǵalym Toqtamys Jaýǵashty, qıyrdaǵy Mýrmansk qalasynan atbasyn burǵan, zapastaǵy polkovnık Serik Baıjumınov pen Qazbek Jumalınov, batyr qala Volgogradtan – Amantaı Beısekenov, Túmennen keshtetip bolsa da jetken baýyrlarymyz Esimhan Jantasov pen Esenǵalı Ibraev, Orynbordan Sáýle Taıkesheva da óz oılaryn ortaǵa saldy. – Men túkpirdegi aýyldarǵa barǵa­nymda, – dedi Chelıabi oblysyndaǵy «Birlik» qazaq-mádenı ortalyǵy jas­tar bóliminiń jetekshisi Qarlyǵash Igimbaeva, – aqsaqaldarymyz Joldaýdy qazaqsha talqylap otyr. Bul, árıne, ınternet, qazaq telearnasynyń jemisi. Olar Joldaýdyń ıdeıasyna rıza. Aqyry tarıhı Otanymyzdyń arqasynda Máńgilik el bolamyz deıdi. Chelıabi oblysynda qazaqtar aýyldyq jerlerde 78, qalada 21 paıyz turady. 90 paıyzy qazaq tilin biledi. Iаǵnı, aýyldyq jerlerde tilimiz de, dástúrimiz de saqtalǵan. Mine, sol aýyldaǵy aǵaıyndar Joldaýdy ǵana emes, ekonomıkany, Qazaqstanda bolyp jatqan jaǵdaılardyń bárinen habardar bolyp, sol mezetinde talqylap jatady. Elbasynyń Joldaýy, tek sizder úshin emes, sheteldegi qazaqtar úshin de altyn dińgek bolmaq. Osydan barǵan soń aýdandarda jastarmen sizderdiń aıtqandaryńyzdy, Joldaýdyń nusqasyn alyp baryp, dóńgelek ústelder uıymdastyramyz. Al Vologdadan kelgen «Elim-aı» ulttyq-mádenı ortalyǵynyń tóraıymy Darıǵa Elemisqyzy Rodına jaqsy jańalyǵymen bólisti. Qandasymyz Rýslan Maqsutuly Seıitkereev fýtboldan paralımpıadada altyn medaldy jeńip alyp, chempıon atanǵan. Bıylǵy paralımpıadanyń alaýyn jaqqan Rýslanymyz Reseı Prezıdenti V.Pýtınniń qabyldaýynda bolyp, 4 mln. rýbl syıaqy alyp, oǵan 35 myń rýbl ómirlik zeınetaqy taǵaıyndalypty. 31 jastaǵy Rýslannyń ákesi, zapastaǵy polkovnık Maqsut Seıitkereıuly Batys Qazaqstan oblysynyń týmasy eken. Dóńgelek ústelden soń alǵan áserimen bólisýge Orynbor aımaqtyq qazaq ulttyq-mádenı avtonomııasy tóraǵasynyń orynbasary Ámirjan Túlebaevty sózge tartqan edik. –Birde maǵan aımaqtyq gazetten telefon soǵyp, «Qazaqstannyń ataýyn Qazaq eli dep ózgertýge qalaı qaraısyz?» dep surady. Men bolsam: «Qazaqstan degen ataýǵa úırenip qaldyq. «Qazaq eli» dese basqa jańa respýblıka sııaqty estiledi. О́zbekstan, Tájikstan degendeı, úırenshikti Qazaqstan aty qalsa» dep jaýap berdim. Búgingi Joldaýdy talqylaý barysynda, ásirese, Talǵat Asyluly men Kúlǵazıra Nuranqyzynyń sózinen keıin, ol ıdeıany sonshalyqty túsinbegenimdi bildim. Eger biz osy nasıhatty óz aımaǵymyzda júrgizip, halyqqa, jastarǵa túsindirer bolsaq, Qazaqstannyń atynyń ózgerýin bári de qoldaıdy degen senimdemin. Orynbor – Qazaqstannyń tuńǵysh astanasy. Munda 150 myńǵa jýyq qazaq oblystyń barlyq aımaqtarynda turady. Tipti tutastaı basym aýdandar bar. Bizder orystarmen óte yntymaqty turamyz. Maǵan keshe ótken Naýryzda aýdandar sherýi unady. Biz qashanda Qazaqstanmen maqtanamyz. Elge kelgende Ánurandy tyńdasaq, júregimizge qolymyzdy qoıyp tyńdaımyz» deı kele, aldaǵy ýaqytta «Orynbor–Astana» reısi ashylsa, naýryzdy áıteýir aıtar atqa ótkizbesek, keıbir mańyzdy máselelerge konsýldyq aralasyp, bizdiń osyndaı jıyndarymyzǵa qatysyp tursa. Al jańadan kelip jatqan elshimiz de kóz qyryn salyp, kóńil bólse degen ótinishterin de bildire ketti. Tústen keıingi basqosýda Reseıdiń ár óńirinen kelgen ulttyq-mádenı avtonomııa basshylary esep berip, ózderindegi jaǵdaılarmen tanystyrdy, alda sheshimin tabatyn, oılasatyn máselelerin ortaǵa saldy. Osy sapar barysynda óz basym Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵynyń búginge deıin sheteldegi baýyrlarymyz úshin qyrýar jumystar atqarǵanyna kózim jetip qaıtty. Árıne, onyń bárin bir maqalada aıtyp jetkizý múmkin emes. Sonyń bir parasy qazaq tilin úırený, damytý barysynda túrli sózdik, tilasharlar, qazaqsha úırenetin dıski shyǵaryp taratsa, bul joly Talǵat Asyluly sońǵy tehnologııanyń negizinde jasalǵan qazaqsha, oryssha, aǵylshynsha sóıleıtin, 500 qazaqtyń áni, 500 kúıi, 500 ertegisi, jańyltpashy bar elektrondy qazaq úıdiń tanystyrylymyn ótkizdi. Suranys bolyp jatsa qarjylaryna jetkizip beretinine ýáde etti. Gýbernatordyń qabyldaýynda Kezdesý barysynda Samara obly­synyń gýbernatory bolyp basshylyqqa kelgenine eki jyl bolǵan Nıkolaı Merkýshınniń «Kınel-Cherkassk aý­danynda ótken naýryzǵa Úkimet basshysynyń shaqyrýymen Máskeýge ketip, bara almaǵanyna keshirim surap, sizderdi qabyldap, qandaı ótinishterińiz bolady, sony bilgim kelip arnaıy shaqyrtyp otyrmyn» deýiniń ózi – oblys basshysynyń qazaqtarǵa degen nıet, kózqarasyn bildirse kerek. Gýbernator myrza delegasııa basshysy Talǵat Mamashev, konsýl Ashat Syzdyqov jáne Toqtarbaı Dúısenbaevty qabyldap, áńgime barysynda Samara oblysy men Qazaqstan arasyndaǵy baılanys, Keden odaǵy týraly máseleni sóz etip, keleli áńgime-dúken qurdy. Gýbernator Reseıdiń basqa oblys­taryna qaraǵanda, qazaqtar sany azdaý bolǵanmen, aýqymdy jumys atqaryp júrgen Samaradaǵy qazaq ulttyq-mádenı avtonomııa prezıdenti T.Dúısenbaevqa óz rızashylyǵyn bildirdi. Sondaı-aq, eki memleket prezıdentteriniń Ekaterınbýrgte, byltyr Pavlodardaǵy kezdesýlerine qatysqanyn, Almaty men Astanada bolǵanyn, Oral, ásirese, Pavlodar qalasymen baılanystary jaqsara túskenin málim etti. – Bizder Pavlodar qalasynda Volga avtozaýytynyń jylyna 120 myń mashına qurastyratyn fılıalyn ashsaq dep otyrmyz. Bul – úlken joba. Asyldandyrylǵan iri qara, azyq-túlik, un alýǵa Batys Qazaqstan oblysymen kelisimimiz bar», – dedi gýbernator. О́z kezeginde Nıkel-Cherkasskide ótken Naýryzǵa óte joǵary baǵa berip, alǵys bildirgen, delegasııa basshysy Talǵat Asyluly buıymtaıǵa júretin eki ótinish bildirdi. Birinshisi, qazaqtar jıi ornalasqan aýyldarda fakýltatıvtik sabaqtyń ornyna, qazaq tilin pán retinde engizý. Oǵan gýbernator myrzadan: «Eger ondaı kontıngent tabylyp jatsa, ata-analary kelisip, ótinish bildirse, qazaq tilin pán retinde oqytýǵa qarsylyǵym joq. Ol úshin óz aǵaıyndaryńyzben jumys jasańyzdar» degen jaýap aldy. Ekinshisi, Dostyq úıindegi bir-eki bólme qazaq ulttyq-mádenı ortalyǵyna tarlyq etip otyrǵanyn, sondyqtan federaldy deńgeıdegi úlken mádenı ortalyq salýǵa jer bólinip berilse, Toqtarbaı jobasyn jasap, ınvestorlar taýyp, biraz jumys jasap jatqanynan habardar etti. Oǵan da gýbernator: «Jer máselesin sheship bereıin, onda jaqsy mádenı ortalyq salyńyzdar, qoldaımyn» dedi. Ár tarap óz kezeginde tilek bildirip, qazaqy dástúrmen gýbernator myrzanyń ıyǵyna shapan jaýyp, ol da qonaq kádesin jasap, jyly qoshtasty. SО́Z SOŃY: Edil men Jaıyqtyń ar jaq, ber jaǵynda baǵzy zamannan qyz alyp, qyz berisip, quda-qu­dan­daly bolyp, tamyryn tereńge jaı­ǵan el emes pe, ózimizdi tórkindep kel­gen qyz sııaqty sezinip, arqa-jar­qa boldyq. Bizdi bir áserge bólegen qandastarymyzdyń bir-birimen dıdarlasyp qalýǵa bir kúnge bolsa da Reseıdiń jer túbinen kelip, saǵynysyp qaýyshýlary edi. Sonymen qatar, ánshi apamyz ánge qosqan ataqty Sa­ma­ra óńirinde ótken mádenı sharany uıym­dastyrýdaǵy aǵaıyndardyń uıym­shyldyǵy, naýryzdyń Qazaqstannyń keıbir oblystarynda ótetin mereke­ler­den birde bir kem bolmaı ótýi qy­zyq­tyrdy. Iá, Jaratqan Iemiz Edil men Jaı­yq ózenderin eki arnada aǵyzyp ákelip,  sońynda bir taǵdyrǵa qossa, qudaıy kórshi qazaq pen orystyń dostyǵy da bir arnaǵa toǵysyp jatqandaı eken... Gúlzeınep SÁDIRQYZY, «Egemen Qazaqstan». Almaty–Samara–Almaty.