Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Darıǵa Nazarbaevanyń jetekshiligimen keshe «Múmkindikteri shekteýli adamdardy áleýmettik beıimdeý jáne qoǵamǵa etene aralastyrý» degen taqyrypta Úkimet saǵaty ótti. Depýtattarǵa Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi tarapynan atqarylyp jatqan jumystar boıynsha shaǵyn kórme uıymdastyryldy.
Bul joly depýtattar aldynda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenova baıandama jasady. Onyń aıtýynsha, qazirgi kezde elimizde 600 myńnan astam múgedek ómir súredi nemese halyqtyń jalpy sanynyń 3,5-ten astam paıyzyn quraıdy. Mınıstr qoldanystaǵy múgedekterdi qoldaý men qorǵaýǵa arnalǵan zańdyq qujattardy sanamalaı kelip, elimizdiń Múgedekterdiń quqyqtary týraly konvensııaǵa jáne oǵan Fakýltatıvtik hattamaǵa qol qoıa otyryp, halyqaralyq standarttardy ımplementasııalaý jóninde mindetteme alǵandyǵyn atap ótti. Múgedekterdiń áleýmettik jáne ekonomıkalyq quqyqtarynyń kepildikteri Konvensııa erejelerine sáıkes keletinin de habarlady. Jáne de Múgedekterdiń ómir súrý sapasyn jaqsartý jónindegi 2012-2018 jyldarǵa arnalǵan jospar qabyldanǵanyn aıtty. Mınıstrdiń aıtýynsha, jumys berýshide arnaýly jumys oryndary bolǵan jaǵdaıda áleýmettik jumys oryndaryna jiberý, múgedekterdiń taýar óndiretin, qyzmet kórsetetin qoǵamdyq birlestikteri olardy jumysqa ornalastyrýdyń negizgi tetikteri bolyp otyr.
Mınıstr jańa týǵan nárestelerdi skrınıngpen qamtý deńgeıi 2013 jyly shamamen 85 paıyzǵa jetkendigin de alǵa tartty. Bul óz kezeginde ártúrli estý kemistigi bar 1,9 myńnan astam balany anyqtaýǵa jáne olarǵa medısınalyq sharany erte jastan qoldanýǵa múmkindik bergen. Múgedektikke ákelip soǵatyn patologııalardyń arasynda júrek-qan tamyrlary aýrýlary áli de birinshi orynda ekendigi erekshe ataldy. Taǵy bir belgili bolǵany, eńbek jaǵdaıy zııandy jáne erekshe zııandy salalarda eńbek etetinder sany 300 myńnan astam adam bolsa, onyń 74 myńy áıel kórinedi. Qazirgi ýaqytta 126 medısınalyq-áleýmettik saraptama bólimi jumysyn júrgizse, jyl saıyn shamamen 200 myń adam olardyń múgedektikti belgileý qyzmetimen qamtylýda ekeni alǵa tartyldy.
Baılanys jáne aqparat agenttigimen birlesip elektrondy kompozıttik qyzmetterdi engizýge daıyndyq júrgizilip, memlekettik qyzmettiń 9 túrin biriktirý josparlanýda. Densaýlyq saqtaý mınıstrligimen birlesip, Halyqaralyq tirshilik-tynysy men densaýlyqtyń qyzmet etýi jáne shektelýi jikteýishin engizý máselesin qarastyrý kózdelip otyrǵandyǵy da atalmaı qalmady. Múgedekterdiń quqyǵyn qamtamasyz etýdegi taǵy da mańyzdy aspektilerdiń biri – múgedekterdi áleýmettik qoldaýdyń barabar júıesin qalyptastyrý. Birinshi – áleýmettik qamsyzdandyrýdyń kópdeńgeıli júıesi aıasynda memlekettik áleýmettik járdemaqylar, sondaı-aq, saqtandyrý kompanııalarynan áleýmettik tólemder beriledi. Ekinshi – memlekettik bıýdjetten arnaýly memlekettik járdemaqylar tólemi nysanynda áleýmettik kómek jáne jergilikti deńgeıde qoldaý túrleri kórsetiledi.
Úshinshiden, dedi mınıstr, «Arnaýly áleýmettik qyzmetter týraly» Zańǵa sáıkes arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetý júıesine reforma júrgizý bastalyp ketti. Arnaýly áleýmettik qyzmetpen jyl saıyn kómekke muqtaj 80 myńnan astam adam qamtylady. Memleket kepildik bergen áleýmettik qyzmetter azamattarǵa tegin, al qosymsha qyzmetter ishinara jáne tolyq tólem shartymen kórsetiledi. 2013 jyly 20 myńnan astam adamǵa: qarttar men múgedekterge, psıhonevrologııalyq aýrý adamdarǵa, tirek-qozǵalys apparaty buzylǵan 104 ınternat- úılerde turatyn adamdarǵa arnaýly áleýmettik kómek berildi. Memlekettik tapsyrys negizinde 2013 jyly 55 úkimettik emes uıymdarda ornalastyrylǵan 3 myńnan astam adam da qyzmetpen qamtylǵan.
2008 jyly osynyń bireýi de bolmaǵandyǵyn alǵa tartqan T.Dúısenova bul tájirıbe Shyǵys Qazaqstan, Ońtústik Qazaqstan, Pavlodar jáne Aqmola oblystarynda keńirek taralǵandyǵyn jetkizdi. Tórtinshi – reforma aıasynda qalpyna keltire otyryp medısınalyq ońaltý júıesin odan ári damytý. Ony júzege asyrý úshin protezdik-ortopedııalyq kómek kórsetetin kásiporyndar taratylyp, «Almaty, Petropavl jáne Semeı protezdik-ortopedııalyq ortalyqtaryn» AQ-qa biriktirý arqyly jarǵylyq kapıtalynda 100 paıyzdyq memlekettiń qatysýymen «Respýblıkalyq protezdik-ortopedııalyq ortalyq» AQ qurylatyny belgili boldy.
Mınıstr sońǵy úsh jylda joǵary oqý oryndaryna kvota arqyly 680-nen astam múgedek, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý uıymdaryna taǵy da 1146 múgedek qabyldanǵanyn, jyl saıyn elimizdiń JOO-lary men kolledjderinde 2800-deı múgedek oqıtynyn jetkizdi. «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020»-ny iske asyrý kezeńinde kásiptik oqý men qaıta daıarlaýǵa jiberilgen 478 múgedektiń jartysynan kóbi turaqty jumys taýyp, taǵy 117 múgedek kásipkerlik negizderine oqýdan ótkeni ataldy. Jáne de 2015 jylǵa qaraı elimizde shamamen mektepterdiń 20 paıyzynda kedergisiz mektep ortasyn qalyptastyrý josparlanypty. Bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde alǵash ret memlekettik bıýdjetten úıde oqıtyn múmkindikteri shekteýli 9 myń balaǵa arnalǵan oqý ornyn jabdyqtaý úshin qarajat bólingen. Búgingi tańda elimizde 33 zaǵıptar qoǵamynyń oqý-óndiristik kásiporny jáne 18 sańyraýlar qoǵamynda shamamen tórt myńdaı múgedek jumys istep jatyr eken. Bıylǵy jyly múgedekterdi jumysqa ornalastyrýdyń óńirlik kartalary daıyndaldy, solarǵa sáıkes 6600-deı múgedekti jumysqa turǵyzý josparlanýda kórinedi.
Palatanyń Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraıymy Gúlnar Iqsanova atalǵan taqyrypqa qosymsha baıandama jasady. Komıtet tóraıymy qazirgi múgedekterdi qorǵaýǵa arnalǵan standarttar eskirgendigin, al vedomstvoaralyq qatynastardyń jolǵa qoıylmaǵandyǵyn synǵa aldy. Ásirese, jergilikti jerlerde oryndaýshylyq tártip tipti quldyraǵan. Ota sátti jasalǵanymen, emdeý-saýyqtyrý jaıy nazardan tys qalyp kele jatqandyǵyna depýtat erekshe ekpin túsirdi.
Budan keıin mınıstrge depýtattar tarapynan kóptegen suraqtar qoıyldy. Depýtat Erkin Shpanovtyń suraǵyna oraı jaýabynda mınıstr qazirgi kezde 626 myń múgedektiń 404 myńy jumys jasyndaǵy azamattar ekenin, alaıda olardyń 189 myńy ǵana jumysqa jaraıtynyn alǵa tartty. О́kinishke qaraı, solardyń tek 82 myńy ǵana jumys taba alypty. T.Dúısenova zańǵa sáıkes jumys berýshiler múgedekterge arnalǵan jumys oryndarymen qamtamasyz etý úshin 3 paıyzdyq kvota bólýi kerek bolsa, onyń oryndalmaı otyrǵandyǵyna nazar aýdartty. Endi mınıstrlik tıisti zańdarǵa jumys berýshi múgedekke oryn ázirlegeni úshin sýbsıdııa berý, múgedekter qoǵamy memlekettik satyp alýlarǵa shyǵaratyn taýarlar nomenklatýrasyn keńeıtý, bıylǵy jyldan bastap jaǵdaıǵa monıtorıng júrgizý sııaqty birqatar ózgerister engizilerinen de habardar ete ketti.
Úkimet saǵatyn D.Nazarbaeva qorytty. Otyrys qorytyndysy nátıjesi boıynsha Úkimetke birqatar usynystar jobasy daıyndalatyn bolyp sheshildi.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».