Shegirtkege qarsy kúres bastaldy

Onyń aıtýynsha, respýblıka aýmaǵyn­da erekshe qaýipti organızmderdiń 12 túri, zııandy organızmderdiń 5 túri jáne ka­rantındik obektilerdiń 14 túri taralǵan.

«Bıyl úıirli shegirtkeler jalpy 997,2 myń gektar alańda, onyń ishinde ıtalııalyq prýs – 760 myń gektar, azııalyq shegirtkeler – 201 myń gektar jáne marokko shegirtkeleri – 35 myń gektar, saıaq shegirtkeler 270 myń gektar alańda taralǵan. Shegirtkelerge qarsy kúreske respýblıkalyq bıýdjetten 1,9 mlrd teńge jáne jergilikti bıýdjetten 659 mlrd teńge bólindi. Bul qarjy pes­tısıdter men hımııalyq óńdeý qyzmetterin barlyq boljanǵan alańǵa satyp alýǵa múmkindik berdi», dedi spıker.

Oblys ákimdikterimen birlesip, óńir­lerde oblys ákimderiniń orynbasarlary basqaratyn jedel shtabtar quryldy jáne monıtorıngpen hımııalyq óńdeý jumystardy uıymdastyrý jumys jos­parlary bekitildi.

Úıirli shegirtke zııankesteriniń oshaq­taryn anyqtaý úshin GPS navıgatorlardy, GPS trekerlerdi, planshetterdi paı­dalana otyryp, 527 avtokólik pen 1 239 tekserýshi tartylyp, 38 mln gektar jer tek­seriledi. Úıirli shegirtkelerge qar­sy hımııalyq óńdeý júrgizýge 165 arnaıy búrikkish tehnıka tartyldy.

«О́ńdeý ýaqtyly jáne joǵary bıo­lo­­gııalyq tıimdilikpen júrgiziledi. She­girt­­­kelerdiń QHR, RF, О́R sekildi kór­shi­les memleketterimen shekaralas aýmaq­tarymyzǵa kóshýin boldyrmaý úshin shegirtkeler zııankesterin anyqtaý maq­satynda birlesken zertteýler júrgizildi. Júrgizilgen is-sharalar nátıjesinde aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń egistik­terin zaqymdaý, sondaı-aq shegirtkeler zııan­kesteriniń kórshi memleketterdiń shektes aýmaq­tary­na kóshýi anyqtalmady. Aıta kete­ıik, fıtosanıtarlyq sharalardyń nátıjesinde shegirtkelerdiń taralý alańy 1,7 mln gektardan (2018 jyly), 970 myń gektarǵa (2022 jyly) deıin qysqartyldy. Zııandy aramshópter boıynsha bıyl tekserý alańy 8,7 mln gektardy qurady. Aramshópterge qarsy hımııalyq óńdeý jumystary 14 mln gektar alańda júrgizilmek. Bıyl gerbısıdterge bólingen sýbsıdııanyń 40 mlrd teńgesi 24,7 mln gektar jerge hımııalyq óń­deý jumystaryn júrgizýge múmkindik be­redi. Jalpy, 2022 jyly asa qaýipti zııan­dy organızmder boıynsha taralý kólemi 2,1 mln gektar kóleminde boljaný­da, onyń ishinde dándi daqyldar aýrýlary – 1,7 mln gektar, astyqtyń sur kóbelegi – 221 myń gektar. Pestısıdterdiń qunyn 50%-ǵa arzandatýǵa 2 mlrd teńge somasynda sýbsıdııalaý kózdelgen, bul óńdelgen aýmaqty – 1,8 mln gektar jerdi sýbsıdııalaýǵa múmkindik berdi», dedi vedomstvo ókili.

Osy jyldyń mamyr aıynyń sońyn­da jáne maýsym aıynyń basynda Aqtóbe jáne Atyraý oblystarynyń jaıy­lymdyq jerlerinde shalǵyndy kóbe­lek­teriniń ushýy baıqaldy, shalǵyn kóbe­leginiń birinshi dernásilderinen aýyl sharýashylyǵy egistikteri zaqymdanǵan joq.

«Zertteýshi mekeme mamandarymen 58 myń gektar alqapta zertteý júr­gizil­di, shalǵyndy kóbeleginiń zııandy­lyq­­tyń ekonomıkalyq sheginen joǵary qo­nys­­taný alańy 11,5 myń gektar kóle­min­de belgilendi. Bul jerler Aqtóbe, Atyraý, Shyǵys Qazaqstan oblystarynyń aýma­ǵynda. Fıtosanıtarlyq ahýaldyń nashar­laý táýekelderine shuǵyl den qoıý maq­satyn­da shalǵyn kóbelekti asa qaýipti zııan­­dy organızmder tizbesine aýystyrý jó­ninde sharalar qabyldanyp, tıisti buı­ryq bekitildi. Bul buıryq jergilik­ti at­qarýshy organdarǵa óz esebinen kúres­ke qarajat bólýge ruqsat etedi. Qabyl­danyp jatqan sharalarǵa qosymsha fıto­sa­nıtarlyq ahýal nasharlaǵan kezde shuǵyl fıtosanıtarlyq is-sharalar­dy júrgizý tártibin reglament­teýdi kózdeıtin buıryq jobasy ázirlendi. Ol memlekettik organdarmen kelisýden ótip jatyr. Jaqyn arada bul buıryq beki­tiledi dep kútilýde», dedi spıker.

Agroónerkásiptik keshendegi memlekettik ınspeksııa komı­teti tóraǵasynyń aıtýyn­sha, Aqtóbe jáne Atyraý ob­lys­tary­nyń ákim­dik­teri jer­­­­gilikti bıýd­jet qara­jaty esebi­­­nen shal­­ǵyn kóbe­lekke qarsy shu­ǵyl fı­to­sa­nı­­tarlyq óńdeý júr­giz­ý­di uıymdastyrý jáne shalǵyn kóbe­­le­gi­niń aýyl sharýa­shylyǵy egistik­terin za­qym­daýyna jol bermeý boıynsha birlesken is-sharalar ótkizý máselesin pysyqtady.

«2020 jylǵa deıin shalǵyndy kóbe­lekke qarsy fıtosanıtarlyq is-sharalar jergilikti bıýdjet qara­jaty esebinen júrgizilgen. Biraq 2019-2020 jyldardaǵy reformanyń qory­­tyn­dysymen AShTО́-niń talaby bo­ıynsha, «Atameken» UKP-nyń kelisýi kezinde shalǵyn kóbelegi­ne qarsy qorǵaý is-sharalaryna ket­ken pestısıd­ter­diń qunyna 50% sýbsıdııa bere otyryp, jer ıelenýshiler men jer paıda­laný­shylardyń jaýapkershiligine berilgen», dedi A.Mars.

Ortalyq kommýnıkasııalar qyz­metinde ótken brıfıngte Agroóner­kásiptik keshendegi memlekettik ınspeksııa komıtetiniń tóraǵasy Almabek Mars baqylaý-qadaǵalaý fýnksııalary boıynsha atqarylǵan sharalarǵa toqtaldy.

Onyń aıtýynsha, 2021 jyldyń qorytyn­dysy boıynsha ósimdikter karan­tıni salasyndaǵy zańnamany buzǵandarǵa 455 mln teńgege aıyppul salynǵan, 6,1 myń zań buzýshylyq anyqtalǵan. 2022 jyldyń alty aıynda 137 mln teńge somasyna ákimshilik aıyp­puldar salyndy, 1,8 myń zań buzý­shylyq faktisi tirkeldi.

«О́simdikter karantıni salasyndaǵy zańnamany buzǵany úshin Komıtet eksporttaýshy elderge ónimdi jetkizý ke­zin­­de biryńǵaı karantındik fıtosanı­tarlyq talaptaryna saı kelmegeni týraly 165 notıfıkasııa jiberdi. Onyń ishinde 37 notıfıkasııa karantındik obektilerdiń anyqtalýyna baılanysty. Mysaly, Lıtvadan tórt fakti tirkelip, ımporttalǵan gúlden karantındik zııankes – batys gúlder trıpsi anyqtalyp, 35 myń dana hrızantema jáne roza gúlderine tıisti nusqama berilip, tárkilenip joıyl­dy. Sonymen katar Nıderland elinen ákelingen 40 kg sábiz tuqymynda karan­tındik aýrý – zebra chıp anyqtalyp, júk tolyq joıylǵan», dedi vedomstvo ókili.

Sondaı-aq, Agroónerkásiptik keshen­degi memlekettik ınspeksııa komıteti fıto­sanıtarlyq talaptardy ımporttaýshy eldermen kelisý boıynsha jumystar atqarýda. 6 aıdyń ishinde Qytaıǵa eksport quqyǵy bar kásiporyndar tiziminde qazaqstandyq kásiporyndardyń sany 95-ke jetti. Fıtosanıtarlyq talaptar bo­ıynsha 11 hattamaǵa qol qoıyldy.

Spıker asa qaýipti jáne zııandy orga­nızmderdiń oshaqtaryn oqshaýlaý jáne joıý boıynsha ýaqtyly qabyldanǵan shara­lar elimizdiń fıtosanıtarlyq jaǵ­daıyna qolaıly áser etkenin jetkiz­di. Son­daı-aq ol «hımııalyq óńdeý qalaı júr­giziledi, halyqqa bul týraly eskertile me?» degen jýrnalıster saýalyna jaýap berdi.

«Hımııalyq óńdeý jumystaryn qolǵa almas buryn aldyn ala birqatar shara júrgiziledi. Onyń ishine halyq­qa jaıylymǵa mal shyǵarý-shyǵarmaý jónin­de jáne hımııalyq óńdeý jumystarynyń qaı jerde júrgiziletini jaıly eskertý de kiredi. Bul jumystarǵa aýyldyq okrýg ákimderi de qatysady. Shegirtkege, basqa zııankesterge qarsy tıisti jumystardy ótkizýdiń merzimderi bar. Bul týraly jergilikti jerdegi halyq ýaqtyly habardar etiledi», dedi spıker óz jaýabynda.