Altyn sandyq

Halyqaralyq kitap jáne avtorlyq quqyqty qorǵaý kúni men Ulttyq akademııalyq kitaphananyń 10 jyldyq mereıtoıyna oraı «Ulttyq uǵymǵa ulasqan kitaphana» atty ashyq esik kúni bastaldy. Onjyldyq belesti túrli basylymdarmen, jarııalanymdarmen beıne, aýdıotas­palarmen aıshyqtaıtyn kórmeden kókeıge kóp nárse toqısyz. On bólim ótken jyldar taǵylymynan jyr tolǵaıdy. Joq izdegen adam da, jol izdegen adam da aldymen osy jerge bas suǵady. «Bir el – bir kitap» aksııasy aıasynda qazaq qalamgerleriniń týyndylary dáriptelip jatyr. Osy oraıda bas kitaphanany jas sanaǵa ulttyq rýhtyń dánin seýip otyrǵan birden bir kıeli oryn dep baǵalaýshylar altyn qazynaǵa aıryqsha qurmet kórsete bildi. Merekelik jıynda jas aqyn Baýyrjan Qaraǵyzuly oqyǵan «Kitaphanashynyń áńgimesi» óleńindegi: «Kitaphana – taǵdyrymnyń tynysy, Kitaphana – Rýhymnyń mekeni. Meniń ǵazız «О́mir» degen – jumysym, Kitaptardyń arasynda ótedi.   Kitaphana – júregimniń janary, Kitaphana – qasıetim, kıelim. Dosym, saǵan qalaı aıtsam bolady, Kitaptardy, kitaptardy súıemin...   «Áı, shirkin-aı jańbyrdan soń búr jarǵan, Eń alǵashqy japyraqtaı úlbirek – Aqyn jany kitaptarda nurlanǵan, О́leń bolyp ózegime tundy» – dep oqyrman qyz maǵan syryn ashatyn, kózderinen jan álemi oqylyp. Bir kitappen maýqyn áreń basatyn, Kitaphanada kúni boıy otyryp...» dep keletin jyr joldary birinshi kezekke dúnıe-baılyqty emes, kitap pen bilimdi qoıǵan balǵyn únderdiń bárine birdeı ortaq oıdy jetkizdi. «Biz kitaptyń sózin uǵynyp oqyǵan urpaqtyń ókilimiz. Ár shy­ǵarmada adamnyń ishki syry, se­zimi, kúıinishi, súıinishi, mahabbaty, aq pen qaranyń arpalysy, jan jarasy aqtarylyp jazylady. Mal baǵyp óskenimizben, qolymyzdan eshqashan kitap túsken emes. Súıikti avtorlarymyzdy izdep júrip oqydyq. Qazirgi tehnologııanyń sharyqtap damyǵan zamanynda jastardyń kóp ýaqytyn kompıýter jutyp jatqany qobaljytpaı qoımaıdy. Keıingi óskeleń urpaq kórkem shyǵarmadaǵy keıipkerdiń kózinen jas tamsa, qosyla jylap, kúlse, birge qýanyp, kitaptyń, sózdiń qudiretin júregimen túsinip ósse eken dep armandaımyn. Al on jylda táýelsiz eldiń jańa turpattaǵy kitaphanasyn qurǵan eńbekterińizdiń jóni óz aldyna bólek áńgime», – dep lebizimen bólisken Parlament Senatynyń depýtaty Jabal Erǵalıevke Ulttyq akademııalyq kitaphana dırektorynyń orynbasary Ǵalııa Isahanova «Kitaphana janashyry» tósbelgisin tabystady. Akademık, jazýshy Ǵarı­fol­la Esim: «Kitapsyz el, kitap­syz bolashaq bolmaıdy. Men kish­kentaıymnan eki jermen tyǵyz baılanysta ómir súrdim. Biri – kitap dúkeni de, ekinshisi – kitaphana » deı kelip, bilimdi jetkizýde basty qural sanalatyn kitapqa búginde jastardyń shuǵyl bet bura bastaǵanyn aıtty. Aqparattyq tehnologııalar damýdyń shyrqaý shegine jetkende, baspa kitaptarynyń mańyzy bastapqydan da zoraıa túsetinin tilge tıek etken Ǵ.Esimge kitap oqýdy úzdiksiz nasıhattaǵan eleýli eńbegi úshin «Oqýdy qoldaǵan eń úzdik qaıratker» sertıfıkaty tabys etildi. Qazaqstan halqy Assambleıasy atynan kitap­hanashylardy mereıtoımen quttyqtaýǵa kelgen Názıpa Ydyrysqyzyna sóz berildi. Qazaqtyń qazirgi rýhanı ortalyǵy bolyp sanalatyn kitaphanaǵa sandaǵan taǵdyrlar bas suǵyp, ózderiniń izgilikti muratyn taýyp jatqanyn baıandaǵan tilek bildirýshi on jyldaǵy aıtýly oqıǵalarǵa toqtaldy. Respýblıka kitaphanalary qaýymdastyǵynyń prezıdenti Roza Berdiǵalıeva el Prezıdenti Nursultan Na­zarbaevtyń munda álemniń eń zamanaýı tehnologııalaryn qoldanyp, birinshi kezekte AQSh Kongresi kitaphanasynyń tájirıbesin úlgige alýdy tapsyrǵanyn atap ótti. Tústen keıingi sharany maıtalman mamandardyń sheberlik synyptary jalǵastyrdy. Aıta ketetin bolsaq, sheshendik óner zertteýshisi B.Musabekovtiń sabaǵyn, Chelıabi memlekettik О́ner akademııasynyń oqytýshysy L.So­kolskaıanyń dárisin tyńdaýshylar rıza­shy­lyqpen qabyldady. Joǵary sa­paly aqparat, bilim men má­de­nıet ortalyǵyna aınal­ǵan bas kitaphana 20 myńnan as­tam oqyr­manǵa turaqty qyz­met kórsetýimen, álemniń 52 tilin­de túrli salalar boıynsha 860 myńnan astam baspa jáne mýltımedıalyq kitaptardyń baı qoryn jınaqtaýymen ozyq sanalady. Aıta ketetin taǵy bir jaǵdaı, professordan bastap, mektep oqýshysyna deıingi túrli deńgeıdegi qyzmetkerlerdiń ba­syn qosatyn rýhanı qazynaǵa aıshy­lyq alys jerlerden qyzyǵýshy­­­lyq tanytyp, qashyqtyqtan paıdalanýshylardyń kóbeıýi jyl ótken saıyn artyp keledi. Múmkindigi shekteýli oqyrmandar talaby tasada qalyp qoımaǵany súısintedi. Olar úshin arnaıy qazirgi zamanǵy ozyq tehnıkamen jabdyqtalǵan zal jumys istep tur. Buryndary kitapty úıge alyp ketip oqý úrdisi tájirıbede asa kóp kezdespeıtin. Qazir bilim qýǵan, kitap oqımyn degen azamattyń joly ashyq. Oqyrmandar ótini­shi boıynsha kórkem ádebıet abonementi jumys isteıdi. Munda qalaǵan kitabyńyzdy úıge áketip oqýyńyzǵa jaǵdaı týǵyzylǵan. Al barlyǵyn qosqanda, kitaphanada 14 oqý zaly kelýshilerge udaıy qyzmet kórsetedi. Elektrondy katalogqa, ár saladaǵy qazaq, orys, aǵylshyn tilderinde lokaldy jáne qashyqtyqtaǵy tolyqmátindi derekter bazasyna, Reseı Memlekettik kitaphanasy, Elektrondy kitaphanasy dıssertasııalaryna qoljetimdilik úlken jetistik bolyp tabylady. Munyń qabatynda ınternet, vırtýaldy anyqtama qyzmeti, qujattardy elektrondy formatta jetkizý sııaqty kóptegen qyzmetter atqarylýda. Amerıka, Pákistan, «Koreıaǵa tereze» buryshtaryn, Úndi zerdeleý, Aqparattyq damý ortalyqtaryn qurýda seriktester róli joǵary baǵalanýda. 2007 jyldan beri kitaphana bazasynda qazaqstandyq Ulttyq elektrondy kitaphana jasaqtalýda desek, jobanyń ıdeıasy elektrondy memlekettik kitaphanalyq qordyń biryńǵaı ulttyq katalogyn jáne Ulttyq elektrondy kitaphana bazasynda biryńǵaı elektrondy saqtaý ornyn qurý bolyp sanalady. Munda sondaı-aq 16 myńnan astam sandyq tolyqmátindi qu­jattar men avtoreferattardyń kóshirmeleri saqtaýly. Olar­dyń ishinde «Mádenı mura» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda jaryq kórgen basylymdar, halqymyzdyń dástúri, mádenıeti men tarıhynan syr shertetin kitaptar bar. QazUEK portalyna jurtshylyqtyń qyzyǵýshylyǵyn jyl saıyn bul portalǵa 74 elden 120000-nan astam adam kiretin jaǵdaıdan baıqaý qıyn emes. Elektrondy kitaphanany qurýda ásirese, kitaphanalardyń, ýnıversıtetter men baspalardyń belsendiligi óte joǵary. Birtalaı jobalar búginde halyqqa etene tanys. «Bir el – bir kitap» aksııasy, «Qazaqstan aımaqtyq kitaphanalarynyń kúnderi», «MMÝ ǵalymdary sha­­qy­rady...», «Kókjıek» halyqtyq dáristeri, «Jansýsar» jas qalam­gerler klýby, ǵylymı-tanym­dyq, ádistemelik «Kitap patsha­ly­ǵy» jýrnaly, qysqasy olardyń ár­­­­qaısysynyń ishi tunyp turǵan ta­rıh. Á.Naýaı: «Kitap – aqylyna aqy suramaıtyn altyn qazyna» de­gen eken. Izgilik rýhyn sebetin ki­tapqa sózben soǵylǵan mundaı bıik eskertkishke bas ımeı turmaısyz. Qarashash TOQSANBAI, «Egemen Qazaqstan». ASTANA. –––––––––– Sýretti túsirgen Erlan OMAROV.