Strategııa is ústinde

Saıasattanýshylardan saýatty saraptama kútiledi

Burnaǵy kúni Astanadaǵy Nazarbaev Ýnıversıtetinde «Qa­zaq­stan – 2050»: iske asyrýdyń alǵash­qy qorytyndylary jáne ózek­ti problemalary» degen taqy­rypta Qazaqstan saıasattaný­shy­larynyń kongresi ótti. Qazaqstan Respýblıkasy Pre­zı­denti Ákimshiligi Basshysynyń orynbasary Baǵlan Maılybaev Kongreske qatysýshylarǵa arnal­ǵan kirispe sózinde aldymen Elbasy N.Nazarbaevtyń quttyqtaý hatyn oqyp berdi. «Qurmetti Kongress qatysýshylary! Qazaqstandyq saıa­sattanýshylardyń jetinshi kon­gresi elimizdiń HHI ǵasyrdaǵy eko­no­mıkalyq, saıası jáne áleý­mettik jań­ǵyrýynyń basty baǵyttary kórsetilgen «Qazaq­stan-2050» Strategııasyn jú­zege asyrýdyń alǵashqy qory­tyn­dylaryna arnalyp otyr. Stra­tegııany júzege asyrýdyń mańyz­dy ındıkatory álemniń baryn­sha damyǵan 30 eliniń qatary­na kirý bolyp tabylady. Bul maqsattarǵa qol jetkizý úshin barsha qazaqstandyqtardan zor jaýapkershilik kútiledi, barsha zııatkerlik resýrstardyń utqyr­lyǵy talap etiledi. Osynaý basty proseste saıası qoǵamdastyqqa zor ról júkteledi» – delingen quttyqtaýda. Elbasy sondaı-aq, óz quttyqtaýynda «Qazaqstan – 2050» Strategııasynyń tıimdi júzege asýynan elimizdegi árbir azamat pen bolashaq urpaqtyń ál-aýqaty táýeldi ekenin atap kórsetken. Prezıdent kongrestiń mamyr aıynda Astana qalasynda ótetin Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurý týraly kelisimge qol qoıý rásiminiń qarsańynda uıym­dastyrylýy da aıryqsha mándi ekenin ataǵan. Sondaı-aq, forýmda usynylǵan ıdeıalar men usy­nystar Strategııany júzege asy­rý aıasynda memleket pen aza­mat­tyq sektor arasynda tize qosyp atqaratyn jańa formatty is-áre­ketterdiń paıda bolatynyna se­nim bildirgen. Prezıdenttiń qut­tyq­taýyn oqyp bergen soń B.Maı­lybaev óz baıandamasynda Stra­tegııaǵa qatysty oılarymen bólisti. «Strategııa – taıaýdaǵy 36 jyl­ǵa arnalǵan. Ol aınalasyna búkil halyq sho­ǵyrlanyp otyr­­ǵan basty saıası min­det – ja­ńa saıası bolashaǵymyzdyń da­mýy qalaı bolady, basqasha aıt­­qanda, ǵalam­dyq trendterdi esepke alǵanda, Qazaq­stan jáne qazaqstandyqtar qalaı damıdy degen suraqqa jaýap be­redi. Strategııa – Qazaqstannyń jáne qazaq­standyqtardyń HHI ǵasyrǵa jańa biryńǵaı kózqarasy. Bul – bizdiń ortaq bolashaǵymyzdyń forsaıt-joba­sy. Ol ekonomıkany aýqymdy jań­ǵyrtýdyń barlyq mindetterin jáne qazaq­stan­dyqtardyń áleýmettik ómi­riniń barlyq qyrlaryn qı­syn­dy túrde biriktiredi. «2050 Stra­tegııasy» Qazaqstannyń yqpal­dastyq úderisterine, eń aldymen eýrazııalyq yqpaldastyqqa qaty­sýynyń mańyzdylyǵyn da kór­setedi. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq­qa qatysý – Qazaqstan úshin jańa múmkindik», – dedi B.Maı­ly­baev. Ol sondaı-aq, búgingi tańda álem­de uzaq merzimdi damý jolyna túsken elderdiń qatary sırek, onyń ishinde Sıngapýr, Ma­laızııa, Ońtústik Koreıa syndy el­der ǵana jaqsy jetistikterge jet­kenin málimdeı otyryp, damýdyń dańǵyl jolyna tús­ken eldiń biri Qazaqstan ekenin de atap ótti. Prezıdent Ákim­shi­ligi Basshysynyń orynbasary Strategııanyń ǵylymı má­nin onda aldymen memlekettiń bolashaǵy, jekelegen adamnyń bolashaǵy jáne álemniń bolashaǵy qamtylatyndyǵymen túsindirdi. «2050 Strategııasyndaǵy eń bas­­ty maqsat – HHI ǵasyrdyń orta tusynda álemniń damyǵan otyz eliniń qataryna kirý. Ol úshin bizdiń qazirgi shynaıy múm­kin­dikterimiz eseptelgen. О́zderińiz bilesizder, 2006 jyly naqty parametrler boıynsha Qazaqstannyń aldyn­da elý eldiń qataryna kirý min­deti turǵan bolatyn. Elimiz bul mejege jeti jyldyń ishinde jetti. Qa­zirgi jaǵdaıda ekonomı­kany, áleýmettik keńistikti jańǵyrtýǵa jáne memlekettik ınstıtýttardy damytýǵa baılanysty jasala­tyn barlyq saıası qadamdar biz­diń jol kartamyz bolady dep esepteımin. Sondaı-aq, ony jú­zege asyrýda ekonomıkalyq prag­matızm men azamattardyń laı­yqty eńbegi negizgi ustanym bo­­lýǵa tıis» – degen Baǵlan Maı­­lybaev álemdegi damyǵan memleketterdiń birqatary negizgi áleýmettik damý strategııalaryn soǵystan keıingi qıyn jyldarda júzege asyrǵanyn tilge tıek etip, ótken ǵasyrdaǵy AQSh-tyń «Uly qoǵam», Fransııanyń «Dańqty otyz jyl», Ulybrıtanııanyń memleket pen kásipodaq mindetin dál anyqtaǵan baǵ­dar­lamalary jaıly óz oıymen bólisti. Negizgi baıandamashydan keıin sóz alǵan «Nazarbaev Ýnı­ver­sıteti» AQ prezıdenti Shıgeo Kat­­sý biregeı joba bolyp taby­la­tyn «Qazaqstan-2050» Stra­te­gııasyn iske asyrý bary­syn­da ýnıversıtet nendeı min­det­terdi oryndaǵany týraly baıan­dady. «Nazarbaev Ýnı­ver­sıtetine Ulttyq saraptama orta­lyǵymen, halyqaralyq táýelsiz sarapshylarmen birlese otyryp birneshe zertteýler júrgizý tapsyrylǵan bolatyn. Bul oraıda biz birneshe sala boıynsha zertteý júrgizdik. Basyn ashyp aıtatyn nárse, makroekonomıkadaǵy eń mańyzdy aýyl sharýashylyǵy jáne qarjy sektorlary týraly zertteý júrgize almadyq. Biraq, Elbasy jıi aıtatyn adam resýrs­taryn damytý, ıaǵnı, medısına jáne áleýmettik júıe máseleleri men saıası ınstıtýttardy damytý máseleleri týraly taqyryptardy birshama zerttedik. Árıne, sizder úshin 2050 jylǵa deıin áli kóp ýaqyt bar sııaqty kóringenmen, shyn máninde bul kózdi ashyp-jumǵansha óte shyǵatyn merzim. Sondyqtan, alǵa qoıylǵan min­detterdi naqty qarastyryp, olardy ýaqtyly oryndaýǵa tyrysý qajet degim keledi. Sońǵy kezde bizdiń qoǵamnyń leksıkonyndaǵy eń jıi qoldanatyn sózdiń biri «básekege qabilettilik». Básekege qabi­letti memleket – ómir súrý deńgeıi joǵary memleket. Nazarbaev Ýnıversıteti eli­miz­diń bolashaǵyna qatysty óz zert­teýlerinde aldaǵy qaýip-qater­lerdi de eskerip otyr. Mysaly, Qazaqstan jeri mol bolǵanymen, halqy az el. Bul da bolashaqta qıyndyq týdyratyn máseleniń biri bolǵanymen, negizinen qo­ǵam­nyń damýy turaq­ty bolady jáne alda kezdesetin aýyrt­pashy­lyqtardy jeńip shyǵýǵa qaý­qarymyz bar. Árıne, bul meniń jeke pikirim emes, birlesip jasa­ǵan zertteýdiń nátıjesi», degen Shıgeo Katsý saıasattanýshylar men óz sózinde «orasan zor jo­ba» dep atap ótken «Qazaqstan – 2050» Strategııasyn júzege asy­rýǵa qatysty oılarymen bó­listi. «Osy jyldardyń ishinde qan­shama jetistikke jettik. Ony tizbelep shyǵý ońaı bolǵanymen, sol jetistikterdiń artynda qan­shama kúsh-jiger, tájirıbeler men jyldar turǵanyn umytpaý kerek. Menińshe, saıasattanýshylar mynaý orasan zor jobany iske asy­rý týraly óz kózqarastaryn ortaǵa salyp, saıasattanýshylar qo­ǵamdastyǵymen pikirtalasqa túse alsa, osynyń ózi úlken úles dep esepteımin. Sondyqtan barlyq saıasattanýshylardy osy dıalogqa qatysýǵa shaqyramyn», dedi ol. Jıynda Par­la­ment Máji­li­siniń Halyqaralyq ister, qor­ǵa­nys jáne qaýipsizdik komı­teti­niń múshesi Qýanysh Sultanov, Qa­zaq­stan gýmanıtarlyq-saıası konıýnk­týra ortalyǵynyń prezı­denti Esen­jol Alııarov, Qazaq­standaǵy sheka­ra mańyn­daǵy yntymaqtastyq qaýym­das­ty­ǵynyń ókili Marat Shıbutov jáne basqalar sóz sóıledi. Olar Qazaq­stannyń strategııalyq baǵdary men uzaq merzimdi bolashaqty josparlaý kók­jıegin keńeıtýdiń negizgi baǵyttaryn aıqyndap ber­­gen «Qazaqstan-2050» Stra­te­gııa­synyń zor mańyzy men tarıhı sı­patyn atap kórsetti. Sonymen birge, saıası damýdyń ózekti prob­le­malary talqylanatyn bedeldi pikirtalas alańdarynyń rólin art­tyrý qajettigine basa nazar aýdar­dy. Kongrestiń resmı bólimi aıaq­talǵan soń saıasattanýshylarǵa «Saıası pro­sesti boljaý jáne mo­deldeý: saıası ǵy­lymdar sala­syndaǵy taldamalyq jáne sarap­tamalyq jumystardyń prak­­­tıkalyq qyrlary» jáne «Saıası pikir­talas mádenıeti: za­ma­naýı nysandary men ádisteri» degen taqyryptarda prak­tıkalyq trenıng ótkizildi. Is-shara qorytyndysynda eli­mizdiń saıasattanýshylar qoǵam­dastyǵyna usy­nystar berilgen qarar qabyldandy. Atal­ǵan qu­jatta halyqtyń qazirgi zaman­­ǵy saıası úderister týraly habar­dar­­lyǵyn arttyrýǵa jaǵdaı jasaý, saıasat­­tanýshylardyń jobalary men saıası ǵylymdar salasyndaǵy qyz­met nátı­­jeleriniń bankin qurý, otandyq ǵalym­dardyń ǵyly­mı nátıjelerin taratý syndy ózekti máseleler kórsetilgen. Aıta keteıik, is-sharaǵa Par­la­ment depýtattary, Prezı­dent Ákimshiliginiń, memle­ket­­tik organdardyń, saıası partııa­lardyń, halyqaralyq sa­rap­shy­lyq uıymdardyń, jastar bir­les­tikteriniń ókilderi, sondaı-aq 150 shaqty otandyq saıasattanýshylar qatysty. Aıgúl SEIILOVA, «Egemen Qazaqstan». Sýretterdi túsirgen Sovetbek MAǴZUMOV. Lebizder legi

«Qazaqstannyń kemesi alǵa júzedi»

 Iýrıı SOLOZOBOV, Ulttyq strategııalar ınstıtýtynyń halyqaralyq jobalar jónindegi dırektory (Reseı). Saıasattanýshylar kon­gresiniń dál osy As­ta­na­daǵy Nazarbaev Ýnı­ver­­sıtetinde Eýrazııalyq eko­nomıkalyq odaq qurý týraly asa mańyzdy qujatqa qol qoıylar datanyń qarsańynda ótýiniń sım­volıkalyq máni bar. Bul el Prezıdentiniń saıa­sı ınstıtýttardy damytýǵa qanshalyqty nazar aýdaryp otyrǵanyn kórsetedi. Al atalmysh ınstıtýttar arasynda saıası saraptamalar jáne saıasattaný qoǵamdastyǵynyń ınstıtýttary da mańyzdy ról atqarady. Jalpy, meniń oıymsha, Qazaqstannyń saıasattaný qoǵamdastyǵy táýelsizdik jyldary býyny bekip, nyǵaıa tústi. Sonyń ishinde saıasattanýshylar «balǵyndyq kezeńde jıi shaldyǵatyn» syńarjaqtyq aýrýynan, batystyq standarttardy kóshirip alýdan aınalyp óte aldy. Saıasatkerler Qazaqstandy damytý men jańǵyrtýdyń shynaıy jolyn óz betterinshe izdep, zerdeledi, al búgingi kúni osynaý baǵytty álem elderi «Qazaqstan joly» dep atap ketti. Osynyń barlyǵy bılik tarapynan belgili bir deńgeıde joǵary baǵalandy. Qazaqstandyq saıasattanýshylar qoǵamdastyǵyn ábden qalyptasqan dep aıtýǵa bolady. Olar endi qurylymyn jetildirip, sapalyq jaǵynan ósýi tıis. Qazaqstan óz damýynda «Qazaqstan-2050» atalatyn uzaq merzimdi damý strategııasyn jasap otyrǵan az ǵana eldiń biri. Al, postkeńestik keńistiktegi osyndaı uzaq merzimdi strategııa­lar arqyly damý jolyna túsken jalǵyz el. «Qazaqstan-2030» Strategııasy da bizdiń esimizde. Ondaǵy mindetter eńserilgen soń Prezıdent bolashaqtaǵy úsh onjyldyqta atqarylýy tıis mindetter jobalanǵan «Qazaqstan – 2050» Strategııasyn usyndy. Bul Qazaqstandy damyǵan elderdiń qataryna kirgizýge, onyń ishinde álemdegi damyǵan otyz eldiń qatarynan oryn alýǵa baǵyttalǵan aýqymdy strategııa. Strategııanyń ekinshi bir mańyzdy tusy – Nazarbaevtyń ony saıası toptarmen, azamattyq qaýymdastyqtarmen jarııa jáne ashyq túrde talqylap otyrǵany. Bul Prezıdenttiń jeke basyna emes, eldiń turaqty damýyna qajet dúnıe. «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrý – bolashaqqa nyq qadam. Prezıdent úsh onjyldyqty aldyn-ala josparlap, usyndy. Tek qana Nazarbaev sııaqty bolashaqty kóre alatyn, jahandaný dáýirinde ótip jatqan búkil úderisterdi oı eleginen ótkize biletin, eń bastysy, bolashaqty basqara alatyn adam ǵana óz halqyna qut ákeledi. Sondyqtan, meniń oıymsha, Qazaqstannyń kemesi tek qana alǵa júzedi.

Ǵylymı baza qurýdyń mańyzy zor

Aqan BIJANOV, Parlament Senatynyń depýtaty, Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraǵasy. – Saıasattanýshylardyń kezekti kongresi «Qazaqstan – 2050» Strategııasynyń alǵashqy qorytyndylaryn shyǵarýǵa arnalyp otyr eken. Strategııa boıynsha aýyz toltyryp aıtatyn qandaı jumystar atqaryldy? – Strategııanyń júzege asyryla bastaǵanyna jyldan astam ýaqyt ótti. Biz bul jıynda tek ótkenge saraptama jasamaımyz, sonymen birge, bolashaqqa mindetter júkteledi. Atqarylǵan isterge kelsek, eń birinshi, Joldaýdyń Qazaqstan halqy tarapynan úlken qoldaýǵa ıe bolǵanyn atar em. Bul eń mańyzdysy. Ekinshiden, údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý, «Bıznestiń jol kartasy-2020» syndy memlekettik baǵdarlamalar maqsatty túrde júzege asyrylýda. Ǵylymı tehnologııalar engizilgen soń kóptegen máseleler óz sheshimin tabýda. Al, munyń barlyǵy Elbasynyń Joldaýynda, ıaǵnı, Strategııada anyq kórsetilgen máseleler bolatyn. Sondaı-aq, qoǵamda orta býyn qurýda negizgi ról atqaratyn shaǵyn jáne orta bıznesti damytý baǵytynda da aıtarlyqtaı jumystar júrgizilýde. Saıasattanýshy retinde men muny kez kelgen memleket turaqtylyǵynyń negizi der edim. Osy kezeń ishinde elimizdiń sot-quqyqtyq júıesin reformalaý boıynsha da maqsatty jumystar júrgizilgenin atap ótýge bolady. Atalǵan júıeni tolyǵymen reformalaýdy qarastyratyn birqatar zań jobasy Parlamentke kelip tústi. Budan bólek, el ishinde Qazaqstan halqynyń birligin, respýblıkamyzdyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan jumystar óz dárejesinde júrip jatyr. Mádenı sıpattaǵy birqatar máseleler óziniń oń sheshimin tabýda. – Bolashaqqa arnalǵan Strategııany júzege asyrýda saıasattanýshylarǵa qandaı mindetter júkteledi? – Saıasattanýshylardyń aldynda zertteý jumystaryn júzege asyrý barysynda zama­naýı qaýip-qaterlerdi aldyn-ala boljaı alatyn ǵylymı baza qurý jumysy tur. Olar sondaı-aq, memleketimizdiń damýy men turaqtylyǵyna kesirin tıgizetin zııandy dinı aǵymdarǵa eskertý jasap, ultaralyq, dinaralyq qarym-qatynastardy, jastar saıasaty men mádenı saıasatty rettep otyrýy kerek. Sondaı-aq, saıasattanýshylar qoǵamdastyǵy biriktirýshilik zor mánge ıe «Máńgilik El» otansúıgishtik baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa qatysýy kerek dep oılaımyn. Qoryta aıtqanda, álemniń barynsha damyǵan 30 eliniń qataryna qosylý úshin saıasattanýshylar óz úlesin qosý qajet.

 Saıasattanýshylar – úlken saıasattyń tamyrshysy

 Kamal Burhanov, Parlament Májilisiniń depýtaty. Elbasy osydan bir jarym jyldaı ýaqyt buryn «Qazaqstan-2050» Strategııasyn, elimizdiń ary qaraıǵy damý jolyn belgilep berdi. Ony saıasattanýshylar, sarapshylar, áleýmettanýshylar,basqa da túrli salanyń ǵalymdary, úkimettik emes uıymdardyń ókilderi birigip zertteýi tıis. Qaı jerde jetistigimiz bar, kózge oqshyraıyp kórinip turǵan kemshilik qaısy degendi osy bastan saraptap, qoǵamǵa málimdemese, erteń bes-on jyl ótkennen keıin ol týraly aıtý orynsyz bolady. Biz búgin Strategııanyń bir jyldan asa ýaqyt ishindegi oryndalý barysyn jete talqylaý úshin jınalyp otyrmyz. Maqsat – bılikke, qoǵamǵa maǵlumat berý. Bul jerde talaı usynystar jasalatyny belgili. Biz sol aıtylǵan usynystarǵa súıenip, óz jolymyzdy túzetip otyrýymyz kerek. Sondyqtan búgingi kezdesý mańyzdy jáne oryndy dep oılaımyn. Strategııaǵa keler bolsaq, ony iske asyrýshy, eń aldymen Qazaqstan azamaty. Iаǵnı, qoǵamdaǵy árbir adam osynyń mańyzyn jete túsinip, bolashaqtaǵy damyǵan qoǵamdy jan-tánimen qalaý kerek. Qazirgi tańda bizde osyǵan baılanysty úlken jumys oryn aldy. О́ıtkeni, «Qazaqstan – 2050» Strategııasyn halyqtyń basym bóligi qoldap ári oǵan senip otyr. Ekinshiden, bıylǵy Joldaýda Elbasymyz Strategııaǵa qatysty kóp nárseni anyqtap berdi. Jeti bes jyldyqqa bólip, qaı besjyldyqta ne isteýimiz kerek degen máseleni aıqyndady. Tipti, sol ár besjyldyqtyń óziniń maqsattary men sheshetin problemalary bar. Bul jerde Úkimet ne isteý kerek, qaı mınıstrlik ne isteý kerek, partııa ne isteý kerek, tipti jergilikti bılik ne isteý kerek degen máseleniń bári Joldaýda aıqyn belgilengen. Jıynda osy týraly da áńgime bolady dep oılaımyn. Sonymen birge, Joldaýda Elbasymyz bir jaǵynan kúrdeli, ekinshi jaǵynan zor maǵynaǵa ıe, kóptiń kóńilinen shyǵatyn «Máńgilik El» ıdeıasyn aıtty. Ol ıdeıany qoǵam kútken edi. Memleketimizdiń bes júz jyldyq ǵumyry bola ma, myń jyldyq ǵumyry bola ma, ol ýaqyttyń enshisinde. Degenmen, biz urpaqtarǵa osy «Máńgilik El» ıdeıasyn mura etip qaldyrýǵa múddelimiz. Túsine bilgenge «Máńgilik El» – úlken qundylyq. Endi osynyń teorııalyq, metodologııalyq jaǵyn zertteýimiz kerek. Osy jumystarda saıasattanýshylardyń da róli basym bolýy tıis.