Quqyq júıesin qaıtsek qazaqshalaımyz?

Ýaqyt kúttirmeıtin másele

Quqyq júıesin, sottar men pro­ký­ra­tý­ra­ny, zań shyǵarmashylyǵyn, jalpy aıt­qanda ádilet júıesin memlekettik til­­ge kóshirý, qazaqsha sóıletý máselesin nyq­­tap qolǵa alatyn ýaqyt keldi. Jasy­ra­tyny joq, elimizde qazaq tilinde qujat aınalymyn júrgize alatyn, quqyq termınologııasyna jetik, sot prosesin jú­r­gizetin, zań jazatyn, taldaıtyn, zań­dardyń oryndalýyn memlekettik tilde talap etetin zańgerler tapshy. Qu­qyq júıesindegi qujat aınalymy, is qaǵazdardyń deni resmı tilde júrgizildi. Termınologııasy qalyptasqan, halyq­tyń kópshiligi jetik meńgergen tilde jumys istegen árkimge qolaıly, yńǵaı­ly boldy. Osylaısha, barlyq sala sııaq­ty quqyq salasynda da qujat aı­na­lymynyń qazaqstandyq modeli orys tilinde qalyptasty. Qazaqshaǵa aýda­ryl­ǵanmen zańnyń da, qujattyń da túp­nusqasy, jumys isteýge arnalǵan nus­qasy orys tilinde boldy. Al sol orys­shadan aýdarylǵan qazaqsha zańdar ju­mysqa kelmeıtin, túsiniksiz, qateler men sáıkessizdikterge toly qoıyrtpaqqa aı­naldy. Sondyqtan irgetasy orys ti­lin­de qalanǵan bul júıeni reformalap, qaı­tadan qazaqsha qalyptastyrý ońaı sharýa bolmaı tur. Barlyq isin orys tili arqyly úılestirip úırenip qalǵan mem­lekettik organdar, mınıstrlikter, Par­lament, prokýratýra men sot júıesi ázir­she sol baıaǵy úırenshikti soqpaqpen keledi.

Mátindegi mánsizdik

Quqyq salasyndaǵy memlekettik til­­diń jaǵdaıyn saralap, sheshim izde­gen­de aldymyzǵa bir-birimen sabaq­ta­­syp jatqan, biriniń sheshilýi ekin­shi­si­ne baılanysty myna 4 másele shy­ǵyp otyr. Osy 4 másele Jańa Qazaq­stan­nyń kún tártibine alynyp, zert­te­lip, jú­ıeli josparly túrde qolǵa alynsa, mem­le­ke­ti­mizdiń quqyq júıesi to­ly­ǵymen mem­le­kettik tilge kóshetinine se­nim­dimin.

Birinshisi, qoldanystaǵy qazaqsha zań má­tinderindegi aqaýlar máselesi. Joǵa­ry­da aıtylǵandaı túpnusqasy oryssha da­ıyndalyp, qazaqshasy ala-qula aýdarmamen usynylǵan, termınologııalyq birizdilik saqtalmaǵan, sóılem qury­ly­my aýyr, jasandy, keı kezde qazaqshaǵa jetik kásibı zańgerlerdiń ózi túsinbeı qınalatyn, jumysqa jaramsyz zańdar, zańnamalyq aktiler men quqyqtyq qu­jat­tar – qazirgi ómirimizdiń shyndyǵy.

Bul rette, quqyq salasynda qazaqsha aýdarma jasaý, ásirese zańnamalyq akti­ler­di memlekettik tilge aýdarýdyń jeńil sharýa emes ekenin de moıyndaǵan jón. Kásibı zańger mamandardyń pikirinshe, Ata Zańymyzdan bastap zańnamalyq ıerarhııamen tómen túskende ár satydaǵy, ár deńgeıdegi, kez kelgen quqyqtyq ak­ti­­niń mátini aqaýdan ada emes. Tipti keı kodekster men zańdardyń oryssha jáne qazaqsha mátinderi arasyndaǵy aýyt­qý­lardan týyndaǵan maǵyna qate­leri aza­ma­t­tarymyzdyń taǵdyryna teris yqpal ete­tindeı qaýipti deńgeıde.

Máselen, zańgerler tarapynan kezinde kóp aıtylǵan Konstıtýsııamyzdyń 61-ba­by­nyń 7-tarmaǵyndaǵy, 53-baptyń 3-tar­maq­shasyndaǵy, 47-babynyń 2-tarma­ǵyndaǵy aýdarma qateleri kóp jyl­­dar­dan keıin túzetildi. Alaıda, ókinishke qaraı, Konstıtýsııamyzda zań teh­nıkasynyń tilge qatysty talapta­ry­na qaıshy sanalatyn bir qujat­taǵy quqyqtyq termındi birneshe sınonım arqyly jazý áli de kezdesedi. Mysaly, Konstıtýsııada «haqyly» degen maǵynany beretin sóz 5 jerde «quqyly», 27 jerde «quqyǵy bar», 16 jerde «haqyly» dep jazylǵan. Sondaı-aq Konstıtýsııada termınologııalyq turǵydan daýly sózder de kezdesedi. Oǵan mysal retinde 25-baptyń 2-tar­ma­ǵynda orys tilinde «dostýpnaıa sena» sózi «sha­ma-sharqy kóteretin aqy», 27-baptyń 2-tar­maǵynda «estestvennye prava rodıteleı» tirkesi «ata-ana­nyń etene quqyǵy» sııaqty aýdar­ma­lardy kórsetýge bolady. Bul Kon­stıtýsııamyzdyń 27 jyldyq tarıhynda san ret zańgerler tarapynan tal­qy­la­nyp, kózge shuqyp júrip túze­tilgen tú­ri. Quqyqtyq memle­ket­tiń ti­re­gi, qu­­­qyq­tyq sana men máde­nıet­tiń qa­lyp­ta­s­ýynda sheshýshi róli aı­qyn­dal­ǵan ne­giz­gi zańymyzdyń bul jaǵ­daıy jaýapty qyzmetkerlerdi oılandyrýy kerek.

Ekonomıkalyq qarym-qatynas­tar­dyń konstıtýsııasy sanalatyn Qazaqstan Respýblıkasynyń Azamattyq kodeksi de quqyqtyq olqylyqtar, qısynsyzdyqtar men zań termınderiniń úılesimsizdiginen ada emes. Máselen, alysqa barmaı Aza­mat­tyq kodeksimizdiń oryssha «Otno­shenııa, regýlırýemye grajdanskım zako­nodatelstvom» dep atalatyn 1-baby men «Grajdanskoe zakonodatels­tvo Res­pýblıkı Kazahstan» dep atalatyn 3-baby qazaqsha «Azamattyq zań­dar­­men retteletin qatynastar» jáne «Qa­­zaq­stan Respýblıkasynyń azamat­tyq zańdary» dep aýdarylǵan. Bul tir­kes­te­gi «Zakonodatelstvo» degen ter­mın­niń qazaqshaǵa «zań» emes, «zań­­nama» dep aýda­rylatynyn bilý úshin zańger bolý­dyń qajeti joq. Bul ter­mın kodekste 25 ret osylaı qate qol­danylǵan. Bul jerde eskeretin bir jaıt, «Quqyqtyq aktiler týraly» zańy­myz­dyń 1-babynyń 16-tar­ma­ǵynda «za­konodatelstvo» sózi «zań­nama» dep durys aýdarylǵan jáne praktıkada da burynnan beri qoldanylyp júr. Sondaı-aq Azamattyq kodekstiń «Tol­kovanıe norm grajdanskogo zakonodatelstva» dep atalatyn 6-baby qazaq tiline «Azamattyq zań qalyptarynyń tú­sinilýi» dep aýdarylǵan. Iаǵnı ár ter­mındi bólshektep jeke-jeke qaraıtyn bolsaq, «grajdanskoe zakonodatelstvo» – «azamattyq zań», «zakonodatelnaıa norma» – «zań qalyby», «tolkovanıe» – «túsinilý» dep qısynsyz aýdarylǵan. Sonymen qatar «nedvıjımoe ımýshestvo» degen tirkes sol kodekstiń ishinde 17 jerde «jyljymaıtyn múlik» dep atal­­sa, 41 jerde «qozǵalmaıtyn múlik» dep ja­zylǵan.

Eń mańyzdy zańnamalyq aktilerdiń jaı-kúıi osy. Qoǵamdyq ómirimizde jıi qoldanatyn, negizgi kodekster men zań­da­rymyzdyń barlyǵynda irili-usaq­ty aqaýlar jetip artylady.

Túpnusqa qazaqsha jasalsa...

Quqyq salasyndaǵy memlekettik til­diń jaǵdaıyn saralaǵanda aldymyz­dan shyǵatyn ekinshi másele – eli­mizdegi zań shyǵarmashylyǵynyń jaı-kúıi. Iаǵnı zańdardy qazirgideı orys­shadan aýdarmaı, áýel bastan mem­le­kettik til – qazaq tilinde jazý máse­lesi. Aldynda eskertilgendeı quqyq júıesindegi memlekettik tildiń prob­le­ma­lary bir-birimen sabaqtasyp, ara­larynda sebep-saldar qatynasy bar máse­leler. Zań mátinderindegi aqaý­lar­dyń basty sebebi zańdardyń o basta, túpnusqada qazaqsha jazylmaýynda, zań shyǵarmashylyǵynyń qazaqsha damymaı, sol burynǵy ádetimen oryssha jalǵasýynda dep paıymdaýǵa tolyq negiz bar. Qazirgi tańda zańnamalyq akti­lerdiń qazaqshasyn oqý da, túsiný de qıyn, sondyqtan qarapaıym azamattardy bylaı qoıǵanda, qazaq tilinde quqyqtyq qyzmet kórsetip júrgen kásibı advokattar men quqyqtyq keńesshilerdiń ózderi memlekettik tilde jazylǵan zań­dardy orys tilindegi nusqasymen sa­­lys­tyra otyryp oqyǵanda ǵana to­lyq túsinetinderin aıtady. Negizinen zańdardyń mátini dáıekti, qarapaıym ha­lyqqa uǵynyqty tilmen, quqyq teh­nı­­kasyna saı, qısyndy jazylýy kerek. Sonda ǵana quqyqtyq retteý qa­jettiliginiń maqsaty oryndalyp, aza­mattardyń ózderine arnalǵan zań­dar­da qamtylǵan normatıvtik uıǵarym­dar­dy durys túsinýi, baıandalǵan quqyq normalarynyń talaptaryn durys qa­byl­daýy qamtamasyz etiledi. Buǵan jetý úshin basty shart – zańdardyń mem­le­ket­tik tilde, halyqtyń tilinde jazylýy dep bilemiz.

«Zańdar nege memlekettik tilde jazylmaıdy?» degen suraq sońǵy jylda qoǵamdyq oıdy jıi mazalap, Parlament min­belerinde, dóńgelek ústelderde, bas­pasózde qyzý talqylanatyn másele­ler­diń birine aınalyp kele jatyr. Aıtylǵan oı-pikirlerdi júıeleı kele, zań shyǵarmashylyǵyndaǵy qazaq tiliniń jutań haliniń, zańdardyń memlekettik tilde shyǵarylmaýynyń basty sebebi – tek ózimizdiń qaıratsyzdyǵymyz ben nemquraılyǵymyz dep qorytýǵa tolyq negiz bar. Osy másele týraly sóz bolǵanda – qazaqsha quqyqtyq tep­­mınologııa qalyptaspaǵan, zań­dar­dy qazaqsha jazatyn maman joq, mem­lekettik tildiń mártebesi naqty aıqyndalmaǵan, zańdardyń eń basynan qazaq tilinde jazylýy normatıvti túrde bekitilmegen degen sııaqty tolyp jatqan sebepter aıtylady. Biraq munyń bári óz qaıratsyzdyǵymyzdy aqtap alý úshin aıtylǵan syltaý ekenin ishteı árqaısymyz bilemiz, sezemiz. О́ıtkeni jumys barysynda zańnyń sáıkessizdikke toly, túsiniksiz qazaqsha nusqasyn oqyp, túzetip, qatesin aıtyp jetkizgenshe, baıaǵydan úırenshikti de túsinikti orysshasyn oqı salý zańger, sot jáne prokýratýramyzǵa yńǵaılyraq.

Prezıdenttiń 2021 jylǵy 15 qazan­da­ǵy №674 Jarlyǵymen bekitilgen Qazaqstan Respýblıkasynyń quqyqtyq saıa­sa­tynyń 2030 jylǵa deıingi tujy­rym­damasyna zer salaıyq. Bul qujattyń 4-bóliminde qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes normatıvtik-quqyqtyq aktilerdiń qazaq jáne orys tilderinde ázirlený kerektigi ashyq aıtylǵan. Sonymen qatar norma shyǵarý qyzmetinde qazaq tilin odan ári damytý maqsatynda normatıvtik quqyqtyq aktilerdiń jobalaryn orys tiline aýdarýdy qamtamasyz ete otyryp, olardy áýel basta qazaq tilinde ázirleýdiń mańyzdylyǵyna basa nazar aýdarylǵan. Qarap otyrsaq, bul másele Memleket basshysynyń nazarynan da tys qalmaǵan. Demek ádilet júıemizdi, sottarymyzdy, zańdarymyzdy, jalpy memleketimizdi qazaq tilinde sóıletý osy tujyrymdamaǵa sáıkes josparly túrde júzege asyrylmaq.

«Turyńyzdar, sot kele jatyr»

Úshinshi másele – sot júıesindegi til­dik ahýal. Elimizde, ásirese qalalyq jer­­lerde sot prosesteriniń basym bóli­gi orys tilinde ótetini belgili. Muny keńestik dáýirden beri sot prak­tı­ka­synyń, is qaǵazdaryn júrgizýdiń, kásibı termınologııanyń orys tilinde qalyptasýymen túsindirýge bolady. Joǵaryda aıtylǵandaı zańnyń oryssha nusqasy túsiniktirek, jyldar boıy oryssha jazylyp kelgen, daıyn úlgidegi prosessýaldyq qujattardy qoldaný yńǵaılyraq bolǵandyqtan, aryzdar da sol tilde jazylady, sot pen prokýrorǵa da sol tilde jumys istegen tynysh.

Aldymen bul saladaǵy zańnamaǵa nazar aýdaraıyq. Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Azamattyq prosestik ko­dek­siniń sot prosesi júrgiziletin tilge qatysty 14-baby (týra osyndaı nor­ma Qazaqstan Respýblıkasynyń qyl­mys­tyq-prosestik kodeksiniń 30-babynda da bar) «azamattyq ister boıynsha sot isin júrgizý qazaq tilinde júrgiziledi» dep áp ádemi bastalady da keıinnen Konstıtýsııa men Til týraly zańdaǵy sııaqty bul jerde de zań shyǵarýshy jol ortadan memlekettik tilge «resmı kóleńkesin» ilestirip jibergen. Iаǵnı kelesi sóılem «sot isin júrgizýde qazaq tilimen qatar resmı túrde orys tili, al zańda belgilengen jaǵdaılarda basqa tilder de qoldanylady» dep jal­ǵa­sa­dy. Til janashyrlary sot pro­sesin qazaq tilinde júrgizýdiń bir tetigi re­tin­de Azamattyq prosestik kodekstiń 14-babynyń 2-tarmaǵyn kóp alǵa tartady. Bul tarmaqtaǵy «sot isin júrgizý tili sotqa talap qoıý berilgen tilge baılanysty sot uıǵarymymen belgilenedi» degen norma «áýel basta sotqa talap-aryz qaı tilde berilse, sot prosesi sol tilde júredi» degenge keledi. Iаǵnı azamattyq is júrgizýdiń tili talap-aryz berilgen til negizinde anyqtalatyndyqtan sot­qa alǵash aryzdy memlekettik tilde berý arqyly prosestiń qazaq tilinde júr­gizilýine muryndyq bolýǵa bolady. Alaıda sot tájirıbesinde bul erejege qatysty da túıtkilder joq emes. Qazaqsha quqyqtyq qyzmet usynatyn advokattar men quqyqtyq keńesshiler talap-aryzdy qazaqsha berip, sot isin júr­gizýdiń tilin óz yńǵaılaryna kel­tir­genimen, proses barysynda túrli sebeptermen, keıde sharasyzdyqtan artqa sheginýge májbúr bolatyndaryn ókinishpen aıtady. Olardy bul qadamǵa – sotqa deıingi tergeý amaldaryn qa­zaq­sha júrgizetin tergeýshiniń tabylmaýy, memlekettik tilge qınalǵan qarsy taraptyń, prokýror men sottyń ótinishi, sondaı-aq dálelder men qujattardyń, normatıvtik dereqqor men zańnamanyń tolyǵymen orys tilinde bolýy, ýaqyt únemdeý sııaqty faktorlar ıtermeleıtin kórinedi.

Prezıdentimiz aıtpaqshy, Jańa Qa­zaq­stan degenimiz Ádiletti Qazaqstan. Ádilet eń aldymen sot júıesiniń ádi­let­ti, senimdi bolýymen júzege asyrylady. Ádiletti sot – sheshimi zańǵa negizdelgen, jumysy da, shyǵarǵan sheshimi de tarap­tar­ǵa túsinikti, árkim oıyn erkin, ózine qolaıly tilde jetkizip, týyndaǵan ár suraǵyna tolyq jaýap ala alatyn sot. Joǵarǵy sottyń statıstıkalyq derek­te­rine súıensek, qazaqtildi halyq sany qarqyndap artqanymen, sottarda memle­ket­tik tilde júretin isterdiń sany ol qarqynǵa ilespeı jatyr. Bunyń sebebi ha­lyqtyń óz tilinde qyzmet alǵysy kelmeýi emes, kerisinshe sot júıemizdiń, advokattar men quqyqtyq keńesshiler qa­ýymdastyǵynyń memlekettik tilge jetik kadr tapshylyǵynan qazaqtildi aýdıtorııanyń suranysyna jaýap bere almaýynan dep boljaýǵa negiz bar. Bul – Jańa, Ádiletti Qazaqstanǵa jaraspaıtyn, jedel túrde túzetýdi talap etetin olqylyq.

Bilikti zańger tapshy

Tórtinshi máselege keleıik. Elimizdiń quqyq júıesin tolyǵymen memlekettik tilge kóshirý úshin, sonymen qatar qolda­nys­­taǵy zań mátinderindegi aqaýlardy túzetip, zańdardy eń basynan qazaq tilinde jazýdy bastap, sot prosesterin tolyǵymen memlekettik tilde júrgizý úshin sapaly qazaq tildi zańgerler kerek. Al quqyq júıemizge aýadaı qajet bul zańgerlerdi qalaı daıarlamaqpyz?

Statıstıkalyq derekterge súıensek, elimizde 61 joǵary oqý orny zańger mamandardy daıarlaýmen aınalysady eken. 19 mıllıon halqy bar el úshin bul san az emes. Tipti keıbir mamandardyń paıymdaýynsha, bul san álemdik statıstıkamen sáıkestirilgende biz úshin óte kóp jáne bul – kóptik túlekterdiń bilim deńgeıiniń tómen bolýyna yqpal etýshi faktorlardyń biri. Negizinen ár oblysqa jáne respýblıkalyq deńgeıdegi qalaǵa quqyqtyq kadrlar daıarlaıtyn bir-bir joǵary oqý orny jetkilikti.

Barshaǵa málim, jańaqazaqstandyq qoǵamnyń suranysyna jaýap beretin, qazaqshaǵa jetik, teorııalyq jáne prak­tı­kalyq turǵydan myqty zańger kadrlar daıarlaýdyń basty sharty – osy atalǵan erekshelikterdi óz boıyna jı­naǵan myqty professýra, zańger ǵa­lym­­dardyń bolýy. Jasyratyny joq, bertinge deıin (tipti qazirdiń ózinde solaı) quqyqtyq bilim berýde orys tili­niń ústemdigi júrip turdy. Zań fa­kýl­tetterinde alǵashqy qazaqsha bólim 1989 jyly ashylǵan eken. Biraq qazaqsha ǵalymdar men oqytýshy kadr­lardy daıarlaý isi tek 2000-jyldarda ǵana qar­qyn ala bastady. Problemanyń basty túıini, qazaqsha quqyq oqytatyn, memleketimizge zańger kadrlar daıarlaıtyn zań fakýltetteriniń ózderi kadrǵa zárý. Munyń basty sebepteriniń biri – zań fakýltetteri ózderine ǵylymı kadr daıarlaıtyn, ǵalymdar arasyndaǵy urpaqtar sabaqtastyǵyn úzbeı jalǵas­tyratyn ǵylymı mektepterdi qalyp­tas­tyra almady. Sondyqtan zańger ǵalym­nyń, quqyq salasyndaǵy ýnıversıtet professorynyń qoǵamdaǵy orny, mártebesi de tómen.

Germanııa, Fransııa, Shveısarııa sııaq­ty elder zań ústemdigi ornaǵan, zańǵa qur­met eń joǵary deńgeıge jetken elderde zańgerlerdiń de qoǵamdaǵy bedeli óte joǵary bolady. Al osy zańgerlerdi daıarlaıtyn zań fakýltetterindegi professor-ǵalymdardyń bedeli odan da asqaq. О́ıtkeni árbir zańger professor, birinshiden, ǵasyrlar boıy qalyptasqan, sol elderdiń quqyǵy men demokratııasynyń, qoǵamdyq qaty­nas­tarynyń retteýshisi sanalatyn zań­da­ry­nyń qalyptasýyna tikeleı yqpal etken ǵylymı mektepterdiń ókili. Ekinshiden, Eýropalyq quqyq professorlary qu­qyq­tyń teorııasy men praktıkasyn ár­qa­shan birge alyp júredi. Osylaısha, bir jaǵynan aýdıtorııada dáris oqysa, ekinshi jaǵynan sol teorııalyq bilimdi is júzinde, quqyq praktıkasynda qol­da­nýshy zańger-sot, advokat, keńesshi bolyp qyzmet atqarady. Úshinshiden, ol memleketterde zań jobalarynyń da­ıyndalýynda memlekettik organ emes, tıisti salada bedeldi zańger ǵalymdar men ǵylymı mektepterdiń sózi ótimdirek. Tórtinshiden, olarda doktrına, ıaǵnı zańger ǵalymdardyń eksperttik oı-pi­kiri quqyqtyń qaınar kózi retinde zań­men bekitilgen. Sondyqtan sottar úkim shyǵarǵanda, taraptar daýlasqanda óz usta­nymdaryn dáıekteý úshin zańǵa qalaı súıense, sol salada bedeldi pro­fes­­sordyń pikirine de solaı súıene ala­dy.

Bizdiń quqyq salasyndaǵy profes­sor­lar men oqytýshylardyń kóp­shi­li­giniń bas­ty olqylyǵy praktıkadan, qoldanbaly quqyqtan alshaqtap ketý­le­rinde. Iаǵnı kóp jaǵdaıda ýnıversıtet oqytýshysy ózi oqytyp jatqan pánine qatysty zań­namadaǵy ózgeristerden jáne sot prak­tıkasyndaǵy daý­ly máse­le­lerden beıhabar bolady. Son­dyq­tan ol pándi oqyp shyqqan stýdenttiń shynaıy ómirde ju­mysqa turǵanda tıis­ti máselege qatys­ty kásibı daǵdysy kem bolatyny, aıt­pasa da túsinikti. Osy­dan keıin jumys berýshiler «zań fa­kýl­tet­te­riniń túlek­te­ri praktıkalyq ju­mysqa ıkemsiz, zańdy bilse de qol­da­ny­synan, sot tá­ji­rı­besinen habary joq» degen sha­­ǵym­dar kóp aıtylady.

Búgin elimizde bolyp jatqan qoǵam­dyq-saıası úderisterdi, sondaı-aq osy úde­risterge sáıkes ulttyq sana-se­zim­de bolyp jatqan ózgeristerdiń qar­­qynyn eskersek, jaqyn keleshek­te ja­ńa­­qazaqstandyq qoǵamnyń memleket­tik tildiń qoldanys aıasyn tez arada keńeıtýdi talap etetinin boljaý qıyn emes. Biz kóterip otyrǵan máseleniń barlyǵy – qoldanystaǵy zańdardyń aqaýlary, qazaqsha zań ádebıetteriniń jetkiliksizdigi, zańdardyń memlekettik tilde jazylmaýy, qazaqsha quqyq ter­mı­nologııasynyń, sot praktıkasy men is qaǵazdaryn júrgizý tiliniń qalyp­tas­pa­ýynyń túıini de, sheshimi de aınalyp kelgende kadr, sapaly maman máselesine ke­lip tireledi. Eń bastysy, Jańa, Ádi­letti Qazaqstannyń qaıta túlep, damýy mem­lekettik tilsiz, onyń josparly túr­de quqyq júıesiniń barlyq salasynda qoldanysqa enýinsiz múmkin emes eke­nin eń basynda zańgerler qaýymy re­tin­de ózimizdiń túsinýimiz jáne osy jolda aıanbaı eńbek etýimiz kerek. Osy rette Ahmet Baıtursynulynyń «Sózi joǵalǵan jurttyń ózi de joǵalmaq» degen eskertýin árdaıym este saqtaǵanymyz jón.

Marat AHMADI,

M.Nárikbaev atyndaǵy KAZGUU ýnıversıtetiniń ǵylymı ister jónindegi vıse-provosty