Jaqynda belgili akter Ádil Eralyuly Ahmetovpen suhbattasýdyń sáti tústi. Ol 2020 jyldan beri Astana qalasyndaǵy «Jastar» teatrynda dırektor qyzmetin atqaryp keledi. Á.Ahmetov jastaıynan ónerge qushtar bolyp, ónimdi eńbeginiń nátıjesinde, joǵary jetistikterge qol jetkizgen. Onyń Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri jáne Memlekettik syılyqtyń laýreaty bolýy, sondaı-aq birneshe ataýly marapatty ıelenýi osy sózimizdiń aıqyn dáleli. Bastysy, onyń basqarýyndaǵy teatrdyń ózi de respýblıkalyq jáne halyqaralyq óner shyǵarmashylyǵynda top jaryp, júldeli oryndardy ıelengen.
– Árbir adamǵa kindik qany tamǵan týǵan jeri ystyq bolady. Sol kezeńniń estelikterin oqyrmandaryńyzǵa tarqatyp aıtyp berseńiz?
– Meniń balalyq shaǵymnyń mezeti Almaty qalasy mańyndaǵy Qalqaman kentinde ótti. Osy mekende úlken otbasynda ósip, tárbıelenip, bir shańyraqta ata-anam, atam jáne ájem, sondaı-aq baýyrlarymyz birge tatý-tátti ómir súrdik. Bizdiń kenttiń bir ereksheligi, munda túrli etnos ókilderimen aralasý arqyly olardyń ádebıetin, tarıhyn, mádenıetin, salt-dástúrleri men ádet-ǵuryptaryn jetik bilýge múmkindik aldym. Bul keıin óner salasyndaǵy jolymda kóp kómegin tıgizdi. Al joǵary synyptardy Almaty qalasyndaǵy Tastaq shaǵyn aýdanyndaǵy №58 orta mektepte oqyp, bitirdim. Bul mektebimiz sol bir jyldary áýeli orys, keıin qazaq mektebi retinde tolyq qalyptasty. Osy mektepke Qyrǵyzstan, Qytaı men Qaraqalpaqstannan kóship kelgen otbasylardyń balalary oqýynyń negizinde men túrli el mádenıetiniń injý marjanyna tereń boıladym. Jáne ónerge degen qyzyǵýshylyǵymnyń artýyna atamnyń tikeleı yqpaly boldy.
Birde atam maǵan úıge beınekamera satyp ákeldi. Altynshy synypta oqyp júrgen kezim. Bul qural sol kezde ekiniń biriniń qolyna túse bermeıtin. Osy oraıda «Habar» telearnasyndaǵy «77 kún» baǵdarlamasynyń mazmundyq ereksheligi meniń qyzyǵýshylyǵymdy arttyryp, álgi beınekamerany paıdalaný arqyly birde qarttyń rólin somdasam, birde kórshiler beınesine parodııa jasadym. Munan ózge, mekteptegi sahnalyq qoıylymdarǵa belsendi túrde qatystym.
Biz joǵary synypta oqyp júrgenimizde, T.Júrgenov atyndaǵy Ulttyq óner akademııasynyń 4-kýrs stýdenti Ernat Shaımerdenov degen azamat mektebimizde bastaýysh synyptaryna án-kúı sabaǵynan dáris berdi. Osy azamat meniń boıymdaǵy ónerge degen qabiletimdi ańǵaryp, ózi oqyp júrgen bilim ordasyna baǵymdy synap kórýge usynys jasady.
– Sonymen bul usynysty qalaı qabyldadyńyz?
– Men bul usynysty erekshe yqylaspen qabyldadym. Ata-anam da talabyma qoldaý bildirdi. Mektep bitirgen boıda T.Júrgenov atyndaǵy Ulttyq óner akademııasyna qujattarymdy tapsyrdym. Sodan jolym bolyp, 200 balanyń ishinen iriktelgenderdiń arasynan tabylyp, Nurqanat aǵa Jaqypbaıdyń sheberhanasynan dáris aldyq. Bul oqý ornyn bitirgennen keıin ustazymyz Nurqanat aǵamen birge Almaty qalasynda jeke teatrda qyzmet jasadyq. Alaıda biz osy orynda bir jyl jumys istegennen keıin, ıaǵnı 2007 jyly Astana qalasyndaǵy teatr jumysyn órkendetýge shaqyrtý aldyq. Sonymen Nurqanat aǵaı jáne onyń 12 shákirti bas qalaǵa kelip jettik. Munda kelgenimizben, kúrdeli qıyndyqtardy bastan ótkerdik. О́z aldyna biz daıyndalatyn óner ordasynyń bolmaýy saldarynan, túrli ǵımarattarda sheberligimizdi shyńdaýǵa týra keldi. Osyǵan qaramastan, bizdiń qoıylymdarymyz on bes jyl ishinde on bes ret bas júldeni ıelenip, ózimizdiń aýyzbirshiligimizdi dáleldeı bildik. Oryn tańdamaı, jertólege deıin qanaǵat tutyp júrgen bizge aqyry 2015 jyly qazirgi ǵımaratty paıdalanýǵa berdi. Ol kezde bul kıeli shańyraq K.Baıseıitova atyndaǵy opera jáne balet teatry bolatyn.
– Siz basqaratyn teatrdaǵy qyzmetkerlerdiń áleýmettik máselesi men aılyq tabysy qalaı sheshilgen?
– Jalpy, mekememizge qatysty máseleni basynan bastap aıtqan jón bolar. Máselen, osynda dırektor bolýymnyń ózi oılamaǵan jerden boldy. Sol kezdegi bizdiń dırektorymyz Ernar Jumataevty basqa teatrdyń basshylyq qyzmetine taǵaıyndady da, ujymdaǵy barlyq qyzmetker Astana qalasy ákiminiń atyna arnaıy ótinish jazyp, meni osyndaǵy dırektor qyzmetine laıyqty degen usynys jasady. Osy bastamany kótergen Nurqanat aǵaıǵa aldynda qarsylyq bildirgenimmen, keıin oılana kele jalpy kópshiliktiń senimi men úmitinen attap ketýdi ar sanadym. Aqyry ákimdiktiń kópshilik ótinishin qoldaýy nátıjesinde, 2020 jyldan bastap osynda dırektor qyzmetin atqaryp kelemin.
Aldymen qyzmetkerlerimizdiń ónimdi jumys isteýi úshin, sol kezde Astana qalasynyń ákimi bolǵan Altaı Seıdiruly Kólginov teatrymyzdyń qajetti ozyq tehnıkalyq qural-jabdyqtarmen qamtylýyna qoldaý bildirdi. Sonymen birge 21 jyl boıy isten shyqqan jedelsaty iske qosylyp, ol paıdalanýǵa berildi. Teatrǵa ónerpazdardyń tıisti kıimderi satyp alyndy.
О́zim dırektorlyq qyzmette bolǵaly ujymymyzdaǵy eki qyzmetkerdiń baspanaly bolýyna septigimdi tıgizdim. Birqatary jataqhanada turyp jatyr. Degenmen akterlerdiń tutastaı áleýmettik máselesine kelsek, olardyń jetpis paıyzy baspanamen qamtamasyz etilmegen jáne keıbiriniń aılyq tabysy 140 myń teńge ǵana kóleminde. Alaıda birqatar sanat boıynsha ótken jyly aılyqqa ústemeaqy qosylyp, kóńilimizdi bir demdep tastady. Akterlarymyz halyqaralyq óner saıystarynan júldemen oralyp, sheberlikterin odan ári shyńdaı túsýde. Olardyń osynaý jetistikterine súbeli úlesin qosyp júrgen, teatrymyzdyń kórkemdik jetekshisi Nurqanat ustazymyzdyń bási de, oryny da bólek. Aǵaıymyz ótken jyly Memlekettik syılyqtyń ıegeri atansa, teatrymyzdyń alǵashqy dırektory bolǵan Ǵanı Quljanovqa «Qurmet» ordeni berildi. Sonymen birge ótken jyly Nazerke Serikbolova degen aktrısamyz da «Daryn» syılyǵyn ıelendi. Al endi kóziqaraqty jurtshylyq 2022 jyly teatrymyzdyń janynan «Qanattylar» ınklıýzıvti teatrynyń ashylǵanyn jaqsy biledi.
– Endi osy «Qanattylar» teatry jumysynyń baǵyt-baǵdaryna toqtalyp ótseńiz...
– Elimizde tuńǵysh ret bizdiń teatr janynan ashylǵan bul óner ordasynyń shymyldyǵy belgili aqyn G.Salyqbaıdyń «Qanattylar» mýzykalyq-poetıkalyq qoıylymymen túrildi. Jalpy, osy ınklıýzıvti teatr fızıologııalyq erekshelikteri bar adamdardyń talantyn shyńdaýǵa, olardy jurtshylyqqa keńinen tanystyrýǵa óreli múmkindik jasap otyr. Bul rette qııaǵa samǵaǵan óner ıeleri búginge deıin birneshe mańyzdy týyndyny sahnalady. Sonyń ishinde tanymal jazýshy R.Muqanovanyń «Máńgilik bala beıne» shyǵarmasy negizinde sahna tórine shyqqan «Qyzjylaǵan» dramasy kópshilikti erekshe tolǵandyryp, olarǵa keleli oı saldy. Bul týyndynyń negizgi arqaýy – ıadrolyq synaq alańyna aınalǵan Semeı polıgonynyń zardaby men qasireti. Naqty aıtqanda, bir dáýirdegi tutas halyqtyń ishki jan-dúnıesin ashyq túrde jarııa etken ózindik oryny bar ólmes, ómirsheń týyndy.
Endi atalǵan teatrdyń aldaǵy ýaqyttaǵy josparyna kelsek, olardyń óz aldyna otaý qurýy kezek kúttirmeıtin másele bolyp otyr. Sebebi bizdiń «Jastar» teatry 1954 jyly salynǵan. Sondyqtan eń basynda erekshe qajettilikteri bar jandar úshin, bul jerde olardyń erkin júrip-turýyna tehnıkalyq turǵydan múmkindik qarastyrylmaǵan. Degenmen biz «Qanattylardyń» óz aldyna zamanaýı teatr retinde bólek shańyraq kóterýin tyńǵylyqty sheshýge atsalysyp jatyrmyz.
– «Anaǵa aparar jol» fılminde basty róldi somdadyńyz. Osy basty róldi oryndaý barysynda qandaı qıyndyqtarǵa kezdestińiz?..
– Bul jerde eń birinshi másele, ol rólge degen jaýapkershilik. Iаǵnı ótken ǵasyrdaǵy qazaqtyń basynan ótken zulmat kezeńdi júrekten ótkizip, ony halyqqa shynaıy jetkize bilý. Men jalpy osy týyndyny ómirge ákelý barysynda tynbaı kóp izdendim. Álemge belgili jazýshy Sh.Aıtmatovtyń shyǵarmalaryn qaıta bir búge-shigesine deıin oqyp shyǵyp, birqatar derekti fılmniń mán-mazmunyna tereń boıladym. Munan ózge, sol kezdegi náýbettiń kýágerleri bolǵan qarııalardyń áńgimelerin tyńdap, oı túıdim. Osynyń negizinde jáne kópshiliktiń erekshe yqylasyna oraı «Anaǵa aparar jol» fılmi sátti shyqty dep sanaımyn.
– Bir suhbatyńyzda «tarıhı oqıǵaǵa qatysty rólderdi somdaý armanym» dep edińiz. Sol armanyńyz is júzinde oryndaldy ma?
– Arman oryndalý úshin tynymsyz eńbek etý qajet. Sondyqtan ózimdi shyńdaýǵa árqashan basa mán beremin. Munyń nátıjesi de jaman emes. Máselen, «Tomırıs» fılminde Tomırıstiń kúıeýiniń rólin somdap shyqtym. Al aldaǵy kezeńderge Batý han men Shyńǵys handy somdaý josparda tur. Osy sońǵy túsirilip jatqan «Qorqyt ata» fılminde Qorqyt atamyzdyń 35-40 jas aralyǵyn somdaımyn. Jalpy armanym birtindep oryndalyp kele jatyr desem de bolady.
– Alda qandaı josparlaryńyz bar?
– О́tken jyly teatrymyzdyń 15 jyldyǵy men ustazymyz Nurqanat Jaqypbaıdyń 75 jyldyq mereıtoıyn laıyqty dárejede atap óttik. Endi aıtaıyn degenim, men basynda osy dırektorlyq qyzmetke taǵaıyndalǵan kúni-aq ujymdastaryma «eki jyldan keıin dırektorlyqpen qoshtasamyn» degenmin. Bul kresloǵa baýyr basqym kelmegendikten qabyldanǵan sheshim bolatyn. Negizinde akter sahnaǵa kóp shyqpasa, onyń «qaraıyp» qalatyny anyq. Meniń bala kezimnen arman ári maqsat tutqanym – ómirimdi sahnamen baılanystyrý boldy. Iаǵnı qarapaıym akter retinde teatrǵa odan ári úlesimdi qosa beremin. Jalpy, ózim basshylyq jasaǵan osy kezeńder ishinde óner ıelerine qatysty mynadaı paıym jasadym. Ol – «dırektor teatrdyń basshysy, akter teatrdyń patshasy» degen uǵym bolatyn. Sondyqtan buıyrsa, aldaǵy ýaqytta kóp uzamaı patshalyqqa kaıta oralamyn...
Áńgimelesken
Ámirhan ALMAǴANBETOV,
jýrnalıst