«Birlik bar jerde tirlik bar» degen sózdiń dálelin ómir ózi kórsetip keledi. Osydan 3 jyl buryn aýdanymyzda oryn alǵan oqıǵa tatýlyqpen talaı tabysqa jetetinimizdi taǵy da kórsetti. Osy jyldar aralyǵynda aýdanymyzda turǵyndardyń jaıly ómir súrýi úshin kóptegen ıgi is júzege asyryldy. Birneshe ult ókilinen quralǵan aýdan turǵyndaryna memlekettik tildi úıretýge, halyqaralyq birlikti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jáne áleýmettik jaǵdaıdy jaqsartýǵa negizdelgen aýqymdy jumys atqaryldy.
Árıne, tabysty tirlik tatýlyqtan bastaý alady. Aýdan halqynyń birligin bekemdeı túsý úshin Qarakemer, Masanshy, Sortóbe, Aýqatty, Qarasý, Qarasaı aýyldyq okrýgteriniń ardagerlerinen birlesken qoǵamdyq kelisim keńesi quryldy. Keńes quramyna aýyldaǵy bedeldi aýyl aqsaqaldary men jergilikti kásipkerler endi.
Oblys ákimdiginiń mádenıet, arhıvter jáne qujattama basqarmasynyń uıymdastyrýymen Qordaı aýdanyna «Birlik túbi – bereke» atty mádenı kerýen kelip, aýyldarda arnaıy is-sharalar uıymdastyrdy. Ultymyz bólek bolǵanymen Otanymyz Qazaqstannyń memlekettik tilin bárimiz bilýge tıispiz. Bul jaǵynan da úlken qoldaý kórsetilip keledi. Máselen, Masanshy, Sortóbe, Aýqatty, Qarakemer, Qarasý okrýgterinde ornalasqan mektepterdiń bazasynda 2020 jyldyń 24 aqpanynan bastap Til ortalyǵynyń uıymdastyrýymen qazaq tilin jedeldetip oqytatyn kýrstar ashyldy. Onda ózge ult ókilderin quraıtyn pedagogter men mektepke deıingi bilim berý mekemeleriniń tárbıeshileri qatysyp, bilikti muǵalimderden memlekettik tildi úırendi.
Memlekettik tildi úıretýmen qatar, adamı qasıetterdi keńinen nasıhattaýda jumys júrgizetin «Imamdar úıi» ortalyǵy da ashylǵan bolatyn. Sortóbe aýylynan ashylǵan «Imamdar úıinde» oblys ımamdary bas qosyp, qoǵamdaǵy túrli taqyryptardy talqylaıdy. О́mirdiń qundylyǵyn uǵyndyryp, kemeldikke shaqyratyn keleli is-sharalar uıymdastyryp otyrady. Aýdanda jalpy 64 meshit bar. О́zge etnos ókilderi tyǵyz shoǵyrlanǵan aýyldyq okrýgterdegi meshit qyzmetkerlerine arnalǵan kýrstar uıymdastyrylady. Meshitterde ýaǵyz-nasıhat jumystarynyń memlekettik tilde ótkizilýi qolǵa alynyp, juma saıynǵy ýaǵyzdar qazaq tilinde júrgiziledi.
Aýdanda jastardy, túrli etnos shoǵyrlanǵan aýmaqtarda aýyl jurtyna bedeldi, sózi ótimdi etnos ókilderin qatystyryp, qazaqstandyq patrıotızmdi qalyptastyrý maqsatyndaǵy is-sharalar uıymdastyrylyp turady. Sonymen qatar jastar arasynda erte dinı nekege turýǵa jol bermeý boıynsha da túrli jumystar júrgizilip, baqylaý kúsheıtildi. О́ńirdegi etnostardy qazaqstandyq ıntegrasııaǵa beıimdeý saıasaty qarqyn alyp keledi.
Sonymen qatar aýyldyq okrýgterde qoǵamdyq-saıası jaǵdaıǵa yqpal ete alatyn belsendi, bedeldi azamattardan toptar quryldy. Eldi mekende qandaı da bir oqıǵa oryn alǵan jaǵdaıda, bedeldi jastardan qurylǵan top profılaktıkalyq túsindirý jumysyn júrgizedi. Aýdanda jastar arasynda jáne túrli ult ókilder kóp shoǵyrlanǵan aýyldarda ultaralyq qarym-qatynasty nyǵaıtý maqsatynda aýdandyq ardagerler, qoǵamdyq kelisim, qoǵamdyq keńester aýyldyq okrýg ákimderimen birlesip turaqty túrde is-sharalar ótkizedi.
Qordaı, Kenen, Betqaınar, Masanshy, Sulýtór, Qarasaı, Stepnoı, Qaınar aýyldyq okrýgterinde aýla klýby jumys isteıdi. Aýla klýbtarynyń jetekshileri «Jastar resýrstyq ortalyǵy» KMM mamandarynan taǵaıyndalǵan.
Etnosaralyq qatynas, ulttar birligin saqtaý, nasıhattaý maqsatynda aýdan ákimdiginiń mádenıet jáne tilderdi damytý bólimi, aýdandyq mádenıet úıi, aýdandyq ortalyq kitaphana men tilderdi oqytý ortalyǵy tarapynan da ózge ult ókilderiniń qatysýymen kezdesýler, baıqaýlar, dóńgelek ústelder men semınarlar, kitap kórmeleri, aımaqtyq koýchıng uıymdastyrylady. Sonymen qatar memlekettik tildi oqytý kýrstary turaqty ótkizilip otyrady.
Aýdan turǵyndary da bir-birine degen janashyrlyq, baýyrmaldyq nıette qaıyrymdylyq is-sharalaryna da atsalysady. Atap aıtqanda, «Jambyl oblystyq «Vynhýa» dúngender etnomádenı ortalyqtary» qoǵamdyq birlestiginiń mesenaty L.Býlarov, birlestik tóraǵasy A.Idybo jáne birlestik kásipkerleri qańtar oqıǵasyna baılanysty «Kúshimiz birlikte», «Jaqsylyq aıy», «Qudaıy tamaq», «Jylý», «Meıirimdilik kerýeni», Alǵys aıtý kúnine «Berekemiz – birlikte», «Jan jylýy» aksııalaryn, Naýryz merekesine oraı oblystyq assambleıanyń «Meıirimdi júrek», Qurban aıt merekesine oraı «Izgilik aıy» is-sharalaryn uıymdastyrdy. Sonymen qatar «Mektepke jol» aksııasyna da úles qosty. Qostanaı oblysyndaǵy qaıǵyly oqıǵaǵa kómek jiberip, Respýblıka kúnine oraı «Janashyr júrek» qaıyrymdylyq aksııalary aıasynda jalpy 19 mln 700 myń teńgege qaıyrymdylyq kómek jasady. Atalǵan aksııalar boıynsha «Otechestvo» slavıan etnomádenı ortalyǵynyń tóraǵasy L.Harchenko jáne birlestik ókilderi de kómek kórsetti. «Mektepke jol» aksııasy aıasynda Respýblıkalyq «Arhyz» qarashaı-balqar etonmádenı birlestiginiń Jambyl fılıalynyń ókili T.Apaeva Qordaı aýdanyndaǵy kópbalaly otbasynyń eki balasyna mektep quraldaryn satyp alyp berdi. Qordaı aýdandyq «Ahyska» túrik etnomádenı ortalyǵynyń tóraǵasy Kamılıa Dýrgalova 1 mln 500 myń teńgege, «Vaınah» cheshen-ıngýsh etnomádenı ortalyǵynyń tóraǵasy E.Hazbýlatov 700 myń teńgege az qamtylǵan otbasylarǵa, ardagerlerge azyq-túlik sebetin taratty.
Al halyqtyń turmystyq jaǵdaıyna keler bolsaq, aldymen gaz, aýyzsý, jol máseleleri oıǵa oralady. Búgingi tańda aýdandaǵy 41 eldi mekenniń 34-i gazben qamtylǵan. Qalǵan 7 eldi mekendi 2025 jylǵa deıin tolyq kógildir otynmen qamtý josparlanyp otyr.
«Aýyl – el besigi» memlekettik baǵdarlamasymen aýdannyń Kenen aýylynda 2021 jyly jeti kóshe aǵymdaǵy jóndeýden ótti. Osy bastamamen 2022 jyly qalǵan kósheler de jóndeldi. Aýdannyń ortalyǵynda, ózge de aýyldarynda bul máseleler óz kezegimen oń sheshimin taýyp jatyr.
Halyqtyń taǵy bir qajeti – tabys kózi bolar kásip. Bul jaǵynan da memleket tarapynan qoldaý kórip otyrmyz desem, artyq emes. Atap aıtsam, tyń bıznestik ıdeıasy bar azamattarǵa jobasyn júzege asyrý úshin memleket tarapynan arnaıy granttar berildi. Mundaı memlekettik grantqa bizdiń aýdannan 253 azamat ıe boldy.
Aýdannyń negizgi kásip kózi – aýyl sharýashylyǵy. Ásirese qys mezgilinde mal qystatýdyń jaıy asa mańyzdy. Sondyqtan aýdanda mal qystatý boıynsha jedel shtab qurylǵan. Top músheleri ekige bólinip, tabıǵat tosyn minez tanytyp, aýa raıy kúrt buzylǵan kezde mal qystaqtaryn aralap turady. Shtab músheleri malshylardyń qajettiligine qaraı kómek kórsetýge mindettelgen. Jalpy, aýdan boıynsha 510 qystaý orny men malshylardyń úıi bar. Onyń ishinde 14 mal qorasy shalǵaıdaǵy mal qystaǵynda ornalasqan. Al mal qystaıtyn qoralarǵa baratyn joldaryn, qoralardyń aınalasyn qalyń qar túskende mal ıelerimen sharýa qojalyq basshylary ózderiniń qolda bar tehnıkalarymen tazalaıdy. Mal qystatý barysynda paıdalanatyn tehnıkadan 652 traktor tirkemeleri jáne 198 kólik mal ıeleri men sharýa qojalyqtarynda tirkelgen. Bıylǵy jyl mal azyǵyn daıyndaýǵa óte qolaıly boldy. Sonyń arqasynda sharýalar ózderine qajetti jemshóbin jetkilikti kólemde daıyndap úlgergen.
Taǵy bir aýyz toltyryp aıtýǵa turarlyq másele – aýdanda 2020 jyldyń qyrkúıeginen bastap jetim jáne ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalarǵa arnalǵan «Meıirim» jobasynyń iske asyrylýy. Joǵaryda atalǵandaı, aýdandaǵy 107 balaǵa áleýmettik qoldaý kórsetý maqsatynda olarǵa mekemeler men jaýapty tulǵalar bekitilip, «Otbasy bankinde» 107 balanyń barlyǵyna arnaıy esepshottar ashylǵan. Muny naǵyz eldiń erteńine jasalǵan qaıyrymdy joba deýge bolar.
Eń bastysy, tatýlyq pen tynyshtyq bolsa, alynbas asý joq. Tilimiz basqa bolǵanymen – tilegimiz bir, júzimiz basqa bolǵanymen – júregimiz jerlesterimizben, otandastarymyzben aýyzbirlikti saqtaýdy basty maqsatymyz dep bilemiz. Memleket bıligi tarapynan da halyq arasyndaǵy tatýlyqty saqtap, eldiń jaǵdaıyn jaqsartý úshin de barynsha qoldaý kórsetilip jatqanyn da basa aıtqym keledi. Barlyq tirshilik tatýlyqtan bastalady.
Dydyr DVÝMAROV,
Jambyl oblysy Qordaı aýdany Masanshy aýyldyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy