Baýyrlastyqty bekemdeıtin qujat

Kún tártibine shyǵarylǵan alǵashqy zań jobasy «Úshinshi eldermen ózara saýdadaǵy tehnıkalyq kedergilerdi joıý tártibi jáne sharttary týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» qujat bolatyn. Kelisim ónimniń EAEO-da jáne úshinshi eldiń aýmaǵynda belgilengen talap­tarǵa sáıkestigin baǵalaý nátıjelerin ózara taný máseelsin qarastyrady. Bul rette, qujattyń normalaryna sáı­kes múshe memleketterde jáne úshin­shi elde qoldanylatyn sáıkestikti baǵa­laý jónindegi organdardy akkredıtteý rásim­deriniń balamaly bolýy qamtama­syz etilýge tıis.

«Kelisimge qol qoıý Eýrazııalyq ekono­mıkalyq odaq týraly sharttyń 55-babynda eskerilgen. Kelisim múshe memleketterdiń úshinshi eldermen ózara saýdasyndaǵy EAEO-nyń tehnıkalyq reglamentteri qoldanylatyn ónimge qatysty kedergilerdi joıý tártibi men sharttaryn aıqyndaıdy. Osyǵan deıin EAEO-nyń 52 tehnıkalyq reglamenti qabyldandy, onyń 46-sy kúshine endi», dedi Premer-mınıstrdiń orynbasary – Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Serik Jumanǵarın.

Baıandamashynyń aıtýynsha, kelisimdi qabyldaý EAEO-da jáne úshinshi eldiń aýmaǵynda belgilengen mindetti talap­tardyń salystyrmalylyǵyn aıqyn­daý negizinde sáıkestikti baǵalaý nátı­jelerin ózara tanýǵa jaǵdaı jasaıdy.

«Sondaı-aq kelisimde múshe memleketterde jáne úshinshi elde qoldany­latyn sáıkestikti baǵalaý jónindegi organ­dardy akkredıtteý rásimderiniń ba­la­ma­lylyǵy qamtamasyz etilýge tıis eken­digi kózdelgen. Usynylǵan tásil otandyq ónimdi ilgeriletýge baǵyt­talǵan», dedi mınıstr.

Vedomstvo basshysynyń sózine súıensek, qazirgi kezde Qazaqstan men úshinshi elder arasyndaǵy shıkizattyq emes ónimder boıynsha taýar aınalymy 2022 jyly 48,6 mlrd dollardy quraǵan. Bul kórsetkish 2021 jylmen salystyrǵanda 33,5 paıyzǵa joǵary (36,4 mlrd dollar).

Qazaqstannan úshinshi elderge shıki­zattyq emes taýarlardyń eksporty 2022 jyly 24,8 paıyzǵa ósip, 18,9 mlrd dol­larǵa jetti. О́ńdelgen taýarlar bo­ıyn­sha Qazaqstan Respýblıkasynyń negiz­gi eksporttyq elderi retinde Qytaı, О́zbek­stan, Túrkııa jáne Nıderland tirkeldi.

«Aldyn ala boljamdar boıynsha úshinshi elderge eksporttyń úlesi, onyń ishinde Kelisimniń qabyldaýyna jáne ony odan ári iske asyrýǵa baılanysty 10%-ǵa artýy múmkin. Kelisimde qoldanystaǵy zańnamanyń talaptary eskerilgen, osyǵan baılanysty ony ratıfıkasııalaý Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryna ózgerister engizýge alyp kelmeıdi», dedi S.Jumanǵarın.

Sondaı-aq senatorlar «Qazaqstan Respýblı­kasynyń Úkimeti men Qyrǵyz Res­pýb­lıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy she­karalyq ókilderdiń qyzmet ýchas­keleri týraly hattamany (karta 1:200 000) ratıfıkasııalaý týraly» zańdy qarap, maquldady. Bul hattamany ratıfıkasııalaý eki el arasynda tatý kórshilik qatynastardy qoldaýǵa, ózara tıimdi ekonomıkalyq jáne ózge de yntymaqtas­tyqty damytýǵa, adam quqyqtary men bostandyqtaryn qamtamasyz etýge, árbir qatysýshy memlekettiń múddelerin qorǵaýǵa baǵyttalǵan kelisilgen shekara saıasatyn júrgizýge múmkindik beredi.

«Táýelsizdik alǵaly beri kórshiles ári baýyrlas eki el arasynda tyǵyz dostyq qa­rym-qatynas ornady. Yntymaq­tas­tyqty odan ári nyǵaıtý Qazaqstan men Qyrǵyzstan úshin aıryqsha mánge ıe. Bul rette búgin maquldanǵan zańnyń mańy­zy zor. Osy oraıda bul hattama – bizdiń memle­ketterimiz arasyndaǵy seriktes­tikti damytý jolyndaǵy mańyzdy qadam­dardyń biri», dedi Máýlen Áshimbaev.

Sonymen qatar Palata otyrysynda senatorlar ózderiniń depýtattyq saýaldaryn joldady. Nurtóre Júsip elimizdiń oqý oryndarynda, jalpy álemde oqýshy­larǵa jasalǵan shabýyldardyń jıi­lep ketkenine alańdaýshylyq bildi­rip, júr­gizilip jatqan aldyn alý shara­lary­nyń jetkiliksiz ekenine nazar aýdardy. Osyǵan oraı depýtat bul problemanyń aldyn alý sharalaryn kúsheıtýge aıryqsha kóńil bólýdi usyndy.

Senator Nurtóre Júsip Premer-mınıstrge joldaǵan depýtattyq saýalynda qazirgi tańda elimizde oqý mekeme­leriniń qaýipsizdigi formaldy túrde jáne qarabaıyr túrde júrgiziletinin aıtty. Depýtat Petropavl qalasyndaǵy 9-synyp oqýshysy mektepke balta men pyshaq alyp kelip, úsh balany jara­qattaǵan qaıǵyly jaǵdaıdy eske saldy.

Osyǵan baılanysty mundaı tótenshe jaǵdaılardy boljaý júıesindegi, erte aldyn alýdaǵy kúrdeli problemalarǵa nazar aýdardy. Senator elimizde bul baǵyt boıynsha mańyzdy ǵylymı baza joq ekenin atap ótti. Oqýshylardyń psı­ho­logııalyq portretin jasaý, otba­synyń áleýmettik mártebesin anyqtaý kezinde depressııaǵa nemese agressııaǵa beıim balalardy aldyn ala oqshaýlaý eskerilmeıdi.

«Kóp satyly keshendi qaýipsizdik júıesin jasaýdy kún tártibine shyǵarý kerek. Álem elderinde mundaı táji­rıbeler bar. Qaı el bolmasyn bul máse­lege asqan jaýapkershilikpen qaraı­dy. Máselen, Qytaıda mektepke tek oqýshy­nyń da, ata-ananyń da sýreti bar arnaıy kýálikpen kirýge bolady. Kez kelgen oqý ornynda kúzetshi kabınka­sy qoıylǵan. Kelgen adamnyń kýáligi bolmasa, tek muǵalim ǵana ertip kire alady. Al Fransııada oqýshylarǵa ǵı­ma­ratqa alyp kirýge bolmaıtyn zattar tizimi jazylǵan nusqaýlyq beriledi. Sabaq arasynda rıýkzaktar men portfelder tekseriledi. Jylyna eki ret antıterrorıstik jattyǵý sabaqtary ótkiziledi», dedi senator.

Aınur Arǵynbekova elimizdiń bir­qatar oblysynda orman salasy bo­ıyn­sha qordalanǵan problemalarǵa nazar aýdardy. Onyń aıtýynsha, ormandy zııankes­ter men aýrýlardan qorǵaý jónindegi is-sharalardy jetkiliksiz deńgeıde qar­jylandyrý óńirlerdegi ekologııalyq jaǵdaıdyń nasharlaýyna ákep soǵady.

Amangeldi Tolamısov elimizde kıber­qyl­mystyń, onyń ishinde ınternet-alaıaq­tyqtyń kóbeıgenin jáne qazaq­stan­dyqtardyń derbes derekteriniń taralýy jıilep bara jatqanyn atap ótti. Depýtattyń aıtýynsha, sońǵy 5 jylda ınternettegi alaıaqtyq sany 10 esege ósti. Buǵan kúndelikti ómirde sıfrlyq jelilerdi keńinen qoldaný sebep bolyp otyr. Sondyqtan jeke adamdardyń tegi, aty jáne ákesiniń aty jáne olardyń jeke sáıkestendirý nómirleri sııaqty málimetter basqa maqsatta paıdalanýy múmkin.

«Atap aıtqanda, elimizdegi bankter­diń mobıldi qosymshalary men saıttary kez kelgen azamatqa JSN jáne jeke kýálik nómiri boıynsha salyqtar men aıyppuldar týraly aqparat alýǵa múmkindik beredi. Bul óz kezeginde aza­mat­tardyń derbes derekterin zańsyz paıdalanýǵa ákelýi múmkin. Azamat­tardyń quqyq qorǵaý organdaryna osyndaı jaǵdaılarmen júginýin mysalǵa kel­tirýge bolady. Zardap shekkenderdiń aı­týynsha, olarmen teris qarym-qaty­nas­ta bolǵan adamdar bankterdiń mobıl­di qosymshasy arqyly salyqtar men aıyp­pul qaryzdary týraly aqparat alyp, ke­ıin sol aqparatty taratý arqyly olar­dy bopsalaǵan», dedi Amangeldi Tolamısov.

Nurlan Bekenov elordada sýmen jabdyqtaýdyń balamaly kózderin izdeý qajettigin atap ótti. Senator ol úshin Nura jerasty sýlary ken ornyn ıgerý, onyń ınjenerlik jelilerin qaıta jańartý jáne Buzylyq sý qoımasyn salý qajet ekenin aıtty. Depýtat Astanany sýmen jabdyqtaý jalǵyz kózden – Astana sý qoımasynan júzege asyp jatqanyna alańdaýshylyq bildirdi. Ol 1969 jyly salynǵan jáne 500 myń adamǵa eseptelgen bolatyn. Degenmen elorda halqy bul kórsetkishten áldeqashan asyp ketken.

«Qalanyń qarqyndy damýyna, sondaı-aq halyq sanynyń únemi ósip otyrýyna baılanysty sý tutyný kólemi de jyl saıyn artyp keledi. Astana sý qoımasynyń resýrstary tolyq sar­qylǵan jaǵdaıda, tótenshe jaǵdaılar týyndaǵan kezde elorda úshin balama sý kózin salý arqyly sapaly aýyzsýmen qamtamasyz etý úshin qajet. Osylaısha, búginnen bastap halyqty sapaly sýmen qamtamasyz etý máselelerin sheshýdiń balama joldaryn qarastyryp, josparlaý qajet dep sanaımyn», dedi senator Nurlan Bekenov.

Rýslan Rústemov «Artsport» baǵ­darla­ma­syn iske asyrý kezinde sybaılas jem­qorlyq táýekelderin tómen­detý joldaryn usyndy. Joba jurtshy­lyq jyly qabyldaǵan bolatyn jáne tegin úıirmeler men seksııalarǵa qol jetkizý arqyly balalardyń damýyna yqpal etti. Alaıda keıinnen sybaılas jemqor­lyq qaýpi tónetin kóptegen faktor anyqtalyp otyr. Senatordyń aıtýyn­sha, baǵdarlamany engizý Oblystyq mádenıet jáne sport basqarmalaryna qosymsha aýqymdy júkteme túsirdi. Basqarma tarapynan qadaǵalaý, tekserý jáne aqy tóleý jónindegi jumystardyń kólemin eskere otyryp, qarjynyń nysanaly jumsalýynda kemshilikterge jol berý qaýpi joǵary bolyp otyr.

«Aýdandar men oblystyq mańyzy bar qalalarǵa bólinetin qarajatty ár aýmaqtaǵy balalardyń sanyna qaraı proporsıonaldy eseptep, baǵdarlamany júrgizý jáne qarjylandyrý fýnksııa­syn aýdandyq, qalalyq bıýdjetterge berý kezek kúttirmeıtin másele. Sondaı-aq aýdandyq (qalalyq) ákimdikterdiń kásipkerlerdiń qyzmetin qadaǵalaýǵa qoljetimdiligi baǵdarlamany sapaly jáne tıimdi júrgizý múmkindigin arttyrady», dep atap ótti Rýslan Rústemov.

Senator Altynbek Nýhuly qazaq halqynyń kórnekti uly, Shyǵys elderinen shyqqan tuńǵysh akademık, álemge áıgili ǵalym, belgili memleket jáne qoǵam qaıratkeri Qanysh Sát­baevtyń 125 jyldyǵyn joǵary ıdeo­logııalyq jáne uıymdastyrýshylyq turǵysynda joǵary deńgeıde atap ótýge shaqyrdy.

Sultan Dúısembınov fıtosanıta­rııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý salasyndaǵy qıyn jaǵdaı týraly habarlady. Depýtat fıtosanıtarııalyq baqylaý beketterin zamanaýı zerthanalarmen jaraqtandyrý prosesin jedel­detýge jáne ınspektorlardyń jala­qysyn kóterý máselesin qaraýǵa shaqyrdy. Onyń aıtýynsha, elimizdegi ju­mystyń bul baǵytyna ósimdik karan­tıni jónindegi 559 memlekettik ınspektordyń jaýapty ekenin jáne onyń 172-si memlekettik shekaranyń perı­metri boıynsha ornalasqan fıto­sanı­tarııalyq baqylaý beketterine tikeleı bekitilgen.

Keıbir ınspektorlar baqylaý-ótkizý pýnkterine jetý úshin 120 shaqyrymǵa deıin jol júrýi kerek. Sonymen qatar olar kólik shyǵyndaryn ózderi kóteredi. Al ınspektorlardyń jalaqysy jumys ótiline baılanysty 84 000 teńgeden bas­tap 146 000 teńgeni quraıdy. Depýtat bul birinshi problemanyń sebebi – kadr tap­shylyǵy ekenin atap ótti. Depý­tat ıns­­pektorlardy materıaldyq-tehnı­kalyq jaraqtandyrý jaǵdaıyn da nazardan tys qaldyrǵan joq. Oblystyq aýmaqtyq ınspeksııalarǵa 298 avtokólik qajet bolyp otyrǵan kezde, olardyń tek 259-y jumys isteıdi.

Gennadıı Shıpovskıh órt qaýipsiz­digin, onyń ishinde órtke qarsy qyzmet deposynyń tapshylyǵyn qamtamasyz etýge qatysty ózekti problemany kóter­di. Senator atap ótkendeı, búginde atal­ǵan depolardy salýǵa «О́rt qaýipsizdigine qoıylatyn jalpy talaptar» tehnıkalyq reglamentindegi kemshilikter negizgi kedergilerdiń biri bolyp otyr.

Andreı Lýkın «QazAvtoJol» kásip­or­ny­nyń jumysyn synǵa aldy. Senator kásiporyn tarapynan bolatyn buzýshylyqtarǵa narazylyǵyn bildirdi. Atalǵan buzýshylyqtardyń qatarynda qurylys jumystaryn oryndaý kezinde normalardy saqtamaý, qarjyny tıimsiz paıdalaný jáne urlaý, laýazymdy tulǵalardyń ókilettikterin teris paıdalaný jáne taǵy basqa keleńsizdikter bar.

Janbolat Jórgenbaev shekarashy­lar­dyń áleýmettik-turmystyq jaǵ­daıy syn kótermeıtinin aıtty. Senator­dyń sózine qaraǵanda, mundaı ahýal qyz­met­ker­lerdiń moraldyq-psıho­logııa­lyq jaǵ­daıyna áser etedi. Senator qol­­da­nystaǵy Jol kartasyn iske asyrýdy jáne shekara pýnkterin úlgilik úı-jaı­larmen, gazben jáne elektrmen qam­ta­masyz etý problemalaryn sheshýdi usyndy.