EL BAǴYNA TÝǴAN, ELDIK JOLYN QÝǴAN
Elbasy, Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti N.Nazarbaev memlekettiń bolashaǵy jastarǵa tikeleı baılanysty ekendigin jáne olarǵa zaman talabyna saı tereń bilim berý men tárbıeleýdi ár ýaqytta aıtyp ta, ony qadaǵalap ta keledi. Muny Elbasynyń ár jylǵy Qazaqstan halqyna arnalǵan Joldaýynan, Qazaqstannyń ár aımaǵyna sapar kezinde jastarmen kezdesýlerinen kórip júrmiz. Osy tapsyrmalarǵa sáıkes tıisti uıymdar jastardy memlekettik isterge baýlýda, úıretýde jáne tıisti tárbıelik sharalar júrgizýde. 2010 jyldyń qyrkúıek aıynyń 28-i kúni Ońtústik óńirine sapary kezinde Elbasy jastarǵa kóńil bólýdi jańasha turǵydan kórsetti, jastarmen bul jolǵy kezdesýin jańa pishinde ótkizdi jáne bul is-shara jurttarǵa jańa oı saldy dep oılaımyn. Shymkent qalasyndaǵy «Neke saraıyn» ashyp, jańadan otaý tikken jeti jas otbasynyń nekelerin qıyp, óz batasyn bergendigin kórdik. Elbasynyń bul is-sharaǵa qatysýynyń ar jaǵynda «memlekettiń negizi – otbasy, otbasynyń beriktigi – memleket beriktiliginiń negizi, olaı bolsa, jas otaýdyń qurylýy memlekettik mańyzy bar is-shara qataryna jatady, oǵan barlyǵymyz atsalysýǵa tıistimiz» degen oı jatqandaı bolyp kórindi maǵan jáne bul is-shara arqyly jergilikti basshylarǵa, el azamattaryna úlgi kórsetti dep oılaımyn. Qazaqstanda ár kúni júzdegen jas otaý qurylyp jatatyny belgili, meniń oıymsha, olardyń keıingi jaǵdaıy qalaı degen másele keı kezderi kún tártibinen shet qalatyn sekildi. Sırek te bolsa, keıde BAQ betterinde bul másele kóteriledi, sodan baıqaǵanym, jańadan otaý tikken otbasylardyń 35-40 paıyzy ajyrasyp ketedi eken. Qazaq halqynda jas otaýdyń qurylǵan kúninen bastap, alǵashqy 2-3 jyl boıy olarǵa aqyl-keńes, qınalǵan kezde qolushyn beretin dástúr bar. Oǵan aýyldyń nemese sol eldiń bedeldi, ómirlik tájirıbesi mol adamdary saılanady. Bul dástúr osy kezge deıin Jambyl, Almaty oblystarynda kezdesedi, biraq Ońtústikte onsha taralmaǵan nemese joqtyń qasy. Qazaqtyń osy jaqsy dástúrin qaıta qolǵa alyp, ony jandandyrý qajet-aq, óıtkeni, jańadan qurylǵan otbasylardyń ajyrasyp ketýi kóbeıip barady, ony azaıtýdyń bir joly retinde Ulttyq turpattaǵy jańa is-sharalardy qolǵa alǵan abzal ekeni aqıqat. Mundaı is-sharanyń úlgisi retinde Elbasynyń Shymkent qalasyndaǵy «Neke saraıyn» ashý kezinde jastarǵa aqyl-keńes berip, sońynan olarmen birge sýretke túskendigin alýǵa bolady. Meniń mundaı tujyrym jasaýyma joǵaryda atalǵan is-shara kezinde Elbasynyń jas otaý ıelerimen birge túsken sýretiniń qudiretin kórgenim sebep bolyp otyr. Qalalyq ákimdik Elbasymen túsken sýretti balam men kelinime beripti. Men sýretti kórip turyp olarǵa: «Sender óte baqytty jan ekensińder, Elbasymen qatar turyp, birge sýretke túsý úlken mártebe, bul sýret sender úshin alǵashqy memlekettik nagrada bolyp tabylady, sondyqtan sýretti úıdiń tórine, barlyq kelgen qonaqtarǵa kórinetin jerge ilińder», dedim. Áli ómirdiń qıyndyǵyn bastarynan ótkizbegen, onyń ústine jas otbasy bolǵan soń, keıde erli-zaıyptylar arasynda kelispeýshilik bolyp turady, eger ony der kezinde basyp, aqyl-keńes berip toqtatpasa, arty ýshyǵyp, ajyrasýǵa deıin barady, mundaı jaǵdaı ómirde kóp. Osyndaı «daǵdarys» kezinde jas otbasyna aqyl-keńes berip, basý aıtatyn azamat nemese jastarǵa toqtaý jasaıtyndaı bir faktor qajet-aq. Úılengen soń 2 jyl ótkende, balam men kelinim arasynda kıkiljiń bastaldy, alǵashqyda men aralaspadym, keıin qarasam, arty ýshyǵatyn túri bar, amal joq aralasýǵa týra keldi. «Neke saraıyn» ashqanda Elbasynyń jastarmen túsken sýretiniń úlken qudiretin sonda kórdim. Meniń bar aıtqanym: «Balalarym, senderdiń nekelerińdi Elbasy qıyp, aq batasyn bergen edi, senderdiń úılengenderińe búkil Qazaqstan halqy kýá boldy, sendermen túsken Elbasynyń myna sýreti sonyń aıǵaǵy emes pe, erteń ajyrasyp ketseńder Elbasyna ne deımiz, elge-jurtqa qalaı qaraımyz», dedim. Sodan qabyrǵada ilýli turǵan sýretti alyp, jandaryna bardym da, sýrettegi Elbasynan jáne bir-birińnen keshirim surańdar dedim. Ekeýi qatar turyp, sýrettegi Elbasynan keshirim surady, baıqaǵanym, shyn kóńilmen aıtyldy. Sodan beri biraz ýaqyt ótti, qazir ekeýi tatý-tátti ómir súrip jatyr, onyń ústine ul balaly boldy. Qazaq halqy yrymshyl keletinin bilemiz, eger kelin ul tapsa atyn Elbasynyń qurmetine Nursultan dep qoıaıyq dep sheshtim, biraq qyz balam buryn bosanyp, ul taýyp, atyn Nursultan dep qoıypty. Endi óz nemereme qandaı at qoısaq degen oı biraz mazalady, sonymen nemereli boldyq, atyn «Elbasy-Nursultan» degen sózderiniń basqy áripterinen qurap «Elnur» dep qoıdyq. Elbasynyń ózi bas bolyp, jas otaý ıelerine batasyn berip, olarmen birge túsken sýretiniń qudiretin kórgen soń maǵan mynadaı oı keldi. Eger jer-jerdegi oblys, aýdan nemese qala ákimderi jylyna bir-eki ret jastardyń nekelerin qıyp, birge sýretke tússe jáne 2-3 jyl boıy olardyń taǵdyrlaryna aralasyp, óz aqyl-keńesterin berip otyrsa, onda jańadan qurylǵan otbasylardyń ajyrasýy kemıtini anyq. Bul iske jer-jerdegi belgili azamattar, el aqsaqaldary atsalyssa da nur ústine nur bolmaq. Ońyń ústine Elbasy N.Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda: «Men ajyrasýǵa qarsymyn, jastardy otbasy qundylyǵy, ajyrasýdyń qasiret ekendigi rýhynda tárbıeleý kerek, óıtkeni, onyń saldarynan, eń aldymen, balalar zardap shegedi. «Ákesi qoı baǵa bilmegenniń balasy qozy baǵa bilmeıdi». Bala tárbıesi – tek ananyń emes, ata-ananyń ekeýiniń de mindeti», dep atap kórsetti. Bul tujyrymdy jastardyń ata-analary men olardy tárbıeleýmen aınalysatyn qoǵamdyq uıymdarǵa baǵyt pen baǵdar beretin qaǵıda dep túsiný kerek. Elbasynyń ár aıtqanyn búkil Qazaqstan halqy, oblys, aýdan, qala basshylary ár ýaqytta tapsyrma dep túsinedi jáne ony oryndaıdy. Nursultan Ábishuly Qazaqstan memleketi men halqyn búkil álemge tanytty, ony shıkizatty óndirýshiden ındýstrııalyq elge aınaldyrdy, osydan 80 jyl buryn tarydaı shashyrap ketken qazaqtardy óz eline qaıtaryp, basyn biriktirdi, Qazaqstanda turyp jatqan túrli ulttar men ulystardyń aýyzbirshiligin qamtamasyz etti, halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn joǵarylatýda. Bul az jumys emes, biz Elbasynyń osy baǵyttaǵy isterin aıaǵyna deıin jetkizýine tilektespiz jáne osy sharýalardy iske asyrýda Qazaqstannyń barlyq halqy Elbasyna qoldaý kórsetedi dep senemin. Qudaıym Elbasyna zor densaýlyq pen taýsylmas qaırat-qajyr bersin! Úsen BAIZAQ, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, Reseı Jaratylystaný akademııasynyń korrespondent-múshesi. ShYMKENT.Bul – ulttyq birtutastaný úderisine naqty qadam
Nábıjan MUQAMETHANULY, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń professory, tarıh ǵylymdarynyń doktory. Qazirgi Qazaqstannyń barsha jetistikteri onyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń ishki-syrtqy salıqaly saıasatynyń nátıjesi desek, Arqa tósinde jańa Astananyń boı kóterýi jáne shet elderdegi etnostyq qazaqtardyń Otanǵa oralýy – Elbasynyń kóregendiginiń ári týǵan halqyna meıirban qamqorlyǵynyń kórinisi dep bilemiz. Elbasynyń tikeleı bastamasymen dúnıege kelgen elorda táýelsiz eldiń jańa tarıhı damýynyń hám saltanat qurýynyń sımvoly bolyp tabylady. Tarıhı damý degen abstraktyly uǵym emes, onyń naqty formasııasy men mazmuny bar. Sonyń bir mysaly retinde elimizdegi «oralman» uǵymyn aıtýǵa bolady. Ol – Qazaqstannyń táýelsizdigimen bite qaınasyp, birge paıda bolǵan zańdy qubylys. Qazaq halqynyń quramdas bólikteriniń úshten biri kórshiles uly elderdiń aýmaqtarynda úlken arnadan ajyrap qalýy jáne álemniń kóptegen elderine tarydaı shashyrap ketýi kezindegi saıası jáne áleýmettik sebepterdiń saldary edi. Sondyqtan, olardyń tarıhı Otany – táýelsiz Qazaqstanǵa qaıta oralýy zańdylyq. Alaıda, belgili bir zańdylyqty sanaly túrde qabyldaý kez kelgen Memleket basshysynyń qolynan kele bermeıdi. Mine, osy turǵydan aıtar bolsaq, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń el táýelsizdiginiń alǵashqy jylynan bastap ustanǵan shet elderdegi etnostyq qazaqtardy qabyldaý saıasatynyń kóregendikpen jasalǵanyn, onyń strategııalyq mańyzynyń zor ekendigin kún ótken saıyn tereń túsinip kelemiz. Keıde Memleket basshysynyń óz zamanynan ozyq turǵan saıasatyn jol basynda emes, sonyń kóringen nátıjesinen túsinip jatatynymyz bar. Tarıhta uly saıasatkerlerdiń kemeńgerligi osyndaı oljaly naqtylyqpen aıqyndalyp otyrǵan. Al Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń táýelsizdiktiń alǵashqy jylynan bastap qolǵa alǵan oralmandar saıasaty men jańa astana salý bastamasynyń nátıjesi men tereń mańyzyn shynaıy ómirdiń ózi aıshyqtap kórsetip otyrǵan joq pa?! Qazirgi tańda Astana tek Qazaqstan aýqymyndaǵy saıası, saýda-ekonomıkalyq, mádenıet, qarjy, bilim-ǵylymnyń ortalyǵy ǵana emes, álemdik sıpattaǵy ótkir máselelerdi talqylaıtyn, ózara túsinistik pen kelisimge, beıbitshilikke dáneker máshhúr qalaǵa aınaldy. Osynyń ózinen-aq ulttyq qasıetimizdi álem elderi, dúıim dúnıe halyqtary ańǵara bastady. Munyń saıası-mádenı máni óte tereń dep bilemin. Qazaqstan óz táýelsizdigin jarııalaǵan kezde tórtkúl dúnıedegi qazaqtardyń shattyǵynda shek bolǵan joq. Olar endi ultymyzdyń biregeılenip damıtyn dáýiri keldi dep qýandy. Sondaı-aq, Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Nazarbaevqa sheksiz sendi jáne zor úmit artty. Álem qazaqtarynyń bul senimi aqtaldy, Elbasy táýelsizdiktiń alǵashqy jylynan bastap, otarshylyq zamanda «otyrǵan jerimen birge» ózge elge bodan bolǵan nemese otbasy oırandalyp, jat elge jan saýǵalap ketken halyqtyń basyn qosyp, ultty qaıta birtutas etip uıytyp uıystyrý úderisin bastady. Nátıjesinde 2010 jylǵa deıin kóptegen qandasymyz atamekenge atbasyn buryp, baıtaq eldiń turǵyndaryn ústedi. Bul, bile bilsek, baǵa jetpes baılyq. О́ıtkeni, ol Otanǵa qosylǵan adam resýrstary ǵana emes, sonymen qatar, elimizge quıylyp jatqan mádenı, rýhanı, ǵylymı-tehnıkalyq jáne ekonomıkalyq baılyq bulaqtary bolyp tabylady. Oralmandarmen birge elge qazaqtyń baıyrǵydan bergi aqyl-parasat, bilim-biliktilik pen kúsh-qýat syndy resýrstarymen qosa, ózderi ómir súrgen elderdiń keıbir ozyq mádenıeti men jańa tehnologııasy da keldi. Sóıtip, solar arqyly da ulttyq mádenıetimizdiń kókjıegi keńeıip, deńgeıi kóterile tústi. Bulaı deıtinimiz, qazirgi tańda oralmandar otandyq shaǵyn jáne orta bıznes, saýda men qarjy, ǵylym men bilim, densaýlyq saqtaý men sport, ádebıet pen kórkemóner, dástúrli qolóner men zamanaýı tehnıkany ıgerý hám qoldaný salalarynda, agrarlyq sektorlarda naqty ilkimdi nátıjelerdi pash etýde. Elbasynyń oralmandar oraıyndaǵy saıasatynyń álemdik mańyzy da aıryqsha zor. О́ıtkeni, qazaq – tarıhta evreılerden keıingi eń kóp qýǵyn-súrginge ushyrap, qaǵajý kórgen halyq. Eń ózekti órtep nalytatyny sol, qazaqtar óziniń týǵan Otanynda otyryp-aq qýǵynǵa túsip, qyrǵynǵa ushyrady. Alty jylǵa sozylǵan Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta 3 mıllıon evreı qyrǵynǵa ushyrasa, qazaq beıbit jaǵdaıda (1929-1932 j.j.) 3 mıllıon adamynan aıyrylǵan-dy. Sondyqtan, evreıler sııaqty, jat jurtta júrgen qazaqtardyń da tarıhı Otanyna oralýyna qashanda moraldyq jáne halyqaralyq quqyqtyq turǵydan haqysy bar-dy. Osyny eskergen Elbasy óz halqymyzdyń tarıhy men bolashaǵyna beıjaı qaraı almaıtynyn aıǵaqtap, oralmandar saıasatyn qoldaý arqyly Qazaqstandy da Izraıl men Germanııa deńgeıinde álemge tanytty. Sondyqtan da álemniń ár elinde ómir súrip jatqan etnostyq qazaqtar Nursultan Ábishulyn Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti ǵana emes, sonymen qatar, dúnıe júzi qazaqtarynyń tý ustaǵan kósemi dep sanaıdy. Olar táýelsiz Qazaqstandy jáne onyń tuńǵysh Prezıdenti – Elbasyn maqtan tutady. Sondaı-aq, ózderiniń ulttyq bolashaǵyn táýelsiz Qazaqstanmen jáne Elbasynyń salıqaly saıasatymen tyǵyz baılanystyrady. О́ıtkeni, qazirgideı jahandaný úderisinde, onyń ústine halyqaralyq ozbyrlyq beleń alyp bara jatqan jaǵdaıda ulttyq bolmysty saqtaý men táýelsizdikti nyǵaıtý muraty tek álemdegi etnostyq qazaqtar Qazaqstanǵa shoǵyrlanyp, ulttyq birtutastanýdy júzege asyrǵanda ǵana tolyqqandy júzege aspaq. Muny jalpyulttyq qorǵaný men damýdyń kepili deýge de bolady. Elbasynyń áýel bastaǵy ıdeıasy da osy ǵoı dep oılaımyn. Bul – ıdeıa ǵana emes, qoǵamdyq tájirıbede qoldanysqa engen, nátıjesi qomaqty sarabdal saıasat. Shyn máninde táýelsizdiktiń alǵashqy jylynan bastap Elbasynyń oralmandar oraıyndaǵy saıasatyn júzege asyratyn ártúrli deńgeıdegi atqarýshy mekemeler qurylyp, kóptegen úkimet qaýlylary, zań-erejeler jáne josparlar qabyldanyp júzege asyryldy. Sonyń nátıjesinde 2010 jylǵa deıin tórtkúl dúnıeden kóptegen etnostyq qazaqtar Otanyna oraldy emes pe?! Tórteý túgel bolyp, tóbedeginiń kelgeni osy. Qazaqstandaǵy kóshi-qonnyń jıyrma jyldyq tájirıbesi men qazirgi suranysyna oraı qabyldanǵan «Kóshi-qon týraly» Zań Elbasynyń qol qoıýymen 2011 jyly 22 shilde kúni jarııalanyp, qoldanysqa engen-di. О́kinishke qaraı, ótken jyly el Úkimeti asyǵys daıyndaǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine eńbek kóshi-qony máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zań qabyldanyp, shetelderdegi etnostyq qazaqtardyń Otanǵa oralýyna keıbir kedergiler qoıylǵan edi. Bul da Elbasynyń nusqaýymen aǵymdaǵy jyly qaıta retteletin bolyp otyr. О́ıtkeni, jat jurtta júrgen barsha qandas baýyrlardyń tarıhı Otany – Qazaqstanǵa esh kedergisiz kóship kelip, ózderiniń aqyl-parasaty men kúsh-qaıratyn naǵyz óz eliniń órkendeýine jumsasam degen arman-tilegin Elbasy jaqsy túsinedi. Al álemdegi etnostyq qazaqtar ózderin qazaq ultynyń quramdas bóligimiz, Qazaqstan – jalpy qazaq halqynyń qara shańyraǵy nemese birden-bir táýelsiz memleketi degen tanymmen ózderin Qazaqstanǵa jáne Elbasyna boryshty sanaıdy. Mundaı birtutastyq ıdeıasy buryn-sońdy qazaqta bolǵan emes. Osy turǵydan qaraıtyn bolsaq, Elbasynyń oralmandar turǵysyndaǵy saıasatyn jelbirete bıik ustap, sondaı-aq, ony dáıekti túrde jalǵastyrýǵa, damytýǵa jáne joǵary sapaǵa kóterýge tıispiz. Sonda ǵana Qazaqstannyń bolashaq damýy men táýelsizdik qaýipsizdigin oıdaǵydaı qamtamasyz etýge bolady. Elbasynyń salıqaly kóshi-qon saıasaty oıdaǵydaı jalǵasqanda ǵana ulttyq birtutastaný úderisi óz jalǵasyn tappaq. Bul jaı da, saıyp kelgende, óz halqynyń kóregen qamqorynyń ult aldyndaǵy eń zor eńbekteriniń biri bolyp bederlenip, tarıhtyń taý shejiresinde jotalana bermek. ALMATY.О́negeli ómir joly
Tarıh tek keshegi kún ǵana emes. Ol búginnen bastalady. Sondyqtan osy kúngi ómirimizdegi árbir sátti, bolǵan oqıǵany, jasalǵan jumysty óńin aınaldyrmaı, artyq boıaý qospaı jazyp otyrý abzal. Sonymen qatar, jekelegen tulǵalardyń ómiri toptasyp ta tarıhty quraıdy degen oıdamyz. Qalaısha? Mysaly, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ómirlik joly Qazaqstannyń aınymas bir bólshegi. Eńbekke aralasqannan bastap Táýelsiz Qazaqstandy damyǵan elderdiń qataryna qosyp, baǵyt-baǵdary aıqyn memleketke aınaldyrǵany búgingi jumys bolǵanymen, erteńgi tarıh ekeni aqıqat. Osy rette 2008 jyly «Nursultan Nazarbaev: О́mirbaıan» dep atalatyn kitap shyqty. Atalǵan kitap bala Nursultannan dana Nazarbaevqa deıingi aralyqty tolyqtaı qamtyǵan, ómirbaıan betterinen syr shertetin shyǵarma edi. Al onyń avtory belgili qalamger Mahmut Qasymbekov bolatyn. Kitap barsha halyqqa jete bermeıdi. Ol úshin 10 mıllıonnan asa taralymmen shyǵarý qajet. Osy rette «Qazaq radıosy» «О́reli ómir ónegesi» atty habar daıyndaǵany belgili. Kitap pen habardyń qandaı baılanysy bar? Baılanysy sol, «О́reli ómir ónegesi» «Nursultan Nazarbaev: О́mirbaıan» atty kitaptyń negizinde daıyndalǵan. Ol elde jatyp únemi jibermeı tyńdaıtyn baǵdarlamamyzǵa aınalǵan edi. Osy aralyqta Elbasynyń týǵannan bastap búginge deıingi ómir jolynan habardar boldyq. Úzdiksiz bilim jınap, eńbek etýdiń arqasynda aýylda týǵan balanyń osyndaı deńgeıge jetip, Elbasyna aınala alatynyna kózimiz jetti. Habardyń ereksheligi nede? Táýelsizdik alǵannan keıin dúnıege kelgen balalardyń ózi qazir atjalyn tartyp mindi. Mine, osy azat eldiń ulandaryna Elbasynyń ómir joly men ǵumyr tarıhy úlgi, ónege bola alady. Mysaly, 1959 jyly Nazarbaev bilim alyp jatqan Dneproderjınskige Bıbigúl Tólegenova konsert qoıýǵa keledi. О́zge elde Tólegenovany jurttyń bári jyǵa tanıdy deý ábestik bolar edi. Sol kezde Nursultan birge oqyp júrgen qazaq jigitterin uıymdastyryp, qalanyń barlyq kórneki jerlerine Tólegenovanyń konserti ótetindigi týraly habarlamany japsyryp shyǵady. Esesine, konsert anshlagpen ótipti. Al konserttiń sońyna qaraı Nursultan stýdentter jınaǵan aqshaǵa alynǵan gúldesteni ánshige syılap, jınalǵandarǵa Qazaqstan týraly keńinen áńgimelep beripti. Osynyń ózinen kóshbasshylyq qasıet Elbasynyń boıynda bala kezinen bolǵanyn kóre alamyz. Al myna áreketinen jastar ultyn, halqyn qurmetteýdi úırene alady. Quryshtaı shyńdalǵan, óndiriste ónimdi jumys atqarǵan, ultyn uly murattarǵa jetelegen Elbasynyń myna bir armany ár qazaqtyń kókeıinde júrýge tıis sekildi. Muny da biz «О́reli ómir ónegesi» habary arqyly bildik. «Jabyqqandy jebesem, Eldi jurtpen teńesem. Qosynynda qazaqtyń, Beker júrmin demes em». Ár qazaqtyń balasy osy sózdi ómirlik temirqazyǵyna aınaldyrsa, onda biz baǵyndyrmaıtyn beles bolmas edi. Sońynda aıtarym, joǵaryda atalǵan radıo baǵdarlama Táýelsizdik kúni, Astana kúni, Tuńǵysh Prezıdent kúni sekildi merekeler kezinde qaıtalap berilip tursa, taǵylymy mol úderis bolatyny kúmánsiz. Jumaǵalı JÚSIPOV. Qyzylorda oblysy.