Uly Jibek joly ekonomıkalyq beldeýin qurý boıynsha yqpaldasý aldaǵy kezde de tereńdeı beredi
Jaqynda «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasy» AQ prezıdenti Asqar Mamın «Qytaı temir joldary» korporasııasy basshylyǵynyń shaqyrýymen Aspanasty eliniń astanasy Beıjińde boldy. Onda ol «Qytaı temir joldary» korporasııasynyń bas dırektory Shen Gýanszýmen kezdesip, keleli máseleler týraly pikir almasty. Jyly shyraıly bul júzdesýge Qazaqstan Respýblıkasynyń Qytaı Halyq Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Nurlan Ermekbaev qatysty. Alqaly basqosýda negizinen Uly Jibek jolyn jańǵyrtýdyń, onyń tranzıttik áleýetin eselep arttyrýdyń, sondaı-aq ekonomıkalyq beldeýin qurýdyń tyń qadamdary qarastyryldy. Eki el temir joldarynyń basshylary Qytaıdyń shoıyn joldarynda júrgiziletin qurylymdyq reformalar men ózgeristerdi eskere otyryp, taıaý ýaqytta yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıýdy jón kórip, ýaǵdalasty. «Qazaqstan temir joly» kompanııasy men «Qytaı temir joldary» korporasııasy atalǵan qujattyń arqaýynda qarym-qatynasty qarqyndatpaq. Iаǵnı, onda temirjol kóligi salasyndaǵy orta merzimdi kezeńdegi ekijaqty yntymaqtastyq pen yqpaldasýdyń tujyrymdamalyq baǵyty aıqyn kórinis tabady.
Buǵan qosa taraptar 2013 jylǵy tasymal josparynyń oryndalý máselesiniń mán-jaıyn keńinen talqylap, jaı-japsaryna qanyqty. Nátıjesi kóz qýantyp, kóńil súısintedi eken. Tasymaldanǵan júk 19,5 mıllıon tonnany qurapty nemese 2012 jylǵy kórsetkishpen salystyrǵanda 17 %-dan joǵary bolypty. Bul oraıda, tasymaldaý 215 myń konteınerden astam deńgeıge jetipti. Qytaıdan Qazaqstanǵa jáne odan ári jalǵasatyn baǵyttarǵa jıyrma fýttyq ekvıvalentti nemese ósim 27 %-dy kórsetipti, onyń ishinde Qytaı – Eýropa baǵytyndaǵy konteınermen tasymaldaý kólemi 84 %-dyq belesten asyp jyǵylypty.
Qazaqstandyq jáne qytaılyq temirjolshylar arasyndaǵy birlesken kommersııalyq joba kóliktik-logıstıkalyq naryqtyń damýyna meılinshe yqpal etip, serpin bergeni anyq. Máselen, bıylǵy mamyr aıynda Qytaıdyń Lıanıýngan portynda aýmaǵy 21,6 gektarlyq kóliktik-logıstıkalyq termınal ashylǵanyn kópshilik jaqsy biledi. Termınalda Qytaıdyń magıstraldy jelisine shyǵa alatyn qoıma oryndary jasaqtalǵan. Onyń bastapqy ótkizý múmkindigi shamamen jylyna 500 myń jıyrma fýttyq ekvıvalent, táýliktik túsirip-tıeý qýaty 10 poıyzǵa josparlanǵan. Qazaqstandyq tarap atalǵan termınaldyń paıdalanýǵa qosylǵandyǵy jáne Gonkong arnaıy ákimshilik aýdanynda kommersııalyq keńseniń ashylǵandyǵy týraly da qatysýshylarǵa zor qanaǵattanǵandyq sezimmen jetkizdi. Taraptar eýrazııalyq temirjol kóliktik dálizderiniń básekege qabilettiligin udaıy arttyrýǵa nıetterin bildirip, qosymsha júk aǵynyn tartýǵa, ońtaıly tarıftik jaǵdaı jasaýǵa, óz elderiniń aýmaqtary boıynsha júkti jetkizýdiń jyldamdyǵyn arttyrý jáne qatań kestelik tarmaq boıynsha konteınerlik poıyzdardy uıymdastyrý sharasyn shapshańdatýdy uıǵardy.
Alǵa qoıylǵan mindetterdi júzege asyrý úshin eki eldiń quzyretti mamandarynan turatyn birlesken jumys toby quryldy. Qytaı men Qazaqstan aralyǵynda 2012 jyly paıdalanýǵa berilgen Dostyq – Alashańqaı jáne Altynkól – Qorǵas shekaralyq tranzıttik ótkelderi qazirgi tańda júk tasymalyn tasytyp, yrǵaqty jumys istep tur. Eki el shekarasyndaǵy «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy AEA (arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy) Qytaıdan keletin júkterdi úılestirýdiń óńirlik ortalyǵyna aınalmaq.
Kóliktik-logıstıkalyq operator bolyp tabylatyn «Qazaqstan temir joly» kompanııasy el aýmaǵynda ǵana emes, sondaı-aq, shetelderde de júkterdi jetkizýdiń «esikten esikke deıingi» tártibin túzip jasaqtaýǵa umtylyp otyr. Osy maqsatta Aqtaý portynyń halyqaralyq ótkizý qabileti artady. Qosymsha barlyq kólik túrlerin shoǵyrlandyratyn tranzıttik temirjol salynady. Sóıtip, tasymaldy ońtaılandyrýǵa jáne jetildirýge, Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy temirjol qatynasyndaǵy málimetterdi elektrondy almasýdy júzege asyrýdy jedeldetýge jańa tehnologııalardy engizý iske asyrylady.
Kezdesý qorytyndysy boıynsha eki el temirjol basshylary hattamaǵa qol qoıyp, bolashaqta atqarylatyn aýqymdy jumystardy da saralady. «Keńesip pishken ton kelte bolmaıdy» degen mine, osy.
Marat AQQUL,
«Egemen Qazaqstan».