Atyraý oblysynda brakonerlikti kásip etip, Kaspıı teńizindegi bekire tuqymdas balyqtarǵa ash qasqyrdaı tıetinder azaımaı tur. Nege? Munyń bir ǵana sebebi bar. Bul – bekire qara ýyldyryǵynyń qara bazardaǵy narqynyń qymbattyǵy. Sol sebepten brakonerler jyldyń tórt mezgilinde de teńiz tórinen baǵaly balyqty zańsyz aýlaýdy doǵarar emes.
Balyq sharýashylyǵy komıteti tóraǵasynyń orynbasary Aıan Bahııanovtyń aıtýynsha, jyl saıyn Atyraý, Mańǵystaý jáne Batys Qazaqstan oblystarynda «Bekire» keń aýqymdy balyq qorǵaý aksııasy ótkiziledi. Bul aksııa 1 sáýirden 31 mamyrǵa deıin jalǵasady.
– Aksııa kezinde tabıǵat jáne quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri bir ǵana maqsatty kózdeıdi. Bul – balyqtardyń, onyń ishinde bekire tuqymdas balyqtardyń ýyldyryq shashatyn aýmaqqa qonys aýdarýyn qamtamasyz etý. Osy maqsat úshin zańsyz aýlaý men aınalymyna qarsy is-qımyl boıynsha kúsh biriktiredi. Balyq qorǵaý is-sharalarynyń tıimdiligi bolǵany jón. Sol sebepten Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar jáne Ishki ister mınıstrleri, Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy «Bekire» balyq qorǵaý aksııasyn ótkizý týraly birlesken buıryqqa qol qoıady. Osy buıryqpen balyq qorǵaý aksııasyn ótkizý kezinde quqyq jáne tabıǵat qorǵaý organdarynyń ózara is-qımylyn úılestirý shtabynyń quramy men birlesken jospary bekitiledi. Úılestirý shtabyna basshylyq jasaý balyq sharýashylyǵy komıtetine júkteldi, – deıdi Aıan Bahııanov.
Komıtet ókiliniń aıtýyna qaraǵanda, sý aıdyndarynyń brakonerlik deregi jıi baıqalatyn aýmaqtarynda jyljymaly beketter men mobıldi reıdtik toptar uıymdastyrylady. Osy oraıda negizgi kúsh pen quraldardy Kaspıı teńiziniń jaǵalaýy men akvatorııasynda, Atyraý oblysyndaǵy Jaıyq pen Qıǵash ózenderiniń saǵalyq keńistiginde shoǵyrlandyrý kózdelgen. Aksııa kezinde áýejaılarda, vokzaldar men avtotrassalarda balyq ónimderin zańsyz tasymaldaýǵa baqylaý kúsheıtiledi.
– Memleket basshysynyń Kaspıı teńizindegi brakonerlikke qarsy kúresti kúsheıtý jóninde tapsyrmasy bar. Osy tapsyrmany oryndaý maqsatynda bıylǵy 1 naýryzda Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi men Ishki ister mınıstrligi Jaıyq-Kaspıı basseıni akvatorııasynda brakonerlikke qarsy 2023-2024 jyldarǵa arnalǵan birlesken is-sharalar josparyn bekitti. Osy kezge deıin bul jospar sheńberinde Jaıyq-Kaspıı basseıniniń sý aıdyndarynda tabıǵat qorǵaý zańnamasyn buzýdyń 129 deregi anyqtaldy. Zań buzýshylarǵa qarsy 2 qylmystyq is qozǵalyp, 2 mln teńgeden astam aıyppul salyndy. Zańsyz aınalymnan 500 kılodan asatyn balyq, onyń ishinde 184 kılo bekire tárkilendi. Brakonerlerden balyq aýlaýǵa tyıym salynǵan 186 qural alyndy, – dep málim etti Aıan Bahııanov.
Tóraǵa orynbasarynyń aıtýynsha, bıyl batystaǵy úsh oblystyń aýmaǵynda tabıǵat qorǵaý is-sharalaryna quqyq jáne tabıǵat qorǵaý organdarynyń 1 203 qyzmetkeri tartylady. Onyń ishinde 822 qyzmetker Atyraý oblysynda qyzmet atqarady. Olar 66 qaıyq jáne shaǵyn júzý quraldarymen, 145 avtokólikpen qamtamasyz etiledi. Jaıyq ózeniniń jaǵalaýynda balyq aýlaý zańnamasyn buzýshylyqty tirkeıtin 17 beınekamera jumys isteıdi. Al shekara qyzmeti jaǵalaýlarda úsh radıolokasııalyq stansany iske qosady.
Jyl saıyn balyq qorǵaý aksııasynyń nátıjesine taldaý júrgiziledi. О́tken jyldardaǵy taldaý nátıjesi kóktemgi naýqan kezinde brakonerlik toptardyń qyzmeti jandana túsetinin kórsetken. Máselen, 2021 jyly Atyraý oblysynyń aýmaǵynda 952 zań buzýshylyq anyqtalǵan. Al byltyr 820 zań buzýshylyq tirkelgen.
Kaspıı teńizinen balyq aýlaý ońaı is emes. Tipti qara bazarda bel kespesi de, qara ýyldyryǵy da qymbatqa baǵalanatyn bekire tuqymdas baǵaly balyqtardy aýlaýǵa tyıym salynǵan. Soǵan qaramastan, brakonerlerdiń zańsyz áreketine qatysty derek óte kóp. Oblystyq polısııa departamentiniń baspasóz qyzmeti málim etkendeı, byltyrǵy qarashada munaıly shaharda bekireni zańsyz saqtaǵan úsh kúdikti ustaldy. Kúdiktilerdiń birine tıesili kólik garajyn tintý kezinde salmaǵy 101 kılo qara balyq pen 20 kılo bekire tuqymdas balyq túrleri, esirtkige uqsas zattar tabylǵan. Taǵy biriniń garajynan bes motorly qaıyq pen tirkeýge alynbaǵan 16 kalıbrli eki uńǵyly myltyq tárkilendi.
Al jeltoqsanda Atyraý qalasynda 49 jastaǵy turǵynnyń bekire tuqymdas balyqtardy zańsyz satyp júrgeni anyqtaldy. Osy derekke baılanysty polısııa qyzmetkerleri baǵaly balyqty zańsyz saýdalaǵan kúdiktiniń turǵylyqty mekenjaıyna tintý júrgizdi. Polıseıler onyń turaǵynan jalpy salmaǵy 90,6 kılony quraıtyn bekire tuqymdas 26 balyq taýyp aldy.
Bekireniń zańsyz aınalymyna qarsy kúresti úılestiretin Atyraý oblysynyń mamandandyrylǵan tabıǵat qorǵaý prokýratýrasynyń aqparatyna súıensek, 2019 jyly «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine agroónerkásiptik keshendi retteý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańda brakonerlik úshin jaza kúsheıtildi. Sodan beri balyqtardy, ásirese bekire tuqymdas baǵaly túrlerin zańsyz qolǵa túsirý, ıemdený, tasymaldaý, saqtaý jáne ótkizý qylmystary úshin 93 adam sottalyp, onyń ishinde 26 adamǵa bas bostandyǵynan aıyrý jazasy taǵaıyndalǵan. Brakonerlerdiń zańsyz is-áreketinen memleketke 1,2 mlrd teńge zalal keltirilgen.
Tabıǵatqa keltirilgen zalal tek bekire tuqymdas balyqtary men onyń derıvattaryn aýlaǵandarǵa ǵana emes, sý baılyǵyn zańsyz ıemdengen, saqtaǵan jáne tasymaldaǵandardan da talap etiledi. Máselen, Sh. degen azamatqa bekire tuqymdas balyqtaryn zańsyz ıemdengeni, saqtaǵany úshin 3 jyl merzimge bas bostandyǵynan aıyrý, memleketke keltirilgen zalal retinde 130 mln teńgeni óndirý jazasy berilgen.
Al jaqynda Qurmanǵazy aýdandyq polısııa bóliminiń qyzmetkerleri «GAZel» avtokóligin toqtatyp, tekserý júrgizdi. Kóliktiń rýlinde 1980 jylǵy júrgizýshi bolǵan. Júrgizýshiniń osy aýdannyń turǵyny ekeni de anyqtaldy. Al onyń kóligin tekserý kezinde jalpy salmaǵy 417 kılo bekire tuqymdas balyq tárkilengen.
Árıne, bekire tuqymdas baǵaly sý marjanyn aýlap, tabıǵat baılyǵyna sýyq qolyn suqqandar sottalyp, iri kólemde aıyppul tólep jatyr. Biraq osynyń ózi bekireni baýdaı túsirip, «barymtalaıtyn» brakonerlerge sabaq bolmaı tur. Sonda brakonerlerge qashan buǵaý bolady?
Atyraý oblysy