Qazaqstan – halyqaralyq qoǵamdastyqtyń beldi de bedeldi ári belsendi múshesi

Bıylǵy 2 shildede Qazaqstan Respýblıkasy Dıplomatııalyq qyzmetiniń qurylǵanyna 22 jyl toldy. Bul data qazaqstandyq dıplomatııanyń qalyptasýyna jol ashyp qana qoımaı, elimizdiń jańa tarıhy sımvoldarynyń birine aınaldy. Sonymen qatar, Qazaqstan sýbektiliginiń  halyqaralyq arenada jas táýelsiz memleket retinde ornyǵýyn qamtamasyz etti. Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazar­baevtyń joǵary bedeli men kóshbasshylyq qasıetteriniń, son­daı-aq, el azamattarynyń keń qol­daýynyń arqasynda Qazaqstan búgingi kúni halyqaralyq qoǵam­das­t­yqtyń senimdi jáne qurmetti múshesi, tegeýrindi azamattyq ıns­tıtýttary, damyǵan ekonomıkasy jáne alys bolashaqqa arnalǵan jos­parlary bar memleket bolyp otyr. Prezıdent N.Á.Nazarbaev Qazaq­stan halqyna arnaǵan bıylǵy Joldaýynda «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrý jóninde jańa min­detter qoıdy. Onyń basty maqsaty – elimizdi álemdegi eń damyǵan 30 memlekettiń qataryna qosý. «Damyǵan elder klýbyna» kirý biz úshin qara bastyń qamyn kúıt­teıtin emes, memleketimiz ben halqymyzdy joǵary damý deń­geıine shyǵara alatyn evolıý­sııanyń jańa sapaly satysy ekendigin túsiný óte mańyzdy. Memleket basshysy atap ótken­deı, bul maqsat Qazaqstannyń ult­tyq ıdeıasyna aınalýǵa tıis, óıtkeni, onda halyqty biriktirip, ju­myldyra alatyn zor áleýet jatyr. Alǵa qoıylǵan uly maq­sat qana qandaı da bir ulttyń jahandyq básekelestik pen damý jaǵdaıynda shynaıy ilgerileýin qamtamasyz ete alady. Sonymen qatar, bul mańyz­dy mindetti oryndaý barlyq mem­lekettik, sondaı-aq, memle­ket­tik emes ınstıtýttardyń jáne eń aldymen qazaqstandyq dıp­lo­mattardyń jumysqa jan-tánimen berilýin talap etedi. Sebebi, bul jumystyń negizinde álemdegi aldyńǵy qatarly elderdiń eń ozyq tájirıbesi men bilimin ózimizge tartý máselesi jatyr. Osyǵan oraı Prezıdent N.Á.Nazar­baev «Qazaqstan-2050» Strategııasynda qazaqstandyq dıplomatııanyń róline erekshe mán beredi jáne Qazaqstannyń dúnıejúzindegi barlyq memlekettermen dostyq qarym-qatynasy men ózara tıimdi yntymaqtastyǵyn nyǵaıta otyryp, syrtqy saıası qyzmetke jiti kóńil bóledi. * * * Qazaqstan Prezıdentiniń 2014 jyldyń birinshi jartysyndaǵy belsendi halyqaralyq qyzmeti birqatar mańyzdy jáne jarqyn syrtqy saıası is-sharalarmen este qaldy. Bıylǵy jyldyń basy­nan bastap Memleket basshy­sy­nyń qatysýymen 50-den astam halyqaralyq is-shara bolyp ótti. Katar, Bahreın, Malaızııa, Koreıa Respýblıkasy, Italııa, Qyr­ǵyzstan, Iordanııa men Albanııa el­deri­niń basshylary Qazaqstanǵa kelip ketti. Elbasy úsh sheteldik saparǵa – elimizdiń aldyńǵy qatarly saýda jáne ınvestısııalyq áriptesteri bolyp sanalatyn Qytaı, Reseı jáne Nıderlandqa baryp qaıtty. Jarty jyldyń ishinde Prezı­dent N.Á.Nazarbaev 11 iri halyq­ara­lyq is-sharaǵa qatysty. Atap aıtsaq: - Dúnıejúzilik Davos ekono­mıkalyq forýmynyń jyl saıynǵy kezdesýi; - Sochıdegi XXII Qysqy Olım­pııa oıyndarynyń ashylý rásimi; - Joǵary Eýrazııalyq ekono­mıkalyq keńestiń otyrysy; - Gaagadaǵy Iаdrolyq qaýip­sizdik jónindegi sammıt; - Azııa damý banki basqarýshylar keńesiniń 47-shi jyl saıynǵy otyrysy; - Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń IV sammıti; - VII Astana ekonomıkalyq forýmy; - Túrkitildes memleketter yn­tymaqtastyǵy keńesiniń IV sammıti; - Shetel ınvestorlary keńesi­niń otyrysy jáne t.b. Ulttyq múddelerdi ilgeri­letýdiń mańyzdylyǵyn eskere otyryp, elimizdiń sheteldegi syrtqy saıası qyzmetiniń aıasyn keńeıtý jónindegi jumystar jalǵasa tústi. Osy jyldyń basynda Prezıdent Qazaqstannyń Kýveıt, Meksıka jáne Efıopııada jańa elshilikterin ashý jónindegi Jarlyqtarǵa qol qoıdy. Astanada ornalasqan dıploma­tııalyq korpýstyń quramy da ishinara jańartyldy. Qańtar aıynda Aýǵanstan, Pákistan, Nıderland, Japonııa jáne Omannyń Qazaqstanda rezıdensııalary bar elshileri Memleket basshysyna ózderiniń Senim gramotasyn tapsyrdy. Memleket basshysynyń Qazaq­standa akkredıttelgen sheteldik dıplomatııalyq mıssııalar basshylarymen jyl saıynǵy kezdesý tájirıbesi kópshilikke tanymal bolýda. Prezıdent N.Á.Nazarbaev shetel­dik dıplomattarmen aqpan aıyndaǵy kezekti kezdesýi barysynda memlekettiń bolashaq damý josparlary jóninde oı bólisip, jýyrda qabyldanǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń 2014-2020 jyldarǵa arnalǵan Syrtqy saıasat tujyrymdamasy aıasyndaǵy eli­miz­diń basty basymdyqtaryn atap ótti. * * * Memleket basshysynyń bıylǵy syrtqy saıası qyzmetindegi ózekti másele Qazaqstan, Reseı jáne Belarýs elderiniń qatysýymen eýrazııalyq ekonomıkalyq ıntegrasııany ilgeriletý boldy. Astanada ótken Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shart­qa qol qoıý rásimi Qazaqstan tarıhynyń jarqyn paraǵy bolyp qaldy. Memleket basshysy aıtqandaı, «Eýrazııalyq eko­nomıkalyq keńes bizdiń elderi­mizdiń mıllıondaǵan azamattary úshin jańa múmkindikter asha­dy. Bul – EAEK-ke múshe mem­leket­ter­degi bıznesti damytý úshin qo­laı­ly jaǵdaılar. Bul – kásibı deńgeı men eńbek ónimdiligin jo­ǵar­ylatýdyń mańyzdy faktory bolyp sanalatyn eńbek resýrs­tary naryqtarynyń birlestigi. Bul – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń árbir memleketiniń bilim berý qyzmeti men áleýmettik ınf­raqurylymyna qol jetkizý úshin birdeı alǵysharttar qalyp­tastyrý». Osylaısha, Qazaqstan, Reseı jáne Belarýs óndiristik, ǵylymı jáne tehnologııalyq áleýeti zor, TMD keńistigindegi eń iri 170 mıllıonnan astam halqy bar biryńǵaı naryqty qalyptastyryp, ekono­mıkalyq yqpaldastyqtyń jańa satysyna aıaq basty. Osy jerde EAEK – múshe elder­diń táýelsizdigine qol suqpaı­tyn jáne olardyń egemendigine nuqsan keltirmeıtin ekonomıkalyq bir­les­tik ekendigin atap kórsetken jón. *** Jaqyn jáne alys sheteldermen berik, syndarly jáne ózara tıimdi ekijaqty qarym-qatynastardy nyǵaıtý Memleket basshysy qyzmetiniń taǵy bir mańyzdy baǵyty boldy. Reseı Federasııasymen ózara yqpaldasýdyń dástúrli belsendi sıpaty saqtalyp keledi. Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń sáýir aıyndaǵy Máskeýge sapary barysynda eki memleket basshy­lary Qazaqstan men Reseı ara­syndaǵy Máńgilik dostyq pen odaq­tastyq týraly deklarasııaǵa sáıkes, strategııalyq áriptestikti jan-jaqty nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jumystardy jalǵastyra túsýdiń mańyzdylyǵyn atap aıtty. Jo­ǵary senimdilik pen teń quqyq­tyq qaǵıdattary negizinde ekijaqty qarym-qatynasty nyǵaıtý úshin birlesken jumys júrgizýge nıettestik maquldandy. Búgingi bizdiń qarym-qatynas­tary­myzdyń negizinde túrli baǵyt­taǵy ekonomıkalyq jobalar, joǵary ǵylymı qamtymdy tehnologııalardy damytý, energetıka, ǵarysh, bilim berý salalaryndaǵy yntymaqtastyq, sondaı-aq, san ǵasyrlyq tarıhtan tamyr tartatyn halyqtarymyz arasyndaǵy mádenı baılanystardy nyǵaıtý máseleleri jatyr. Bıylǵy jyly yntymaqtas­tyqtyń azııalyq vektory edáýir qarqyn aldy. Qazaqstan Prezıdentiniń Qytaı Halyq Respýblıkasyna memlekettik sapary bul baǵyttaǵy mańyzdy oqıǵaǵa aınaldy. Qazaqstan men Qytaı ónerká­sip, ınfraqurylymdy damytý, tranzıttik saýda men energe­tıka salalarynda belsendi yn­ty­­maqtastyq ornatty. Eki el ara­syn­daǵy ǵylym jáne bilim berý salalaryndaǵy ózara yqpaldastyq aý­qymy qar­qyndy túrde arta túsýde. Memleket basshysynyń QHR Tóraǵasy Sı Szınpınmen mamyr­daǵy kelissózderi nátıjesinde jalpy somasy 8 mıllıard dollarǵa jýyq 15 ekijaqty qujatqa qol qoıyldy. Qazaqstannyń ónimderin álem­­dik naryqtarǵa eksporttaý úshin Lıanıýngan portyndaǵy termınaldyń birinshi kezegin salýdy bastaý jóninde mańyzdy ýaǵdalastyqqa qol jetkizildi. Bolashaqta bul joba Qazaq­stan­nyń kóliktik-logıstıkalyq áleýetin damytý jónindegi jos­parlardy iske asyrýda jetekshi ról atqarady dep kútilýde. Investısııalyq ynty­maq­tastyq turǵysynan taraptar Qazaqstannyń Azııanyń ınfra­qurylymdyq ınvestısııalar bankin qurýǵa qatysýy jóninde ýaǵdalasty. Qazaqstannyń Ońtústik Koreıa­men ózara árekettestigi nátıjeli ilgerileý ústinde. Maýsymda ótken Prezıdent Pak Kyn Heniń Astanaǵa sapary barysynda energetıka, avtomobıl jáne mashına jasaý, qurylys, taý-ken ónerkásibi, densaýlyq saqtaý, bilim berý jáne ǵylym salalarynda jobalardy júzege asyrý jóninde ýaǵdalastyqqa qol jetkizildi. Búgingi tańda koreı áriptesteri­men jalpy somasy 22 mıllıard dollar turatyn birlesken 15 ındýstrııalyq joba iske asyrylýda. Solardyń ishinde Balqash JES-in, Atyraý oblysynda gaz-hımııa keshenin salý, «Jambyl» ken ornyn ıgerýdi aıtýǵa bolady. Malaızııa Premer-mınıstri N.Razaktyń Astanaǵa sapary kezinde de jaǵymdy ózgerister baıqaldy. Sapar nátıjeleri boıynsha somasy 1 mıllıard dollardan astam kommersııalyq kelisimsharttarǵa qol qoıyldy. Bıylǵy jyly Qazaqstannyń arab álemi elderimen qarym-qatynasynda aıtarlyqtaı qarqyn alý baıqaldy. Katar Ámiri sheıh Tamım ben Hamad Ál Tanıdiń, Bahreın Koroli sheıh Hamad ben Isa Ál Halıfanyń jáne Iordanııa Koroli Abdalla II ben ál-Hýseınniń Asta­naǵa osy jylǵy saparlary ekijaqty yntymaqtastyqtyń jańa paraǵyn ashyp, elimizdiń kúrdeli óńirlik jáne halyqaralyq máselelerdi sheshýge qosqan úlesi­niń moıyndalǵandyǵyn dáleldedi. 47 memleket pen halyqaralyq uıym ókilderi qatysqan Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń IV sammıti (Shanhaı) jalpyazııalyq yntymaqtastyqqa tyń serpin berdi. Ol qatysý aýqymy jóninen Keńestiń damý tarıhyndaǵy eń úlken forým boldy. Sammıt kezinde Keńeske eki jańa múshe – Katar men Bangladesh qosyldy, osylaısha AО́SShK-ge qatysýshylar sany 26-ǵa deıin ósti. Bul taǵy da Qazaqstan basta­ma­synyń ýaqytylyǵyn jáne qajet­tiligin dáleldedi. Prezıdent N.Á.Nazarbaev Sam­mıttiń jalpy otyrysynda sóılegen sózinde AО́SShK negi­zin­de Azııa óńirindegi EQYU balamasy – Azııadaǵy qaýipsizdik jáne damý jónindegi uıym qurýdy usyndy. Memleket basshysynyń piki­rin­she, bul qadam AО́SShK deń­geıin kóterip qana qoımaı, Keńes­ti Azııadaǵy turaqtylyq pen qaýipsizdikti qamtamasyz etetin tolyqqandy halyqaralyq uıymǵa aınaldyrady. *** Memleket basshysy Eýropa el­derimen jáne AQSh-pen aýqym­dy yntymaqtastyq aıasyn keńeıtýge erekshe kóńil bóldi. 2014 jylǵy qańtarda Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń Davostaǵy Dúnıejúzilik ekonomıkalyq fo­rým­ǵa qatysýy aıasynda Shveı­sa­rııa Federasııasyna sapary boldy. Búgingi kúni Shveısarııa Qa­zaq­stannyń Eýropadaǵy eń iri saýda seriktesteri tiziminde jetek­shi oryn alady. Bizdiń elde shveı­sarııalyq ekonomıkanyń flagmandary – «Algroup», «Rieter», «Glencore» jáne basqa da kompanııalar jumys júrgizedi. Memleket basshysynyń Shveı­sarııa Prezıdenti D.Býrkhal­termen kezdesýi barysynda saý­da-ekonomıkalyq, qarjy jáne bank salalaryndaǵy ynty­maqtastyqty damytý perspek­tı­valary talqylandy. Qazaq­stan men Shveısarııanyń halyq­ara­lyq qarjy ınstıtýttary jáne uıymdary aıasynda yqpal­dastyqty tereńdetýge daıyn ekendigi qýattaldy. Eýropalyq Komıssııanyń Pre­zı­denti J.Barrozýmen (Davosta) bol­ǵan kezdesý kezin­de Qazaqstan-Eý­ropa qarym-qatynastaryn jańa sapa­ly deńgeıge shyǵaratyn QR-EO keńeıtilgen seriktestigi men yn­tymaqtastyǵy týraly kelisimge qol qoıý máselesi boıynsha kelissózder úderisin qarqyndatý jóninde ýaǵdalastyqqa qol jetkizildi. Sonymen qatar, Memleket bas­shysy QR men EO arasyn­daǵy saýda-ekonomıkalyq ynty­maq­tastyqty tereńdetýge negiz bolatyn Qazaqstannyń Dúnıejúzilik saýda uıymyna kirýi jóninde kelissózderdi jaqyn arada aıaqtaý qajettiligin atap ótti. Bıylǵy jyly Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń Gaagadaǵy Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sam­mıtke qatysýy mańyzdy oqı­ǵaǵa aınaldy. Bul elimizdiń ıadro­lyq qarýsyzdaný jáne taratpaý salasyndaǵy jetekshi rólin taǵy da kórsetti. Sammıt barysynda Memleket basshysy AQSh, Ulybrıtanııa, Fransııa jáne Fınlıandııa basshylarymen kezdesip, ekijaqty yntymaqtastyqtyń perspektıva­lary men kókeıkesti halyqaralyq problemalardy, sonyń ishinde Ýkraına, Ortalyq Azııa, Aýǵan­stan, Taıaý jáne Orta Shyǵystaǵy jaǵdaıdy talqyǵa saldy. Atap aıtqanda, AQSh Prezı­denti B.Obamamen bolǵan kezdesýde Astana men Vashıngton arasyndaǵy uzaq merzimdi strategııalyq árip­testiktiń beriktigi basa aıtylyp, Taratpaý jáne ıadrolyq qaýip­sizdikti nyǵaıtý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly birlesken málimdeme qabyldandy. Aldaǵy ýaqytta memleket­terimiz arasyndaǵy saýda-eko­nomıkalyq jáne ınvestı­sııalyq baı­lanystardy keńeıtýge degen ózara múddelilik kórinis tapty. AQSh Prezıdenti Qazaqstannyń jaqyn arada DSU-ǵa kirýine kómek kórsetip, qoldaýǵa daıyn ekendigin málim etti. Memleket basshysy 1 shildeden bastap Eýropalyq Odaqtyń tóraǵasy qyzmetine kirisken Italııa­men qarym-qatynastardy damytýǵa erekshe mán berdi. Bıylǵy maýsymda (Býrabaıda) Prezıdent N.Á.Nazarbaevpen ót­ken kezdesýinde Italııa Premer-mınıstri M.Rensı EO-nyń Qazaqstanmen jáne jalpy Orta­lyq Azııa óńirimen ózara áreket­testigin jandandyrýǵa Rımniń barynsha kómektesetinine sendirdi. Italııa Úkimeti basshysynyń sapary nátıjesi boıynsha taraptar birqatar kommersııalyq kelisimderge qol qoıyp, Mılanda EKSPO-2015 jáne Astanada EKSPO-2017 kórmelerin ótkizý jó­ninde birlesken úılestirý ju­mys­taryn qolǵa alýǵa ýaǵdalasty. Albanııa Premer-mınıstri Edı Ramanyń elimizge tuńǵysh saparyn Eýropa baǵytyndaǵy taǵy bir mańyzdy oqıǵa retinde aıtýǵa bolady. Qazaqstan-Albanııa qarym-qatynasyn barynsha nátıjeli ilgeriletý úshin taraptar eki memleket arasyndaǵy iskerlik baılanystardy jandandyrý, sondaı-aq, ekonomıkalyq yntymaqtastyq salasyndaǵy negizgi kelisimderdi daıyndap, olarǵa qol qoıý jóninde ýaǵdalasty. Halyqaralyq ahýaldyń kúrdeli­ligi jaǵdaıynda Memleket basshylary jahandyq saıasattyń ózekti máselelerin sheshýge basa kóńil aýdardy. Atap aıtqanda, Ýkraınadaǵy shıelenis órshigen alǵashqy kúnderden bastap-aq Qazaqstan Prezıdenti bul eldegi daǵdarysty retteý jóninde qolaıly sheshimder izdestirýge belsene qatysty. Ýkraınadaǵy oqıǵalarǵa baılanysty jaǵdaıdyń shıelenis­ken kezeńinde Prezıdent N.Á.Na­zarbaev AQSh, Reseı, Germanııa, Ulybrıtanııa jáne basqa da birqatar Eýropa memleketteri basshylarymen telefon a­r­qyly sóılesti. Bul Memleket basshysynyń bıik bedelin jáne Shyǵys pen Batys arasyndaǵy únqatysýdy damytýdaǵy erekshe rólin dáleldep shyqty. Jalpy alǵanda, Memleket basshysynyń 2014 jyldyń 1-shi jartyjyldyǵyndaǵy syrtqy saıa­sı qyzmeti ulttyq múddelerdi ilgeriletýge jáne Qazaqstannyń halyqaralyq turaqtylyq pen qaýipsizdikti qamtamasyz etý jolyndaǵy senimdi jáne jaýapty seriktes retindegi ustanymyn nyǵaıta túsýge septigin tıgizdi. 2014 jyldyń aldaǵy jarty­jyl­dyǵyna josparlanǵan iri halyqaralyq is-sharalar arasynan ShYU-ǵa múshe elder Memleket basshylary keńesiniń kezekti otyrysyn, Kaspıı mańy elderi basshylarynyń sammıtin, QR-RF óńiraralyq yntymaqtastyǵy forýmyn, TMD-ǵa múshe elder Memleket basshylary keńesiniń otyrysyn, Iran Prezıdenti H.Rýhanıdiń, Chehııa Prezıdenti M.Zemannyń, Qyrǵyzstan Prezı­denti A.Atambaevtyń, Fransııa Prezıdenti F.Ollandtyń Qazaq­stanǵa saparlaryn, sondaı-aq, Qa­zaqstan basshysynyń Túrik­menstanǵa saparyn bólip kórsetýge bolady. Qazaqstannyń DSU-ǵa kirýi, Eýroodaqpen keńeıtilgen árip­testik týraly kelisimdi ázirleý, elimizdiń BUU QK-niń turaqty emes músheleri quramyna saılanýy, sondaı-aq, EAEO týraly shartty ratıfıkasııalaý jónindegi kelissózder úderisin aıaqtaý isine jiti kóńil bólinedi. Memleket basshysynyń jetek­shiligimen joǵaryda atalǵan jáne basqa da syrtqy saıası mindetterdi iske asyrý Qazaqstannyń halyq­aralyq shebin kúsheıtýge, memlekettilikti jáne táýelsizdikti nyǵaıtýǵa, sonymen qatar, «Qazaqstan-2050» Strategııasy sheńberinde elimizdiń turaqty damýy úshin qajetti syrtqy qolaıly jaǵdaılar týǵyzýǵa múmkindik bereri sózsiz. Erjan QAZYHANOV.