Jalǵan statıstıka jarǵa jyǵady

Atap aıtqanda, «Amanat» fraksııasy­nyń múshesi Elnur Beısenbaev Statıstıka bıýrosynyń jumysyn synǵa aldy. Onyń aıtýynsha, resmı málimette Qazaqstanda ortasha jalaqy Eýropany ókshelep qalǵan. Al jumyssyzdyq kórsetkishi boıynsha Skandınavııa elderinen esh kem túspeımiz.

«Dál qazir halyqtyń eń basty problemasy – azyq-túlik baǵasynyń sharyqtaýy. Qymbatshylyq qarapaıym halyqty alqym­dap tur. Biraq Ulttyq statıstıka bıýrosy 10 jumyrtqa – 490 teńge, aırannyń lıtri – 390 teńge, pııaz – 182 teńge, al qııar men qyzanaq baǵasyn 1000 teńgeniń kóleminde deıdi. Oǵan qosa, Statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, 2023 jyldyń naýryz aıyna azyq-túlik baǵasy shamamen 21 paıyzǵa ósipti. Shyndyǵynda, másele odan ári ýshyǵyp tur. Keshe búkil aımaq boıynsha «Amanat» partııasynyń monıtorıngtik toptary azyq-túlik baǵalaryn qadaǵalady. Nátıjesinde, pııazdyń baǵasy – 350 teń­ge, qııar men qyzanaq – 1600 teńge, al jumyrt­qanyń baǵasy 600 teńge ekeni anyqtaldy. Iаǵnı 1,5-2 esege deıin, 70-100 paıyzǵa baǵa­nyń sharyqtaǵany baıqalady. Ras, qazir baǵa kún sanap ósedi. Mysaly, úsh adam­nan turatyn otbasy bir aptalyq tama­ǵyna eń kemi 40-50 myń teńgeniń arasynda aqsha jumsaıdy. Osy oraıda, Áleýmettik jaǵdaıy qıyn, kópbalaly otbasylar týraly aıtýǵa qysylasyń», dedi E.Beısenbaev.

Depýtat resmı málimette ortasha jalaqy 339 myń teńgeni, halyqtyń jan basyna shaqqandaǵy tabysy 166 myń teńgeni quraıtynyna nazar aýdardy. Onyń sózine súıensek, bul sıfrlarǵa qarapaıym halyq senbeıdi. Eń tómengi jalaqy 70 myń teńgeni quraıtyn qoǵamda, ortasha jalaqy odan 5 esege kóp bolýy múmkin emes.

«Keıingi 3 jyl boıy Ulttyq statıstıka bıýrosy Qazaqstandaǵy halyqtyń nebári 4,9 paıyzy, ıaǵnı 450 myń adam jumyssyz deıdi. Qazaqstanda jumyssyzdar statıs­tıka­sy tek halyqty jumyspen qamtý orta­lyq­taryna arnaıy ótinish ber­gen­der­diń esebi­nen júrgizetini anyq. Son­dyq­tan jumys­syzdardyń kóbi esepten tasada qalyp qoıady. Al resmı derek boıynsha jastar arasyndaǵy jumyssyzdardyń sany shamamen 80 myń adamdy quraı­dy. Shyndyǵyna kelsek, osy toptaǵy jumys istemeıtin, tipti oqymaıtyn NEET jastardyń sany 380 myńdy, al ózin ózi jumyspen qamtıtyn, ıaǵnı turaqty tabysy joq jastardyń sany 300 myńnan asyp jyǵylady. Sonda tek jas azamattardyń kemi 750 myńy jumyssyzdar qatarynda. Bul resmı statıstıkalyq kórsetkishten 10 esege kóp», dedi E.Beısenbaev.

Depýtat Úkimettiń sheshim qabyldarda jiberetin basty kemshiligi jalǵan statıs­tıka paıdalaný ekenine nazar aýdardy. Onyń aıtýynsha, statıstıka eldegi naqty aqparat pen shynaıy kórsetkishterdiń bet-beınesi bolýǵa tıis.

О́z kezeginde Depýtat Ermurat Bapı shetelge shyǵarylǵan qarjylardy qaıtarý máselesin kóterdi. Onyń sózine súıensek, aktıvterdi qaıtarý jáne ony halyqqa tabystaý – kún tártibinde turǵan asa mańyzdy másele. 

Depýtat kapıtaldy qaıtarý isinde túsiniksiz kibirtik kóp ekenin alǵa tartady. Máselen, Latvııa quqyq qorǵaý organdary Qazaqstannyń jekelegen azamattary salyqtan jaltaryp, Qazaqstannan zańsyz shyǵarylǵan aktıvter esebinen Prıbaltıka aýmaǵynda múlik satyp alyp jatqanyn aıtyp kúdiktenip otyr.

«Urylar jymqyrǵan qarjysyn basqa jaqqa tyǵyp úlgersin dep, búgingi bılikte olarǵa mursha berip otyrǵan bireýler bar sııaqty kórinedi. Biz, urlanǵan aktıvterdi qaıtarý týraly zańdy birinshi kezekte qabyl­daýdy basty maqsat etip otyrmyz. Osy zańnyń arqasynda biz kapıtaldy qaı­tarýdy neǵurlym tıimdirek baqy­laýǵa ala alamyz», degen depýtat osy másel­ege baı­lanysty daıyndalýǵa tıis zań joba­sy­­nyń keshigip jatqanyna narazylyq bildirdi.

«Elden urlanǵan mıllıardtar týraly sóz bolǵanda taǵy mynadaı suraqtar týady. «Qazaqmys» kompanııasy qazaq halqyna tıesili qazba baılyqtyń 30 paıyzyna qalaı ıe boldy? Sol sekildi, «Eýrazııalyq top» halyqtyq baılyqtyń 40 paıyzyn qa­laı ıemdenip ketti? Atalǵan osy eki kom­pa­­nııa sońǵy on jyl kóleminde qazy­na­ǵa qan­sha salyq tóledi? Osy kásip­oryn­dar­dyń óndiristik-qarjylyq qyzme­tin qada­ǵa­laýǵa tıis «Samuryq-Qazyna» Ult­tyq qory ka­pıtaldy qaıtarý taqyrybynda qan­daı áreketter jasap jatyr?», dedi E.Bapı.

Al depýtat Edil Jańbyrshın ınvestı­sııalyq jobalarǵa bólingen aqshanyń negizgi bóligi ekinshi deńgeıdegi jekemenshik bankterge ornalastyrylýyna narazy.

«Qarjynyń 1 trıllıon teńgesin bir jekemenshik bankke ornalastyrsaq, bul bank jylyna ortasha eseppen 150 mıllıard teńge tabys tabady eken. Endi esep­teńiz, qansha memleket qarjysy men Úki­met alǵan qaryzdar osy jekemenshik bank­ter arqyly ótti?! Osyndaı ońaı qarjy­lyq shemalar arqyly paıda tapqan bankır­leri­miz «Forbstyń» tiziminen bir-aq shyq­ty. Aı saıyn ınvestkirister men qyzmet kór­setý­den túsip jatqan mıllıardtar, jeke­men­shik bankterdi Qazaqstan ekonomıka­syn da­my­ýǵa múmkindik beretin bıznes joba­lar­­dy qarjylandyrýǵa yntalandyrmaıdy. Bular ábden qar­jy­­lyq mo­nopolıst bolyp alǵan», dedi E.Jańbyrshın.

Sondaı-aq depýtat olıgarhtardy jáne olar­dyń bankterin halyqtyń, memlekettiń qarajaty esebinen qarjylandyrylyp otyr­ǵanyn, biraq olardy tekserýge múm­kindik joq ekenin alǵa tartty.

«Sonda Úkimet, quzyrly organdar men agent­tikter qaıda qarap otyr? Solar­men birge me? Bir qyzyǵy, jeke bank­ter sııaq­ty qyzmet kórsete alatyn bir­qatar mem­lekettik qarjy ınstıtýt­tary eldegi aqsha aktıvterin ornalas­tyrýdan shet­tetil­gen jáne olar úlken qarjylyq shy­ǵynǵa ushyraıdy. Memleket olardy bankrot qylmas úshin qarjylaı kómek jasap otyr. Osyndaı jaǵdaı kvazımemleket­tik, Ult­tyq operatorymyz – «Qazpochta» ak­so­nerlik qoǵamynda kezdesedi. Qolda bar aqpa­rat­qa sáıkes, «Samuryq-Qazyna» 2022 jyly ǵana «Qazpochtaǵa» áleýmettik shıe­lenisti tómendetý úshin eskirgen kólik bazasyn jańartý men jalaqyny ın­dek­sa­sııalaýǵa shamamen 11 mıllıard teń­ge baǵyt­tady. Sonyń ózinde «Qazpochta» ótken jyly 12 mlrd teńgege shyǵynǵa ushyrady. Bul jaǵdaıdy qalaı retteımiz? Sheshim bar. Mysaly jekemenshik bankterge orna­lastyrylǵan «Samuryq-Qazyna» qory­nyń 6 trıllıondaı qarjylyq ak­tıv­teriniń 10 paıyzy ǵana «Qazpochta»-ǵa or­nalastyrylsa, onda memlekettik kom­panııamyzdyń jyldyq tabysy shamamen 40 mıl­lıard teńgeni quraıdy. Iаǵnı «Qazpoch­ta» do­nor kompanııaǵa aınalady. Bıýdjet únem­­deledi, «Samuryq-Qazyna» dıvıdent alyp, el qazynasyna qarjy quıady. Mem­le­­ket qarjysy jeke bankterdiń dıvı­den­tin kó­beı­týge jumsalmaıdy», dedi E.Jańbyrshın.

Sondaı-aq Májilis spıkeri Erlan Qoshanovtyń tóraǵalyǵymen ótken jalpy otyrysta birqatar zań jobasy qabyldandy. Depýtattar EAEO sheńberinde nesıelik tarıh boıynsha málimet almasý tártibi týraly kelisimdi ratıfıkasııalady.

Kelisim sheńberinde EAEO barlyq eliniń rezıdentterine basqa múshe memle­ketterdiń aýmaqtarynda ornalasqan bank­ter­de nesıelik resýrstarǵa ótinish bergen kez­de teń jaǵdaılar jasalady. Ol re­zı­dentterge nesıe berý boıynsha sheshim­der qabyldaý kezinde táýekelderdi sapa­ly ba­ǵalaý múmkindigin qamtamasyz etýge baǵyt­tal­ǵan. Bul EAEO sheńberinde trans­she­karalyq kredıtteýdi damytýǵa yqpal etedi.

Munan bólek Májilis Ortalyq Azııa óńirlik ekonomıkalyq yntymaqtastyǵy ınstıtýtyn qurý týraly kelisimdi ratıfıkasııalady. Joba óńirlik yntymaqtastyq úderisterine qatysý, óńirde birlesken jobalardy iske asyrý úshin OAО́EY-ǵa múshe elderdiń múmkindikterin keńeıtý jónindegi fýnksııalarǵa ıe bolady.

Depýtattar BUU Múgedekterdiń quqyq­tary týraly konvensııasyna Fakýl­tatıv­tik hattamany ratıfıkasııalady. Qazaq­stan­nyń oǵan qosylýy múgedekterdiń quqyq­taryn qorǵaý deńgeıin arttyrýǵa jáne elde ınklıýzıvtilik qaǵıdatyn júzeg­e asyrýǵa múmkindik beredi. Qujat olardyń áleýmettik ıntegrasııasyna jáne múgedektikke baılanysty kemsitýshilikti joıýǵa baǵyttalǵan. Qujat jóninde Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenova baıandama jasady.

«Búginde elimizde múgedektigi bar azamattar sany 700 myńnan asty. Onyń 59 paıyzy – eńbekke qabiletti jastaǵy azamattar, 14,7 paıyzy – balalar. Bul sanattaǵy aza­mat­tarymyzdyń ómir súrý sapasyn jaq­sartý, olardy qoǵamǵa qaıta reıntegra­sııa ja­saý – Úkimettiń kún tártibindegi ózek­­ti máse­le­lerdiń biri», dedi T.Dúısenova.

Hattama Konvensııada bekitilgen quqyqtar buzylǵan jaǵdaıda jeke shaǵym­dardy qaraý tetikterin belgileıdi, bul Qazaqstan Respýblıkasy azamattarynyń ekono­mı­kalyq, áleýmettik jáne mádenı múddelerin halyqaralyq qorǵaý quqyǵyn qamtamasyz etedi.