Áýesqoılar arasynda álemdik boks derjavasy sanalatyn Qazaqstan boksshylary kúni keshe Tashkentte ótken álem chempıonatynda úzdikter qatarynan kórinip, tórtkúl dúnıeniń aldynda óz myqtylyǵyn taǵy bir márte dáleldedi. Jerlesterimiz Tashkent tórinde 4 altyn, 1 kúmis medal oljalap, jalpykomandalyq esepte tek jarys qojaıyndarynan ǵana qalyp qoıdy. Bul rette jyl basynda ǵana ulttyq quramanyń bas bapkeri qyzmetine qaıta taǵaıyndalǵan Myrzaǵalı Aıtjanovtyń eńbegin aıryqsha atap ótýge bolady. Bilikti maman qysqa ǵana merzim aralyǵynda básekege qabiletti komanda jasaqtap, 2013 jylǵy jetistigin qaıtalady. 10 jyl burynǵy Almatydaǵy boksshylardyń alamanynda da jerlesterimiz Aıtjanovtyń jetekshiligimen 4 altyn, 2 kúmis, 2 qola medal jeńip alyp, boks jankúıerlerin shattyqqa bólegen edi. Degenmen boksshylarymyzdyń Tashkenttegi jeńisine qýanýǵa áli erte. Aldymyzda Azııa oıyndary men Olımpıada deıtin abyroıly jarystar kútip tur. Tokıodaǵy toqyraýdan keıin Parıjdegi nátıjemiz qalaı bolary belgisiz. Osy oraıda О́zbekstandaǵy álem chempıonatynan keıin elimizdegi aýzy dýaly boks mamandarynyń basyn qosyp, Tashkenttegi týrnırdi qorytyndylap, qundy pikirlerin surap, bilgen edik.
Boksshylarǵa rızamyz
Nurjan SMANOV,
bokstan Qazaqstannyń
eńbek sińirgen sport sheberi:
– Álem chempıonaty qarsańynda BAQ ókilderine: «Jarys ádil ótse, Qazaqstan quramasy tórt altyn alýǵa múmkindigi bar, al eger tóreshiler bura tartatyn bolsa, eki altynmen shektelemiz», dep kesip aıtqan edim.
Meniń osylaı kúmándanýym negizsiz emes. Kezinde ózim de Tashkent tórinde san márte judyryqtastym. Ol jerde jergilikti boksshyny aıqyn basymdyqpen jeńbeseń, jeńisti saǵan bere qoıýy neǵaıbyl. Olar «kimnen utylsaq ta, qazaqtarǵa ese jibermeýimiz kerek», degen qaǵıdany ustanady. Oǵan tańdanatyn túgi joq. Bizdiń de ustanymyz sondaı.
Kúni keshe ǵana aıaqtalǵan álem chempıonatyn tapjylmaı tamashaladym. Iá, bastapqy kezeńderde biraz bura tartýshylyq boldy. Biraq alǵashqy aınalymdarda utylǵan elimizdiń bylǵary qolǵap sheberlerine kópe-kórineý qııanat jasaldy dep aıta almaımyn. Jeńilgen jigitterimiz kináni ózderinen izdesin. Osyndaı dúbirli dodada jeńis tuǵyryna kóterilý úshin olarǵa áli kóp jumys isteý kerek.
Jartylaı fınal jáne fınaldyq saıystar ádil ótti. Bas júlde úshin ótken jekpe-jekterde jeńilis taýyp, kúmis medal ıelengen Dýlat Bekbaýovtyń (67 kg) ózbekstandyq Asadhoja Mýıdınhýdjaevqa áli jetpedi. Alǵashqy eki raýndty qandasymyz qarsylasyna berip qoıdy. Tek úshinshi raýndta ǵana Dýlat shıraq qımyldaı bastady. Biraq qarsylasyńdy uryp jyqpasań, sońǵy raýndta jeńisti julyp alý múmkin emes.
Al sheshýshi tusta jeńiske jetken tórt boksshymyzǵa aıtar alǵysymyz sheksiz. Barlyǵy da óte keremet óner kórsetti. Oıbek Jýraev pen Saıdjamshıd Jafarovty óz jerinde tas-talqanyn shyǵaryp jeńgen Mahmud Sabyrhan (54 kılo) men Aslanbek Shymbergenovtiń (71 kılo) sheberlik deńgeıi básekelesterinen bir bas joǵary boldy. Sol sebepti tóreshiler jergilikti boksshylarǵa jaqtasyp, jerlesterimizge «kıligýge» esh ilik tappady. Báseke barysynda Mahmud qarsylasyn eki ret nokdaýnǵa jibergende, shattanbaǵan qazaq joq-aý, sirá! Sanjar Táshkenbaı (48 kılo) men Nurbek Oralbaıdyń da (80 kılo) basymdyǵy anyq baıqaldy. Jas bolsa da jalyndy ári qarymdy jigitter eken. Iá, dál osyndaı ór minezdi órenderi bar Qazaq eli boksynyń erteńi úshin esh alańdamaýǵa bolady.
Jalpy alǵanda, Tashkenttegi álem chempıonatynyń uıymdastyrylý deńgeıi óte joǵary boldy. О́zbekter bul jarysqa jan-jaqty jáne tyńǵylyqty daıyndalǵan eken. Osy jaǵy bizdi qýantty. Al Myrzaǵalı Aıtjanov jattyqtyrǵan Qazaqstannyń ulttyq qurama komandasynyń atalǵan dodadaǵy óneri bas barmaqpen baǵalaýǵa turarlyq.
Qamshybek jigersizdik tanytty
Tursynǵalı EDILOV,
bokstan Qazaqstannyń
eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy:
– Jalpy alǵanda, Qazaqstan quramasynyń álem chempıonatynda óte jaqsy nátıje kórsetti dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Desek te «áttegen-aı» degen tustarymyz da joq emes. Máselen, asa aýyr salmaq dárejesinde kúsh synasqan Qamshybek Qońqabaevtyń ónerine kóńilim múlde tolmady.
Búgingi tańda bul salmaqtyń favorıti Bahodır Jalolov ekeni sózsiz. Biraq ony da utýǵa bolady. Qońqabaevpen ótkizgen jekpe-jeginde ol sharshy alańǵa qobaljyp shyqty. Kúlli О́zbekstan halqy asa aýyr salmaqtaǵy alybynan tek altyn júlde kútip otyrǵandyqtan, Jalolov qazaq boksshysynan qalaıda jeńilip qalmaýdyń qamyn oılady. Bul – psıhologııalyq turǵydan qosymsha aýyrtpalyq júktedi. Báseke barysynda Bahodır sol qolmen tike soqqy jasaýmen ǵana shekteldi. Basqa mardymdy eshteńe isteı alǵan joq. Sol sátti Qamshybek utymdy paıdalanýy kerek edi.
Úshinshi raýnda Qońqabaev biraz «tirilgendeı» boldy. Jaqsy eki soqqy jasaǵanda, Jalolov qashqaqtaı bastady. Qandasymyz shabýylyn odan ári jalǵastyrýy kerek edi. Al ol qarymta soqqy alyp qalamyn ba dep qorqyp, jeńilip jatsa da, óte saq ári baıaý qımyldady. Qarsylasynan qaımyǵyp, ýaqyt sozyp júrip aldy. Bir sózben aıtsaq, Qamshybek jigersizdik tanytty. Syn saǵatta namysyn qamshylaı almady.
Kelesi jyly Parıjde Olımpıada oıyndarynyń alaýy tutanady. Tórtjyldyqtyń basty dodasynda olardyń joldary qaıta qıysatyny anyq. Ol kezde de Qońqabaevtyń utylatynyna kúmánim joq. О́ıtkeni Jalolovtan jeńilýge onyń eti ábden úırenip qalǵan. Al olaı bolsa, aldyn ala osaldyǵyn moıyndap, saǵy synǵan boksshyny Olımpıadaǵa aparýdyń ne qajeti bar? Álde barlyǵymyz jaratýshyǵa «Fınalǵa deıin Qońqabaevty Jalolovpen jolyqtyrmasa eken» dep jalbarynyp otyrýymyz kerek pe? Qamshybek qansha jerden ataqty boksshy bolsa da, ony dereý basqa boksshymen almastyrýymyz kerek.
Tórt altyn – kezdeısoq nátıje emes
Raýan OQAS,
boks sarapshysy,
sport kommentatory:
– Araǵa 10 jyl salyp álem chempıonatynda taǵy da 4 altyn medal aldyq. Bul joly shetelde ótken jarysta jáne sharshy alańda bizdiń bitispes qarsylasymyz sanalatyn ózbek elinde. Shyn máninde, bul – qýantarlyq jaıt. Álem chempıonatynyń qarsańynda boks mamandary men jankúıerleri «ózbekter 2017 jylǵy Azııa chempıonaty sııaqty medaldyń basym bóligin ózderi jınap alady, bizdiń boksshylarǵa qııanat jasalady» dep boljaǵan edi. 9 júlde tym kóp, biraq alǵan 5 altyndaryn laıyqty dep qabyldaýǵa bolady. Basqa elde ótse, bizdiń komanda birinshi orynnan kóriner edi.
Jartylaı fınaldan bastap qazaq boksshylary senimdi judyryqtasa bastady. Bes boksshy fınalǵa shyqty. Qolaǵa qol sozym jerde 2021 jyly Serbııada ótken álem chempıonatynyń kúmis júldegerleri Serik Temirjanov (57 kg) men Qamshybek Qońqabaev (+ 92 kg), Saǵyndyq Toǵambaı (86 kg) sekildi boksshylardyń súringeni kóńilimizge qaıaý túsirdi.
Bul dodada senimdi aqtaı almaǵan boksshy dep tek Sanatáli Tóltaevty (63,5 kg) aıtar edim. О́te ókinishti. Eki egiz boksshynyń quramadaǵy joly osymen jabyldy-aý dep oılaımyn. Talǵat Syrymbetov men Saǵyndyq Toǵambaıǵa áli de múmkindik berý kerek, al Qamshybektiń Jalolov bar kezde halyqaralyq jarystarda altyn alýyn elestete almaımyn. Qońqabaev alar asýyn aldy, múmkindik berildi, endi ulttyq quramada ornyn jastarǵa bosatyp bergeni durys. Basqa jigitterdiń de shyǵýyna jaǵdaı jasalý qajet.
Tashkent tórindegi dúbirli dodada jigitterimizdiń tórt altyn medal alýyn kezdeısoqtyq emes dep aıtar edim. Jasyratyny joq, tek Nurbek Oralbaıdan (80 kg) eshkim altyn júlde kútken joq. Al Sanjar Táshkenbaı (48 kg), Mahmud Sabyrhan (54 kg), Aslanbek Shymbergenovterdiń áý basta chempıon bolýǵa múmkindigi bar ekenin topshyladyq, Sáken Bıbosynovtyń (51 kg) da júldege talasatyn qaýqary bolǵan. Alaıda jaraqaty, byltyrdan beri rıngke shyqpaǵany ózine keri áserin tıgizdi. Sondyqtan 13 salmaqta 4 altyn, bir kúmis júlde alý eshqandaı da jańalyq emes.
Keler jyly Parıj Olımpıadasy ótetini barshańyzǵa belgili. Boksshylardan buryn bapkerlerge ońaı tımeıdi. Shamasy, Sanjar Táshkenbaı 51 kılo salmaqta baǵyn synaıdy, Sáken Bıbosynov ekeýiniń arasynda jeńimpaz anyqtaý kerek bolady. Temirtas Júsipov 48 kılo salmaqta qalatynyn aıtty. Mahmud Sabyrhan Serik Temirjanovtyń salmaǵyna aýyssa, ol jaqta da báseke qyzaıyn dep turǵandaı. Aǵaıyndy Oralbaılardan Aıbekke ári qaraı da úmit artqanymyz durys. Osy joly chempıon atanǵan syńary Nurbek úshin óte qýanyshtymyn, degenmen onyń jerebesi óte sátti túskenin aıta ketken jón. Aldaǵy Parıj Olımpıadasynda men osy jigitterdi kórgim keledi:
48-52 kg: Sanjar Táshkenbaı
52-57 kg: Sabyrhan Mahmud
57-63 kg: Talǵat Syrymbetov
63-69 kg: Dýlat Bekbaýov
69-75 kg: Aslanbek Shymbergenov
75-81 kg: Nurbek Oralbaı
81-91 kg: Aıbek Oralbaı
+91 kg: Damır Toıbaı
Ulttyq quramaǵa jańa esimder kerek
Aslan QAJENOV,
sport jýrnalısi:
– Bárimizge belgili, Tokıo Olımpıadasynda boksshylarymyz abyroısyzdyqqa ushyrap, janarymen jer shuqyp qalǵan bolatyn. Keıingi halyqaralyq jarystarda da jigitterimiz oıdaǵydaı óner kórsete almaı, jankúıerlerdiń qatty synyna qalyp júrdi. Osyndaı keleńsizdikten soń federasııa basshylyǵy bıyl jyl basynda bas bapkerdi aýystyrdy. Onyń ózi kópshiliktiń pikirin ekige jardy. Biraq otandyq bokstyń basy-qasyndaǵylar osy qysqa ǵana ýaqyt aralyǵynda aıtarlyqtaı jumys atqarǵanyna kýá boldyq. Máselen, komandaǵa lıtvalyq mamandy aldyrdy. Ol jigitterdiń fızıkalyq daıyndyǵyna jaýapty boldy. Jankúıerler baıqaǵan bolýy kerek, boksshylarymyz qazir burynǵydaı úshinshi raýndta sharshap qalmaıdy. Kerisinshe, óte sergek jáne belsendi qımyldap júr. Iаǵnı shetten maman tartqannan nátıje bar degen sóz. Al taktıkany bas bapker Myrzaǵalı Aıtjanov qoıady. Tájirıbeli jattyqtyrýshy ǵoı. Tańdaýdyń soǵan túskeni de jemisin berdi. Sonymen qatar quramada ár boksshynyń jeke bapkeri, sporttyq dáriger, massajıst, psıholog, dıetolog sııaqty mamandar da. Álem chempıonatyndaǵy jetistik – osylardyń birlesken eńbeginiń arqasy.
Sáken Bıbosynov pen Talǵat Syrymbettiń á degennen shyǵyp qalǵany men úshin kútpegen jaǵdaı boldy. О́ıtkeni meniń jeke kózqarasym boıynsha, jerlesterimiz qarsylastarynan bir mysqal da kem túspegendeı kórindi. Tipti Talǵat Halyqaralyq boks federasııasynyń basshysy Ýmar Kremlevke arnaıy málimdeme jasap, jekpe-jek nátıjesin qaıta qaraýdy surady. Alaıda qazirgi ereje boıynsha ony júzege asyrý múmkin emes. Tóreshilerdiń tobyqtan qaǵýy da olardy júldesiz qaldyrdy. Jalpy, bıylǵy álem chempıonatynda tóreshiler tarapynan bura tartý kóp baıqaldy. Halyqaralyq boks federasııasy burynnan solaı jasaıtyny belgili ǵoı. Talaı jerlesimiz sondaı jaǵdaılardyń qurbany bolǵanyn áli eshkim umyta qoıǵan joq. Al Sanatáli Tóltaev, Nurqanat Raıys jáne Saǵyndyq Toǵambaılardyń salmaǵyna jańa esimder kelse deımin. Qamshybek Qońqabaevtyń da ulttyq quramadaǵy ornyn bosatatyn ýaqyt kelgen sııaqty.
Bıyl alǵash ret boksshylardyń álemdik básekesinen elge aqparat taratyp, jumys istedim. Tashkenttegi qazaq jankúıerleri boksshylarǵa keremet atmosfera syılaǵanyn aıta ketken jón. Álem chempıonaty quddy bir Qazaqstanda ótip jatqandaı áser qaldyrdy. Ásirese fınaldyq syndarda zal túgeldeı kók túske boıaldy. Bári birdeı qıqýlaǵanda «Hýmo arenany» dirildetip jiberedi. Boksshylardyń ózi de osy qoldaýlardy kıim aýystyratyn bólmeden sezip, sonyń arqasynda jigerlengenin aıtyp jatyr. Bas bapker Myrzaǵalı Aıtjanov ta eń aldymen osy qalyń Qazaq eliniń demeýi arqasynda jetistikke jetkenin alǵa tartady. Budan bólek, 4 márte ánuranymyz shyrqalyp, 4-eýinde de sońǵy bóligin halyq mýzykasyz, ıaǵnı, óz daýsymen aıtyp shyqqany, Mahmud pen Aslanbek marapattaý rásimine taqııa kıip shyqqany jáne Dýlat Bekbaýovtyń fınalda jeńilgennen keıin kók týǵa kóz jasyn súrtkeni, árıne, eshqashan esimnen ketpeıtin sátter.
Jazyp alǵan
Ǵalym SÚLEIMEN,
Álı BITО́RE,
«Egemen Qazaqstan»