Qazirgi zamanda ınternettiń dáýreni júrip tur. Jastar kitap oqýdan góri WhatsApp jáne basqa da áleýmettik jelilerde otyrǵandy unatady. Kitap, gazet-jýrnaldardy shuqshııa oqyp, izdengennen góri ózderine kerek maǵlumatty ınternetten lezde taýyp alǵanǵa úırengen. Áıtse de kitaphanaǵa degen qyzyǵýshylyǵy bar jastar qaýymy sol kúıi joǵalyp ketken joq. Ár zamannyń óz oqyrmany, óz jazýshysy bar. О́z zamandastarynyń shyǵarmalaryn izdep júrip oqıtyn jastar bar. Biz muny Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Jambyl oblystyq ámbebap ǵylymı kitaphanasynyń dırektory Elmıra Abdınovanyń áńgimesinen baıqadyq. Jalpy alǵanda bul kitaphananyń túp tarıhy 1898 jyly Áýlıeata qalasynda qoǵamdyq bolyp ashylǵan kúnnen bastalady. Sol jyldary kitaphanada nebári 460 dana kitap, 4 gazet, 10 jýrnal bolǵan eken. Búginde 230 myńǵa jýyq kitap qory bar qara shańyraqta 7 bólim men 4 sektor jumys isteıdi.
– Qazirgi qoǵamda kitap oqýǵa degen kózqarastyń ózgergendigi shyndyq, – deıdi Elmıra Eleýsizqyzy. – Bul zaman aǵymyna, ıaǵnı áleýmettik jelilerdiń damýyna jáne de halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyna, turmys-tirshiligine de baılanysty. Onyń ústine ekonomıkalyq progrestiń beleń alýyna baılanysty olardyń kitap oqýǵa ýaqyttarynyń tapshylyǵy da bar. Sonymen birge, ulttyq tárbıeniń joqtyǵy, ulttyq qundylyqqa basa nazar aýdarmaýda jastardyń kitap oqýǵa degen qulshynysyn azaıtty. Úıde árbir ata-ana balasynyń aptasyna bir kitap oqýyn nazarǵa alsa, bul degenimiz rýhanı jańa bastama, bala tárbıesiniń jańa bir modeli, ulttyq tárbıeni boıyna sińirgen urpaqtyń paıda bolýy bolar edi. Qazirgi kezde kitaptardyń elektrondyq nusqalary da jasalǵan. Sondyqtan, ýaqytty únemdegen jastar onlaın júıesinde bilim alýda.
Sonymen qatar, «Jambyl oblysy: adamdar, oqıǵalar, faktiler» jobasy boıynsha, 1974 jyldan búgingi kúnge deıingi merzimdi basylym betterindegi maqalalardy jınaý jumysy júrgizilip jatyr. «Qasıetin joımaǵan qundy kitaptardy sandyqtaý» jobasy aıasynda 10 myńǵa jýyq kitaptyń 3265 danasy sandyqtaldy. Oblysta aqparattyq tehnologııamen jabdyqtalǵan T. Rysqulov aýdanyndaǵy Qaraqystaq jáne Talas aýdanyndaǵy Aqkól aýyldyq kitaphanasy «Úlgili» kitaphanalary bolyp ashylyp, aýyl turǵyndaryna zamanaýı talaptarǵa sáıkes qyzmet kórsetýde.
Bizde aýyl kitaphanasynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtýǵa kómektesý maqsatynda «Eń úzdik aýyldyq kitaphana» baıqaýy ótedi. Endi qyrkúıek aıynan bastap kitaphanalyq qyzmet kórsetýdegi uıymdastyrý biliktiligi men kásibı deńgeıin anyqtaý maqsatynda «Jyl mamany» baıqaýyn ótkizýdi josparlap otyrmyz.
– Sońǵy ýaqytta oqyrman tartyp, eldi tamsandyratyn qandaı is-sharalar ótti?
– Jambyl oblysynyń qurylǵanyna 75 jyl tolýyna oraı kitaphanada aqyn Qýandyq Sholaq (T.Rysqulov), aqyn-sazger Qasqyrbaı Narbatyr (Baızaq), aqyn-sazger Bolatbek Ábishevtermen (Moıynqum) ótken kezdesýlerde kóptegen jastar ózderiniń súıip oqıtyn óleńderin kópshilik qaýymǵa tartý etti. Osynyń ózi jastardyń kitapqa degen qyzyǵýshylyǵynyń arta bastaǵanyn baıqatsa kerek. Aldaǵy ýaqytta aqyn Sh.Mamaserikova, aqyn B.Tólentaev, jazýshy P.Dúısenbın jáne t.b aqyn-jazýshylarmen kezdesý keshteri ótedi.
Al joǵary kórkemdik, obrazdyq, jarqyn sýretter arqyly oqý men kitapty, kitaphanany áıgileý, oqıtyn adamnyń obrazy arqyly kópshiliktiń oqý mádenıetin kóterý, rýhanı baıytý, jastardyń shyǵarmashylyq belsendiligin qoldaý jáne yntalandyrý maqsatynda «Oqıtyn qala» foto-baıqaýy uıymdastyryldy. Eger adam kitapqa qaraı júrgisi kelmese, onda kitaptyń ózin adamǵa qaraı júrgizip, ony oqyrman orbıtasynda shyr aınaldyryp, jastardyń kitapqa degen yqylasyn oıatyp, rýhanı mádenıetin kóterý maqsatynda «Jas Otan» jastar uıymymen birlese otyryp Jastar kúnine oraı «Kel, jastar, oqylyq» atty aksııasy ótti.
– Kitap qory tolyǵyp jatyr ma? Bul baǵytta qandaı jumystar atqarylýda?
– Kitaphananyń kitap qory oblystyq bıýdjetten, Qazaqstan Respýblıkasynyń «Mádenı mura» memlekettik baǵdarlamasy men memlekettik tapsyrystan jáne basqa da túsý kózderinen 2014 jyldyń I jarty jyldyǵy boıynsha 1472 dana, onyń ishinde qazaq tilinde 1063 danaǵa tolyǵyp otyr. Kitap qoryn tolyqtyrýdyń basqa da yqtımal joldary qarastyrylýda. Bul rette turǵyndardyń jeke kitaphanalarynda saqtalǵan sırek kitaptardy anyqtap, olardy halyq ıgiligine aınaldyrý, kitap eskertkishteriniń kitaphanalyq kolleksııalaryn jınaý, esepke alý, saqtaý jáne paıdalaný jumystaryn da úılestirýdemiz. Bul iske joǵary oqý oryndarynyń ǵylymı jáne óndiristik-tehnıkalyq áleýetin, qoǵamdyq uıymdardy, jeke tulǵalardy da kóptep tarta otyryp, kitapty, kitaphanany tanymal etý maqsatynda «Bul – halyq ıgiligi!» qaıyrymdylyq aksııasyn ótkizdik. Atalǵan shara oń nátıjesin berip te jatyr. Qazirdiń ózinde kitaphanalar qorlaryna 300-den astam kitap tapsyryldy.
Búgingi tańdaǵy qoǵamdyq ózgerister, qoǵamnyń órkenıettik deńgeıge kóterilýi, ashyq aqparattyq keńistikke ótýi kitaphanalardyń jańa baǵytta jumys isteýin talap etedi. Osyǵan baǵyttalǵan kitaphana oqyrmandaryna elektrondy ádebıetterdi ınternet arqyly óz saıtynan oqý múmkindigin usynýda.
– Memleket tarapynan kitaphanalarǵa degen qamqorlyq, demeý qanshalyqty? Qandaı jetistikterge qol jetkizdińizder?
– 2010 jyl kitaphana ómirindegi eleýli jyl boldy. Kitaphanaǵa «Jol kartasy» baǵdarlamasy negizinde 110 mln. teńgege kúrdeli jóndeý jumysy júrgizildi. Kitaphana dızaıny jańartylyp, zaman talabyna saı jańa jıhaz ben kompıýterler jıyntyǵy alyndy.
Kitaphanadaǵy «Amerıkandyq burysh» AQSh elshiligimen birlesip jemisti jumys jasaýda. 2012 jyly ashylǵan bul burysh túrli jıyndar uıymdastyryp, til úırenýshilerge tegin qyzmet kórsetedi. Kitaphanada 23 dana kompıýtermen jabdyqtalǵan eki elektrondy zal paıdalanýshylarǵa qyzmet kórsetedi.
2013 jyly tuńǵysh Taraz qalasy «Kitaphanalar Astanasy» bolyp tanylyp, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy oblystyq ámbebap ǵylymı kitaphanasynda «Jańa qoǵamdaǵy kitaphanalyq ınnovasııalar» taqyrybynda respýblıkalyq konferensııa ótti. Sonymen qatar, kitaphanada Túrik aqparattyq ortalyǵy saltanatty túrde ashyldy.
Áńgimelesken Oralhan DÁÝIT,
«Egemen Qazaqstan».
Jambyl oblysy.