Osydan alty jyl buryn Elorda tórinde EKSPO – 2017 kórmesi ótkeni týraly kópshilik habardar. Atalǵan shara aıasynda barlyq oblystardaǵy tarıhı-ólketaný mýzeıleri joǵary deńgeıde kórme uıymdastyrdy. Bul oqıǵa sheteldik qonaqtar men elimiz turǵyndarynyń kózaıymyna aınalǵan edi.
Osy oraıda, Qostanaı oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıi uıymdastyrǵan kórme ekspozısııasynan myna bir sýrettegi keremet muraq-qalpaqty kórgen edik. Mundaı altyn jippen zerlengen jádiger – qazirgi tańda qundy eksponat bolýymen qatar, halqymyzdyń qolóner sheberligin tanytatyn birden-bir dáleldi zat.
«Qazaqtyń etnografııalyq kategorııalar, uǵymdar men ataýlardyń dástúrli júıesi» atty bes tomdyq ensıklopedııanyń tórtinshi tomynda: «Muraq – ertede han-sultandar kıgen sándi erekshe bas kıim. Qazaq dástúrinde bul buıymdy tek tóreler tuqymy paıdalanyp kelse, HIH ǵasyrdyń ekinshi jartysynan bastap, bul bas kıimdi qazaq bıleri de kıetin boldy» dep jazypty.
El aýzynda saqtalǵan «Handar kıer muraqty, Qarasha kıer quraqty» degen támsilge qaraǵanda, basyndaǵy muraq-qalpaǵyna qarap sol tulǵanyń mansap-dárejesi aıqyndalatyn bolǵan. Muraqty keıbir ólkelerde aıyr qalpaq dep te ataıdy. Mysaly, «Abylaıdyń aıyr qalpaǵy» nemese qyrǵyz týǵandardy aýyzeki tilde «Aıyr qalpaqty aǵaıyn» deıtinimiz bar.
Baıólkelik etnograf marqum Bıqumar Kámalashuly: «Atam qazaq «Qalmaq abzaly – muraq, kórpe abzaly – quraq», deıdi. Muraqqa qarap halqy mansapty adamdy aıyrady. Muraq qalpaǵyn elbasy, tóre, bıler kıgen. Muraqty oıýlap, órnektep, ártúrli altyndy kúmistelgen jiptermen sándeıdi. Oıý-órnek jibine qaraı muraqtar jyltyrap kórinedi. Muraqty kóbine ıesi ártúrli jıyn, jınalys, toı-tomalaq, sán-saltanatqa kıedi» dep jazypty (B. Kámalashuly. «Qazaqtyń baıyrǵy salt-dástúrleri». О́lgeı, 2005).
Al joǵaryda aıtqanymyzdaı Qostanaı oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıinde turǵan sýrettegi altyn zerli muraq týraly aıtar bolsaq, bul jádiger 1927 jyly baıdyń múlkin tárkileý barysynda Qostanaı okrýgi Qarabalyq aýdanynyń №10 aýylynyń turǵyny, bolys basqarýshysy Birmaǵambet Aldııarovtyń úıinen tárkilenip alynypty. Keıin jádiger BK(b)P – Qostanaı gýbkomynyń sheshimimen mýzeıge tapsyrylǵan. Joǵarǵy jaǵy kúmbez tárizdi, etegi keń kelgen bul muraq – qalpaq aq kıizden tigilgen jáne altyndalǵan metall jippen zerlengen. Atalǵan otbasynan bul jádigerden basqa altyn jippen zerlengen kıim úlgileri – er kisiniń shapany men áıeldiń qamzol-beshpenti, er adamnyń qaıys beldigi – kise belbeý t.b. buıymdar alynǵan eken.