Shýly qala, sıqyrly saz. Aınala jan terezesiniń kógildir túsimen ózgeshe kórinedi, tereńirek seziledi. Sirá, bir ǵana jalǵyzdyq hramynyń quzaryna qulaǵan kezde ǵana adam shynaıy ómir súredi. Al syrtqy túrli ortalarǵa qosyldy ma, bitte deı berińiz, saý aqylyna aqaý túsip, ártúrli nanymdarǵa ılenedi, ózine tán ereksheligin joǵalta bastaıdy. Az ýaqyttan soń basqalar sekildi armanǵa senbes qatybas, qııa baspas birtoǵa bolyp alǵany. Mine, esh nanymǵa ılenbegen, jeke qýatqa syzat túspegen káýsar shaq edi bul. Jurttyń bári tek bir ózińe qarap turǵandaı ár qadamdy ańdap basatyn kıeli kezeń. Áldebir kitap dúkenine ene berip, alǵash qolǵa ilikken, alǵash satyp alǵan kitabymyzǵa anyqtap qaradyq. Avtory – Jumeken Nájimedenov.
Poezııa – jumbaq qubylys. Sebebi uly óner – jannyń jemisi. Jan qatparlarynyń salalary, jan talshyqtary zerdelenip bitpes taqyryp.
«Aısyz qara túnderge at qulaǵyn qaqtyryp,
Táýekeldiń qolyna taǵdyrymdy laqtyryp.
Talaı jorttym jolsyzben, aıdalada aq tymyq,
Barabanyn qulaqtyń tynyshtyqqa shaqtyryp.»
Mine, qııal men sezimniń tasqynynan týǵan aqyn janynyń aıqysh-uıqysh izderi. Daýyldaı arbasqan kúrdeli beıneler sana zıratynan umytylyp ketken sulbalardy alyp shyǵyp, tuńǵıyqqa qarap turǵandaı oıǵa qaldyrady. О́zi aıtqandaı, «ýaqyttyń aldyna túsip ketken radıo-sıgnaldaı» sezimtaldyq qudiretimen perdesi túrilmegen qarańǵylyqtarǵa qulash urǵyzady.
Ábish Kekilbaev «Qaısarlyq» atty jazbasynda: «Onyń poetıkalyq shyǵarmashylyq túrleri mýzykalyq shyǵarmashylyq túrlerimen áýendes. «Balaýsadaǵy» Mosartqa tán rondolyq, odan keıingi biraz kitaptardaǵy Shopen men Shýbertke tán sonatalyq, keıingi kitaptardaǵy Bethovenge tán qaharmandyq dramatızmge tán sımfonııalyq, tipten keıingi kitaptaryndaǵy Vagnerge tán surapyl dısgarmonııalyq jáne dıssonanstyq rok-sımfonııaǵa laıyq pishimderge ulasady», dep jazady.
«Jatyr jaqpar... Qaraǵaıdy aralaıdy jel esken,
Japyraqtar, japyraqtar sybyr-sybyr keńesken.
Taý sýlary taýsylmady, syńsyp turyp aǵady,
Qyz-tolqyndar birin-biri shymshyp kúlip barady.
Aıdalada aqboz mingen Alataý bir aq batyr,
Aınalada tal-qaıyńdar, tal-qaıyńdar sapta tur.»
Áýez ben sazǵa toly jyr joǵarydaǵy pikirge aıqyn dálel. Bizdi zaý shaharǵa ińkár etken yrǵaqty óleń talaı arýdyń tilinde oqylyp, júreginde jattaldy. Á degennen-aq sanaǵa toqylatyn jyrdyń qıynnan qıysqan ishki úndestigi, oqyrmanǵa qaldyrar sezimi bólek. Bul da Jumeken-jyrdyń bir daralyǵy.
Nárkes jyldar órinde óz magııasyna shyrmaǵan aqyndy ár tustan izdep, estelikterge telmirdik. Kózi tirisinde-aq «uly aqyn» atanǵan tulǵanyń kesek turpaty odan ármen baýraı túsken. Tumanbaı Moldaǵalıev bir esteliginde: «Jumeken gazetterge kóp óleń usynyp, biz sekildi júgirýge de shorqaq bolatyn. О́ziniń qasyna kelgen baqytpen de syrlasyp ketýge qorqaq bolatyn. Tabıǵatynda tuıyq jigit óz ishin, júrek sózin óleńine ǵana senip aıtatyn. Selt ete qoıatyn sergektigin de eshkimge baıqatpaýǵa tyrysatyn» degen eken. Rasynda, iri aqynǵa tán qubylystyń biri – dabyradan aýlaq, jalǵyzdyǵymen egiz keletindigi. Kesek bolmystan ǵana kesek týyndy týmaq. «О́zim qalaı bolsam olaı bolaıyn, ónerim durys bolsa bolǵany» degen qasań qaǵıda poezııaǵa júrmeıdi. Ar men uıat, adamdyq bıikke shyǵa almaǵan aqyn jylt etpe sezim aıasynda ǵana oılaıtyn qatardaǵy sarbazǵa aınalmaq. Al Jumeken sekildi alyp taqyryptardy ıgergen oıshyl aqynnyń bolmysy da kúrdeli bolýy zańdy.
«Tappaǵan soń óleńmen júrek emin,
bir-aq siltep qolymdy júrer edim:
týatuǵyn syqyldy búgin-erteń
mramorǵa jazylar bir óleńim.»
Jumeken-jyrda mármarǵa jazylar óleń jeterlik. Ony zerdeleı biler, jumbaǵyna bizden de tereńirek zeıin qoıar urpaq boı kótseteri daýsyz. Synshy Tursynjan Shapaı «Jumeken dúmpýin kútýlimiz. Jáne ol dúmpý týa qalsa, ony da zańdy qubylys retinde qabyldaǵan jón. Bul tek aqynnyń ádebıettegi úlken ornyn naqtylap, aıqyndaı túspek, biz boılap úlgermegen tereńderin ashpaq» degen bolatyn.
Iá, Jumeken dúmpýi ornar shaq jaqyn qaldy. Áne, áldene raýandap keledi...