Ulttyq qordyń ıgiligin urpaq kóredi

«Túrki ınvestısııalyq qoryn qurý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy jóninde Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýan­tyrov baıandama jasady. Ve­domstvo bas­shysynyń aıtýynsha, ekijaqty ynty­maqtastyq, kópjaqty platformalar sheńberinde, sonyń ishinde Túr­ki memleketteri uıymy aıasynda bel­sendi ózara is-qımyl jasalyp keledi.

«Túrki memleketteri uıymy­nyń negizgi mindetteriniń biri – ekonomı­kanyń ozyq sektorlaryna ınvestısııa tartý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý, jańa tehnologııalardyń paıda bolýyn yntalandyrý jáne olardy belsendi engizý. Bul baǵyttaǵy negizgi basymdyqtardyń biri – Túrki ınvestısııalyq qoryn qurý máselesi. Qordy qurý bastamasyna Ázerbaıjan Respýblıkasy uıytqy boldy. 2021 jylǵy 31 naýryz­da ótken Túrki memleketteri uıy­mynyń beıresmı sammıti barysyn­da Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qordy teń kapıtal­dy jáne teń daýys quqyǵy qaǵı­da­ty­na sáıkes qurý boıynsha ju­mys­ty jedeldetý qajettigin atap ótti.

Osylaısha, bıyl 16 naýryzda Túrki memleketteri uıymyna múshe Memleket basshylary keńesiniń tótenshe sammıti aıasynda qordy qurý týraly kelisimge qol qoıyldy. Túrki ınvestısııalyq qory – túrki áleminiń ekonomıkalyq ıntegrasııasynyń alǵashqy birlesken qarjy ınstıtýty. Qordyń maqsaty óńirishilik saý­dany keńeıtý jáne ekonomıkalyq belsendilikti qoldaý arqyly uıymǵa múshe memleketterdiń ekonomıka­lyq damýyna járdemdesedi», dedi Á.Qýantyrov.

Mınıstrdiń sózine súıensek, Qor ınvestısııalyq qyzmet arqyly jobalardy, atap aıtqanda shaǵyn jáne orta kásiporyndardyń jobalaryn qarjylandyrady. Fızıkalyq jáne sıfrlyq ınfraqurylymdy qurýdy jáne jańǵyrtýdy qoldaý, ónerkásiptik óndiristi, kólikti, aýyl sharýashylyǵyn, týrızmdi jáne jasyl ekonomıka sekildi qyzyǵýshylyq týdyratyn salalardaǵy damý jobalaryna qoldaý kórsetedi. Bul atalǵan jobalar eń aldymen jańa jumys oryndaryn ashýǵa, Qazaqstan ekonomıkasyn ártaraptandyrýǵa múmkindik beredi.

«Qordyń jarǵylyq kapıtaly jalpy nomınaldy quny 350 mln dollar tólengen aksııalar jáne nomınaldy quny 150 mln dollar qosymsha tartylatyn aksııany quraıdy. Onda árbir memlekettiń úlesine 70 mln dol­lar tólengen aksııalardan turady. Qor­dyń árbir múshesi birdeı daýys berý quqyǵyna ıe. Qordyń quramyna qor­dyń Prezıdenti, Basqarýshylar ke­ń­esi, Dırektorlar keńesi, Bas dırek­tor jáne qatardaǵy qyzmetkerler kiredi.

Uıymǵa múshe memleketter bas­shylarynyń 2022 jylǵy 11 qarasha­daǵy sheshimine sáıkes qordyń birin­shi prezıdenti bolyp Túrki mem­leketteri uıymynyń burynǵy Bas hatshysy Baǵdat Ámireev taǵa­ıyn­daldy. Qordyń ornalasqan jeri, ıaǵnı shtab-páteri retinde túr­ki elderi kóshbasshylarynyń kelisýi­men Ystanbul qalasy bolyp bel­gilendi. Qordy qurý týraly kelisim halyq­aralyq shart jasasýdyń zań­dy­lyqtaryna, Qazaqstan Res­pýb­­lıkasynyń halyqaralyq min­det­temeleri men zańnamasyna, ult­tyq strategııalyq josparlaý júıe­sindegi qujattardyń maqsaty men min­detterine qarama-qaıshy kel­meıdi», dedi Á.Qýantyrov.

Sonymen qatar qor aıasynda Qazaqstan halyqaralyq jáne ulttyq qarjy ınstıtýttarymen, saýda-ónerkásip palatalarymen jáne jeke uıymdarmen yntymaqtastyq ornatýǵa, óńirishilik saýdany, kóliktik-logıstıkalyq tizbekterdi, qoımalyq jáne óndiristik qýattardy keńeıtýge múmkindik alady.

Budan keıin «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Úkimeti men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Úkimeti ara­syn­daǵy Taraptar memleket­teri­niń azamattaryna qatysty aqparat almasý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy talqylandy.

«Qujat tórt baǵyttan turady. Olar – eki eldiń kelgen azamattary berilgen vızalar, kelý jáne bolý tártibin buzý, azamattyqqa qabyldanǵan adamdar týraly aqparatpen almasý. Bul málimetter qos azamattyqqa qarsy kúres, zańsyz kóshi-qon arnalary jolyn kesýge septigin tıgizedi», dedi Ishki ister mınıstri Erjan Sádenov.

Kelisim Qazaqstan Respýblıkasy men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń kóshi-qon jáne qos azamattyq­qa qarsy is-qımyl salasy quzyretti organdary arasyndaǵy yntymaqtastyqta quqyqtyq negiz qalyptastyrýǵa múmkindik beredi. Qujat taraptar azamattaryna qatysty kóshi-qon salasynda aqparat almasý boıynsha ózara is-qımyldy, ekijaqty yntymaqtastyqty odan ári damytýǵa jáne nyǵaıtýǵa yq­pal etedi. Májilis zań jobasyn qabyl­dap, Senattyń qaraýyna jiberdi.

Sondaı-aq «Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń keıbir zańnama­lyq aktilerine Qazaqstan Respýblı­kasynyń Ulttyq qorynan balalarǵa tólem jasaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar en­gizý týraly» zań jobasy ekinshi oqylymda qabyldandy.

Ulttyq qordyń jyldyq ınves­tısııalyq kirisiniń 50 paıyzy balalar 18 jasqa tolǵanǵa deıin olardyń arnaıy jınaq shottaryna aýdarylady. Bul qarajatqa olar bolashaqta turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartyp nemese bilim ala alady. Turǵyn úı satyp alýǵa nemese jaqsartýǵa Qazaq­stan aýmaǵynda ǵana ruqsat etiledi, al bilim alý úshin sheteldik oqý ornynda oqýǵa múmkindik bar.

Jınaq jáne tólem tetigi 2024 jyldyń 1 qańtarynan bastala­dy. Árbir balanyń shotyna onyń týǵannan nemese Qazaqstan aza­mat­tyǵyn alǵan kezden bastap 18 jasqa tolǵanǵa deıin baǵdarlamaǵa qatysqan tıisti jyly úshin birdeı soma aýdarylady. Qarajat Ulttyq qorda bolady jáne ony Ulttyq Banki qarjy quraldaryna ınvestısııalaýdy jalǵastyrady. Tek shotta jınaqtalǵan qarajatty on segiz jasqa tolǵannan keıin ǵana paıdalanýǵa múmkindik beriledi. Alaıda balalar azamattyqty ózgertken nemese joǵaltqan kezde bul quqyǵynan aıy­rylady. Sonymen qatar tólenetin qarajat salyq salýdan bosatylady.

Májilismender búgingi jalpy otyrysta Ulttyq qordan balalarǵa tólenetin tólemder máselesine qatysty túzetýlerdi qabyldap, Senatqa joldady. Sonymen qatar zań maqsatty jınaqtardy jáne olardy tóleýdi toqtata turý, tyıym salý, tárkileý múmkindigin shekteý sharalaryn, alýshy qaıtys bolǵan nemese qaıtys boldy dep tanylǵan jaǵdaıda muragerlerdiń olardy alý quqyqtaryn belgileıdi.

Budan bólek, jalpy otyrysta depýtat Vera Kım Ekologııa másele­leri jáne tabıǵat paıdalaný komı­teti­niń quramyna saılandy. Ol depý­tattyq ókilettigin toqtatqan Ǵalym­jan Eleýov­tiń ornyna Májilistegi «Amanat» fraksııasynyń qataryna qosyl­dy. Aıta keteıik, keshe Ortalyq saı­laý komıssııasy bos turǵan mandatty Vera Kımge berý týraly qaýly qabyl­daǵan edi. Ol 2021 jyldan 2023 jyl­dyń qańtaryna deıin VII shaqy­ry­lymdaǵy Májilis depýtaty boldy.

Jıyn sońynda depýtattar tıisti memlekettik mekemeler basshylaryna saýaldaryn joldady. Maqsat To­lyq­baı Almatynyń aınalasyn me­ken­degen halyqtyń jaǵdaıyna qatyst­y saýal joldady. Onyń aıtýyn­sha, turmysy turalap qalǵan, bıýd­jetten bir tıyn kómek kórmeıtin, Almaty­nyń aınalasynda turatyn jarty mıllıon adamnyń jaǵdaıy kúrdeli.

«Jaqynda Almaty oblysynyń aýdandaryn aralap, myńdaǵan turǵynmen kezdesý ótkizip, saıajaı alaptarynda turatyn eldiń qalaı kúneltip otyrǵanyn kórip shoshydym. Qonaev qalasy, Qarasaı, Eńbekshiqazaq, Talǵar, Jambyl, Ile aýdanynyń ózinde 674 saıajaı bar. Turǵyndarynyń sany bes júz myńǵa jaqyndaǵan. Bul derektiń ózin de naqty aıtý qıyn. Sebebi azamattar turǵylyqty mekenjaı boıynsha tirkele almaǵan soń, járdemaqy men memlekettik kómek alý úshin Almaty qalasyna tirkelýge májbúr.

Halyq qysy-jazy turǵynjaı etip otyrǵan júzdegen saıajaıda mektep, balabaqsha, qoǵamdyq kólik qatynasy, medısınalyq járdem kórsetý, asfalt, poshta, baılanys pýnkteri áleýmettik qyzmet ınfraqurylymy, áleýmettik nysandar atymen joq. Elektr qýatyna deıin jekeniń qolynda. Eki ese tarıfpen tóleýge májbúr», dedi M.Tolyqbaı.

Depýtattyń aıtýynsha, oqý jyly bastalǵaly balalar birneshe shaqyrym jerdegi mektepke balshyq­pen baryp, keıde ıterge talanyp jatyr. Osy­ǵan baılanysty olarǵa aýyl statýsyn berý qajetin atap ótti. О́ıtkeni qol­danystaǵy zańnamaǵa sáıkes jer­gilikti atqarýshy organdar bıýdjet qara­jatyn qalalyq jáne aýyldyq aýmaq­tardy damytýǵa ǵana bóle alady.

«Bul túıtkildi máseleni Úki­met deńgeıinde kún tártibine shy­ǵar­masaq, bunyń arty úlken áleý­mettik shıeleniske alyp kelýi múmkin. Saıajaılardyń terrıto­rııa­syn qasyndaǵy aýyldyq okrýgterge qosyp nemese «aýyl» statýsyn bere salǵanmen problema sheshile qalmaıdy. Bir ǵana oblys ákimdiginiń shamasy jetpeıdi. Kóp qarjyny qajet etedi. Sondyqtan Úkimet jedel áreket etip, saıajaı máselesin sheshýge arnalǵan naqty, aýqymdy baǵdarlama ázirleý kerek. Ashyǵynda, bul Almaty oblysynda ǵana emes, baıtaq elimizdiń ár óńirindegi másele», dedi M.Tolyqbaı.

Budan bólek, birneshe depýtat naqty máselelerge qatysty saýal joldady.