Ult namysyn qaıraǵan qalamger

Kórnekti qalamger, «Jumyr jerde teńbil dop», «Muńaıyp oıanǵan qala», «Nartáýekel», «Aspannan shuǵa jaýǵan kún» sekildi belgili shyǵarmalary el esinde qalǵan, «Lenınshil jas» (qazirgi «Jas Alash») gazetin basqaryp júrgende búginde elimizdiń baspasózine eńbegi sińgen kóptegen redaktordy baýlyǵan Seıdahmet Berdiqulovtyń mereıtoıyna arnalǵan saltanatty is-sharanyń shymyldyǵy qalamgerdiń ómir ótkelderin sýrettegen teatrlandyrylǵan qoıylymmen ashyldy. Onda azan shaqyryp at qoıǵanynan bastap, ákesiniń «halyq jaýy» retinde qý­ǵyn­dalǵany, soǵys jyldaryndaǵy ala­pat aýyrtpalyqtar kórinis beredi. So­ńynda jurt kóńilin jadyratqan Máskeý olımpıadasyndaǵy shat-shadyman kezder, tórtkúl dúnıeni sharlaǵan qazaq bala­synyń jahandyq keıipkerleri men jazýshy ómiriniń keıbir kezeńderi kórkem kompozısııaǵa arqaý bolǵan.

Jıynǵa arnaıy kelgen Pre­zıden­t keńesshisi Málik Otarbaev Mem­leket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń jyly lebizin jetkizdi.

«Seıdahmet Berdiqulov kórnekti qa­lam­ger, onyń artynda shoqtyǵy bıik shy­ǵarmalary qaldy. Jýrnalıstıka sa­la­syna zor eńbek sińirdi. Úlken mektep qa­lyptastyrǵan qabyrǵaly qaıratker. Ult maq­tanyshy. Bizdiń respýblıkalyq basy­lymdardyń, ulttyq baspasózdiń jańa deńgeıge kóterilýine septigin tı­gizdi. Búginde ult­tyq rýhanııatymyzdyń týyn kóterip otyr­ǵan izbasarlary barda Ber­­diqulovtyń esimi esh­ýaqytta umy­tyl­maıdy», dedi M.Otar­baev.

Aqyndar men batyrlar eli – Jambyl aýdanynda kindik qany tamǵan qalamgerdiń mereıtoı saltanatyna jıylǵan qaýymdy Almaty oblysy ákiminiń birinshi orynbasary Nurlan Ábdirahym quttyqtady.

Budan keıin Qazaqstannyń eńbek sińir­gen qaıratkeri Naǵashybek Qapalbek­uly­nyń qurastyrýymen jaryqqa shyqqan Seıdahmet Berdiqulov týraly «Tuıǵyn talant» atty jınaqtyń tusaýy kesildi.

Konferensııa jumysyna qatysqan qalam­gerdiń zamandastary men shákirtteri atynan sóz alǵan Nurlan Orazalın, Jan­bolat Aýpbaev, О́te­gen Oralbaıuly, Qydyrbek Rysbek, Qanseıit Ábdezuly, Ju­mabaı Shashtaıuly, basqa da tanymal tulǵalar sóz sóılep, aıaýly aǵa týraly este­likterin ortaǵa saldy.

«Seıdahmet Berdiqulovtyń búkil ómiri qazaqtyń tutastyǵyna, ultymyzdyń ónegeli, óristi bolýyna arnaldy. Qolyna qalam ustap júrgen jazýshy deıtin qa­ýymnyń ishinen sýyrylyp shyǵyp, el basyna qıyn-qystaý kún týǵanda oıyn jasqanbaı aıtqan jáne eshkimniń aldynda búgejekteýdi bilmegen, babalardan bitken uly qasıetimen ǵumyr keshken Seı­daǵańnyń árýaǵy bir aýnap túsken bolar. Men – Seıdaǵańnyń shákirtteriniń birimin. Meniń alǵashqy eńbek kitapshama redaktor retinde qol qoıyp, qyzmetke alǵan alǵashqy ustazym», degen kórnekti aqyn, memleket qaıratkeri Nurlan Orazalın oı túbinde jatqan esteliktiń tıegin aǵytty.

«Meniń esimde qalǵany, Sýyqtóbede Seıdaǵanyń 50 jyldyq jıyny ótti. Min­­bege shyqty. Qazaq sporty jóninde repor­tajdary gazetten túspeıtin kez. «Le­nınshil jastyń» dáýirlep turǵan za­many. Sol jıynda Seıdaǵańnyń bir sáti janymda jańǵyryp otyr. Ol kezde qyzyl ımperııanyń qylyshy jar­qyl­dap, árýaqtardy aıtqyzbaıtyn. Soǵan qaramastan minberge shyqqan Seıdaǵań eshkimnen qaımyqpaı: «Biz árýaqtardy ókpeletpeýimiz kerek. Tiriniń tirshiligin túzeıtin – uly árýaqqa aınalǵan tul­ǵa­larymyz. Qazaqty saqtap kelgen solar. Qarakereı Qabanbaı, Raıymbek, Qarasaı syndy babalarymyz bolmasa, basyna qıly-qıly kún týǵan kezde qazaqtyń jaǵdaıy qalaı bolar edi? Shyǵystan kelgen, bizben ǵasyrlar boıy alysyp kele jatqan uly ımperııanyń tabanynda qalar ma edik, álde soltústikten kelip bizdi taptap otyrǵan el­diń qanatynyń astynda qalyp, joq bop keter me edik? Rýhymyzdy saqtaǵan sol uly ba­balarymyz», degen sózi búkil zaldy rýhtan­dyrǵan bolatyn. Mine, bar-joǵy 50 jasynda jalyndaı sóılegen Seıdahmet Berdiqulovtyń osy iriligi ulttyń sanasyn silkintti. Ha­lyq uzaq qol soqty. Bul Seı­daǵańnyń batyrlyǵyna qol soǵýy edi»,  dep eske alǵan Nurlan Orazalın qalam­ger­diń ómiri kúrespen ótkenin sóz etti. Qaı­­sarlyǵymen óz bıiginde qalǵanyn atap aıt­ty.

Qazaq jýr­nalıstıkasynyń qala­my qa­rymdy, oıy ushqyr býynyn qalyp­tastyrǵan ustazdyń mereıtoıyna alys-jaqynnan at arytyp jetken shákirtteri birinen soń biri sóz alyp, tebirenisterin bildirdi.

«Tuıǵyn talanttyń» atyn men qoıǵan edim. Seıdaǵańnyń asyl qasıeti – qazaq balasyn alalamady. Jaqsylyqqa jany qumar, shyn talanttardy óziniń janyna jınady. Men Mańǵystaý degen elden keldim, gazetke eldiń tórt buryshynan tilshiler túgel jıyldy. Sonyń arqasynda «Lenınshil jas» gazeti elimiz boıynsha respýblıkalyq basylymdar ishinde 300 myń danaǵa jetti. 50-jylǵy tol­qyn basy-qasynda boldyq. Jeltoqsan kóterilisi qalaı boldy? Ol ózdiginen bola salmady. Seıdaǵań basshylyq jasaǵan «Lenınshil jas» gazeti jyldar boıy qa­zaq­tyń rýhyn, namysyn, jigerin oıatty. Sóıtip, ha­lyq ózin-ózi tanyp, alańǵa shyqty. Mine, Seıdaǵanyń ustazdyq dastany, erligi osynda jatyr.

Jeltoqsan dúrbeleńinde Máskeýden, saıası bıýrodan kelgen M.Solomensev pen jandaıshap V.Razýmovskıı, G.Kolbın qa­tysyp otyrǵan, Almaty qalalyq par­tııa komıtetiniń birinshi hatshysy G.Shýlıko júrgizgen jınalysta Seıdaǵań ortaǵa shyǵyp, jastarǵa ara túsedi. Sonda Shý­lıko: «Berdiqulov, sózińdi qysqart, ne dep tursyń?» dep suq saýsaǵyn bezegende, eshteńeden seskenbegen Seıdaǵań: «Eı Shýlıko, tart ana suq saýsaǵyńdy. Osy saýsaqtar bizdi osy kúıge jetkizgen» degen edi. Bul 1986 jyldyń 20 jeltoqsany bolatyn. Mundaı erlikti eshkim kútpegen. Jeltoqsan kóterilisinde birinshi sóılegen de Berdiqulov bolatyn. Biz Jeltoqsan kóterilisin qalaı umytpasaq, Berdiqulovty da solaı umytpaýymyz kerek», dedi Mem­lekettik syılyqtyń laýreaty, aqyn О́tegen Oralbaıuly.

Budan keıin sóz alǵan jampoz jýrnalıst Janbolat Aýp­baev odaqtas 15 eldiń ishinde aty keńinen tanylǵan Seı­dahmet Berdiqulovty qazaq sport jýr­nalıstıkasynyń úzdigi deý az, kórnekti ókili ekenin atap aıtty. Ekinshiden, álemde alty qurlyq bar bolsa, Ánýar Álim­janovtan keıingi tórt qurlyqqa tabany tıgen Seıdahmet Berdiqulov ekenine aıryqsha toqtaldy.

«Seıdahmet Berdiqulov – qazaq sport jýrnalıstıkasynyń úzdigi. Ol – jýr­nalıstıkanyń kórnekti ókili. Áriptesim Saýytbek Abdrahmanovtyń «ol kisini bú­kil sovet eli bilýshi edi ǵoı» degen sózi ras. KSRO-nyń sport taqyrybyna jazatyn jýrnalısteriniń tizimine sanaýly ǵana adamdar kirgen. Sonyń biri – Seıdahmet Ber­diqulov. Negizi, atalǵan tizimge Grýzııa, Armenııa, Belarýstiń bel­gili sport jýrnalısteri de enbegen. Ke­ńes odaǵyndaǵy 15 respýblıkanyń ishi­nen qazaq Seıdahmet Berdiqulov degen famılııany aıqyn kórýge bolady. Geografııadaǵy alty qurlyqtyń tórteýine tabany tıgen jýrnalıstiń biri – Ánýar Álimjanov, ekin­shisi – Seıdahmet Berdiqulov. Ol Ame­rıka, Azııa, Afrıka, Eýropa qurlyǵyn túgel kórgen. Munyń – ózi úlken baqyt.

«Ol «Le­nınshil jasty» kadrlar tárbıeleıtin jýrnalıstıka mektebine aınaldyrdy. Seıdahmet aǵamen 14 jyl birge jumys istedim. Meni de eki-úsh jerge jumysqa sha­­qyrdy. Seıdahmet «joq, osynda isteı ber, áli talaı shaqyrtýlar bolady. Res­pýblıka úlken, sen erkin shar­lamaısyń ba, qyzyq nárseni taýyp jazbaısyń ba?» dep toqtatatyn. Men onyń qamqorlyǵyn kóp kórdim», dedi Janbolat Aýpbaev.

Al Qydyrbek Rysbek Seıdaǵańa bala kezden rýhanı turǵyda jaqyn bolǵanyn eske alyp, tebirene sóıledi.

«Seıdahmet Berdiqulovtyń shákirti bolý bizdiń mańdaıymyzǵa buıyrdy. Men Seıdahmet aǵamen alǵash ret 1973 jyldyń qańtar aıynda «Lenınshil jas» gazetiniń betteri arqyly tanystym. Ol kezde men 10-11 jastaǵy bala edim. Aýylda sa­baq­tan kele jatyp «Lenınshil jas» degen gazetin aldym. Úıge ákelip, eń sońǵy sport betin ashyp «S.Berdiqulov» degen famılııany oqydym. Aýylda júrgen bala Seıdahmettiń shákirti bolady dep oılap pa edi? Gazet bir kún keshikse, tynym tappaı izdeıtin jaǵdaıda boldym. 1973 jyldan bastap Seıdahmet Berdiqulovtyń jazǵandaryn oqyp, alystaǵy aǵany jaqyn tarttym. Gazetten sol kisiniń atyn oqyp qal­sam, erekshe qýanar edim. Alysta júrip Seıdaǵań aǵamen balań kóńilmen syrlasatyn boldym. Bul men sekildi Seıdaǵań shy­ǵarmashylyǵymen sýsyndaǵan myń­daǵan jastyń da arman-maqsaty, shynaıy kóńili shyǵar. Ol kezde elge tanymal aǵanyń shákirti bolý qaperimde de bolǵan emes. Osylaısha, ol talaı jýrnalıstiń shamyn jaqty, baǵyn ash­ty», dedi sport jýrnalısi Qydyrbek Rys­bek.

Seıdahmet Berdiqulovtyń tula boıy namystan jaralǵan qazaqtyń naǵyz qaı­rat­ker azamaty ekeni sózsiz. Ol – qazaq sport jýr­nalıstıkasynyń negizin qa­laǵan, syr­ly sózdiń tarlany. Eli barda ol eshqashan umytylmaıdy.

Qazaq sport jýrnalıstıkasynyń ja­ryq juldyzyna aınalǵan arda qalam­ger Seıdahmet Berdiqulovtyń shyǵarma­shy­lyǵyna arnalǵan konferensııa so­ńynda «Súıinbaı sazy» men «Qulan saz» ansambl­deriniń ónerpazdary konserttik baǵ­­darlamalaryn usyndy.

Almaty oblysy