Elimizde 4,4 mln jeńil avtomobıl bar bolsa, sonyń 4,7 myńy – elektr energııasyn tutynatyn kólikter. Qazir elektromobılder otandyq avtoparktiń 0,11 paıyzyn qurap otyr. Árıne, elektrmobıl tizgindeý el turǵyndary úshin birshama qymbatqa túsedi. Ári ony qýattaıtyn beketter de tapshy. Degenmen halyq arasynda kóliktiń bul túrine qyzyǵýshylyq bar. Al álemde elektrmobıl óndirisi alapat qarqynmen artyp keledi.
Ev-volumes analıtıkteri elektrmobıl satylymynyń ósip kele jatqanyn aıtady. Bıyl birinshi jarty jyldyqta BEV jáne PHEV kompanııalarynyń 6 mln jańa kóligi naryqqa jetkizilgen. Bul 2022 jyldyń birinshi jartysynan 40 paıyzǵa joǵary kórsetkish. 2022 jyly «Tesla Model Y» kóligi kóp satylǵan (771,3 myń avtokólik). Odan keıingi oryndarda – «BYD Song Plus» (477,1 myń) pen «Tesla Model 3» (476,3 myń).
«Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy jaqynda jarııalaǵan zertteýinde dúnıejúzindegi jáne elimizdegi parnıktik gazdar men aýany lastaý kózderiniń biri negizinen qazbaly otynmen qamtamasyz etiletin kólik sektory sanalady delinedi.
«Parnıktik gazdar klımattyń ózgerýine ákelip soǵady, ony BUU ekojúıelerge, ınfraqurylymǵa, adam ómiri men densaýlyǵyna tikeleı fızıkalyq qaýip-qater tóndiretin qazirgi zamannyń eń kúrdeli máselelerdiń biri retinde tanydy. Osyǵan baılanysty kólik sektoryndaǵy kómirtegi shyǵaryndylaryn azaıtý – atmosferaǵa parnıktik gazdar shyǵaryndylaryn azaıtý jáne aýa sapasyn jaqsartý úshin mańyzdy shara», dep jazylǵan zertteýde.
Zertteýde, sondaı-aq, búginde jahandyq deńgeıde kóliktiń balamaly túrlerine, atap aıtqanda, kómirqyshqyl gazyn shyǵarmaıtyn elektrmobılderge kóshý qarqyn ala bastaǵany atap kórsetiledi. Túrli zertteýlerde aıtylatynyndaı, elektrmobıldiń búkil ómirlik sıkli, sonyń ishinde óndirý, paıdalanylatyn energııanyń shyǵý kózi men ýtılızasııany eskere otyryp, paıdalanýdy qosa alǵanda, elektrlik kólikter ádettegi janarmaımen júretin kólikterge qaraǵanda az shyǵaryndylar shyǵarady.
Qazaqstanda keıingi jyldary elektrmobılderdiń sany qarqyndy ósip keledi, alaıda elektr otynmen júretin kólikterdiń úlesi áli de az, joǵaryda aıtqanymyzdaı 1 paıyzdan kem. Bul turǵyda jasyl kólikke kóshýdi yntalandyrý úshin kólik salyǵynan jáne útil alymynan bosatý sııaqty túrli shara engiziledi. Sarapshylardyń aıtýynsha, benzın nemese elektr kóligin satyp alýdyń bastapqy qunynyń joǵary bolýy, qýattaý stansalary ınfraqurylymynyń damymaǵany, mamandandyrylǵan qyzmetterdiń jáne qosalqy bólshektermen qamtamasyz etýdiń joqtyǵy sııaqty kedergiler áli de bar.
«Sonymen qatar elimizdiń bıznes-qoǵamdastyǵy men qarjy ınstıtýttary jahandyq jasyl kóshýden shet qalyp otyrǵan joq. Kompanııalar birte-birte óz kólikterin elektrmobılder men elektrli avtobýstarǵa, sonyń ishinde jańartylatyn energııa kózderimen jumys isteıtinderge aýystyrady. Bankter elektrmobıl satyp alý úshin jasyl avtokólik nesıelerin bere bastady. Degenmen halyq pen bıznes arasynda elektrli kólikterdi barynsha jappaı tanymal etý úshin tıimdi suranysty arttyrý, búkil el boıynsha qýattaý stansalary men qyzmetteriniń ınfraqurylymyn damytý, sondaı-aq ekologııalyq taza kólikterdiń otandyq óndirisin órkendetýdiń qosymsha sharalary qajet», dep esepteıdi mamandar.
Jahandyq deńgeıde kólik quraldarynan parnıktik gaz shyǵaryndylary men lastaýshy zattardy azaıtý úshin elektrmobılder óndirisin ulǵaıtý jáne osy kólik túrlerine kóshý boıynsha qozǵalys belsendi qarqyn alyp jatyr. Elektrmobılderde tútin shyǵatyn murja joq jáne qozǵalys kezinde kómirqyshqyl gazynyń shyǵaryndylaryn taratpaıdy. Bul aýanyń lastanýyn aıtarlyqtaı tómendetedi. Bir jyldan astam ýaqyt ishinde joldardaǵy bir ǵana elektrmobıl SO2 shyǵaryndylaryn orta eseppen 1,5 mıllıon gramǵa (nemese jylyna 1,5 t) azaıta alady.
Qorshaǵan orta jónindegi Eýropa agenttiginiń elektrmobılder týraly esebine sáıkes elektrmobılderdiń parnıktik gaz shyǵaryndylary benzın men dızeldi avtomobılderge qaraǵanda shamamen 17-30 paıyzǵa tómen boldy.
Áıtkenmen áńgimeniń ekinshi qyry da bar. Elektrmobıl qozǵalys kezinde las zattardy bólip shyǵarmaǵanymen, ony qurastyrý kezinde qorshaǵan ortaǵa táýir zalal keledi. Álemniń kóptegen elindegi elektr jelileri áli de kómir nemese munaı sııaqty qazba otyndarmen jumys isteıdi jáne elektrmobılder qýat alý úshin osy energııaǵa táýeldi. Sondaı-aq elektrmobıl óndirisi kezinde shyǵarylatyn shyǵaryndylar, ádette, avtomobıldikine qaraǵanda joǵary bolady. Elektrmobıldiń búkil qyzmet etý merzimindegi CO2 shyǵaryndylarynyń úshten birinen astamy avtomobıldiń ózin óndirýge jumsalatyn energııaǵa tıesili. Bul elektrmobıldiń ajyramas bóligi bolyp sanalatyn lıtıı-ıondy batareıalardy óndirýmen baılanysty eken.
Alaıda onyń qyzmet etý merzimi ishinde elektrmobılmen baılanysty PG shyǵaryndylary, tipti elektrmobıl óndirisiniń shyǵaryndylaryn eskergen kúnniń ózinde, benzınmen jumys isteıtin ortasha kólikten tómen bolady. Ulybrıtanııadaǵy Kembrıdj, Ekseter jáne Nıderlandydaǵy Neımegen ýnıversıtetteriniń zertteýshileri dúnıejúzinde 95 paıyz jaǵdaıda benzınmen júretin kólikke qaraǵanda elektrmobılmen júrý qorshaǵan orta úshin qaýipsiz ekenin anyqtapty.
Bloomberg New Energy Finance boljamyna sáıkes 2040 jylǵa qaraı búkil álem boıynsha elektrmobılderdiń satylymy jylyna 56 mıllıon birlikke jetedi. Eýropalyq Odaqtyń «Jasyl kún tártibine» sáıkes 2035 jylǵa qaraı satylǵan barlyq jańa mashına elektr negizinde bolýy kerek. 2025 jylǵa qaraı EO-da satylǵan árbir besinshi avtomobıl elektrmobıl bolady dep kútiledi, al 2035 jylǵa qaraı ishten janý qozǵaltqyshyndaǵy avtomobılderdiń satylymyna múldem tyıym salynady.
Nóldik shyǵaryndylarǵa aralyq qadam retinde jańa CO2 standarttary, sonymen qatar 2030 jylǵa qaraı jańa avtomobıl shyǵaryndylarynyń ortasha deńgeıin 55 paıyzǵa jáne 2030 jylǵa qaraı jańa fýrgondardy 50 paıyzǵa tómendetýdi talap etedi. AQSh 2030 jylǵa qaraı barlyq kólik satylymynyń jartysy elektrmobılderge tıesili bolady dep josparlap otyr.