Temirbek Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynda (QUО́A) uzaq jyldan beri qyzmet etip kele jatqan Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, ulaǵatty ustaz, ónertaný kandıdaty, professor Aman Bekenuly Qulbaevtyń teatr óneri mamandaryn daıarlaýǵa qosqan úlesi zor.
Qashanda jarqyldap júretin, aqkóńil, úlkenmen de, kishimen de tez til tabysa ketetin, jarqyn júzdi Aman Bekenulyn únemi stýdentterdiń arasynan kóremiz. Ýaqytynyń tyǵyzdyǵyna qaramastan, shákirtterin úlken yqylaspen tyńdap, aqyl-keńesin berýden sharshaǵan emes. Onyń kerek jerinde óz oıyn ashyq aıtyp, tik sóıleıtin kezderi de bar. Ásirese oqý úrdisin jaqsartýǵa qatysty keleli máseleler kóterilgen jerde naqty kózqarasyn bildiredi. Bilimi men talanty qabysa ketetin stýdentter seleýdeı seldiregen qazirgi kezde ustazdar kóteretin júktiń tym aýyr ekendigin, jastardyń boıyndaǵy ónerge degen qushtarlyqty oıatý úshin oqytýshynyń jańa zaman talaptaryn ıgerip kóp izdený qajettigin jıi eske salady.
Aman Qulbaevtyń shyǵarmashylyq ómirbaıanyna úńilsek, birneshe arnany baıqaýǵa bolady. Ol Jambyl oblysynyń qazirgi T.Rysqulov aýdany, Qumaryq eldi mekeninde orta mektepti bitirgen soń, ónerge degen talpynysy Qurmanǵazy atyndaǵy óner ınstıtýtyna ákeldi. Esimderi ańyzǵa aınalǵan Qazaqstannyń halyq ártisi, professor Asqar Toqpanov pen KSRO halyq ártisi, professor Sholpan Jandarbekovanyń kóńilinen shyǵyp, «Teatr jáne kıno akteri» mamandyǵy boıynsha oqýǵa qabyldandy. Ustazdarynyń árbir ónegesi onyń bilimge degen qushtarlyǵyn shyńdaı tústi. О́zimen qatar oqyǵan Serdesh Qajymuratov (Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty), Erǵalı Orazymbetov (Qazaqstannyń halyq ártisi), Tilektes Meıramov (Qazaqstannyń halyq ártisi), Jumagúl Meıramova (Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi), Qarabaı Satqanbaev (Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi), Muqan Shakırov, Tóleýhan Badyǵanov, Shámshagúl Jamenkeeva syndy taǵy da basqa talapty da, talantty kýrstastarymen ıyq túıistire júrip teatr óneriniń tylsym syryn uǵýǵa umtyldy. Akterlik ónerdiń aýyr synyna tótep berip, óz maqsattary jolynda alǵa umtylǵan azamattar bertin kele qazaq teatr óneriniń aıtýly tulǵalaryna aınaldy. Mine, osyndaı taǵylymdy da, ulaǵaty mol ortada qanatyn qataıtqan qaǵilez Aman ınstıtýtty 1971 jyly oıdaǵydaı támamdap, «Qazaqkonsert» birlestigine KSRO halyq ártisi, ánshi Roza Baǵlanovanyń shaqyrtýymen joldama aldy. Keńes armııasynda áskerı boryshyn atqaryp qaıtqannan keıin Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasyndaǵy «Akter sheberligi jáne rejıssýra» kafedrasyna ustazdyq qyzmetke shaqyryldy. Onyń izdenis jolyndaǵy bastaý kezeńinen búgingi bedeldi kúnderine deıingi qalyptasyp, ósip, damýyna ishteı daıyndyq pen bilimdilikpen qosa, ortanyń yqpaly erekshe boldy. Atalǵan kafedranyń professorlary R.Qanybaeva, A.Toqpanov, G.Rýtkovskaıa, Á.Mámbetov, H.Bókeeva, Sh.Jandarbekova, Y.Noǵaıbaev, N.Jantórın, B.Omarov, G.Janysbaeva, Á.Syǵaı, M.Baıserkenov, E.Obaev, E.Dıordıev, L.Iаroshenko sııaqty bilgir mamandarmen áriptes atandy. Ult mádenıetin óz qoldarymen jasap, rýhanı uly ózgeristerdiń bastaýshysy sanalatyn dańqty býynnyń taǵylymyn boıyna darytqan Aman Bekenuly akterlerdi daıarlaıtyn pedagogtik joldy tańdady. Dýaly aýyz ustazdarynyń uıǵarymymen sahna plastıkasy páninen dáris berý tapsyrylǵan soń, olardyń senimin aqtaýǵa qulshyna kiristi. Jas maman Máskeý men Sankt-Peterbýrg shyǵarmashylyq mektepterine baryp kásibı biliktiligin shyńdaı tústi. Kafedra tarapynan jasalǵan qamqorlyqtyń nátıjesinde, A.Qulbaev Máskeýde professor A.Nemerovskııdiń mazmundy dáristerin tyńdasa, Sankt-Peterbýrgte I.Kok ashqan «Sahna plastıkasy» kafedrasynyń professory K.Chernzemovtiń jetekshiligimen úshjyldyq joǵary kýrsty oqyp, bilimin jetildirdi.
Oqytýshylyq qyzmetke aıryqsha yqylaspen kirisken Aman Bekenulynyń pedagogtik joly týraly aıtqan kezde «Sahna qozǵalysy» páni oıǵa qosa oralady. Búgingi kúnge deıin osy pánnen dáris berip kele jatqan oqytýshynyń basty muraty bolashaq akterlerge sahnadan symbatty kórinýdiń tilin úıretý boldy. Sahna plastıkasynyń qyry men syryn shákirtteriniń zerdesine neǵurlym tereń uıalatýǵa kúsh saldy. Sahnadaǵy keıipkerdiń ishki mazmunyn akterdiń syrtqy plastıkasy men qozǵalysy kórkemdik dárejede beınelep beretindikten de, akterlik mamandyqty tańdaǵan jas shákirtke óz denesin ıgere bilýdiń asa qajet ekenin sińirýge kúsh saldy. Sahnalyq shyǵarmanyń basty materıaly – akterdiń táni ekenin, eger akter óziniń denesin jattyqtyrmasa, tolassyz tolǵanys pen suńǵyla sezimdi bastan keshkenimen de, tolyqqandy beıne jasaı almaıtynyn úıretýmen keledi. Aman Bekenuly sulýlyq pen symbattylyqtyń qupııa syry akter qımyl-qozǵalysynda, ym-ısharasynda jatatynyn aıtýmen shektelgen joq. Ol uzaq jyldar boıy jıǵan tájirıbesiniń nátıjesinde, «Qazaq sahnasyndaǵy qımyl-qozǵalys, ym-ıshara, ısharattardyń ornyǵyp qalyptasýy» atty taqyrypta kandıdattyq dıssertasııa qorǵady. Belgili teatrtanýshy ǵalym, ónertaný doktory, professor Baǵybek Qundaqbaıulynyń jetekshiligimen jazylǵan bul jumys qazaq teatrtaný ǵylymyna kelip qosylǵan tyń eńbek boldy. Dıssertasııada qazaq sahnasyndaǵy qımyl-qozǵalystyń, ym-ısharalar men meziretterdiń shyǵý kózderinen bastap, búgingi qazaq sahna ónerindegi akterlerdiń keıipkerlerin somdaýda, sheberlikterin shyńdaýǵa tıgizgen yqpaly zerdelengen. Keıinnen osy ǵylymı zertteýin tolyqtyryp, monografııaǵa ulastyrdy. Ǵalymnyń qalamynan «Sahna qozǵalysy pániniń negizderi», «Akter sheberligi pániniń negizderi», «Sahna saıysy óneri» atty oqýlyqtar, «Syr men symbat», «Sahnadaǵy symbattylyq», «Syrly sezimniń syrtqy ıirimderi», «Syrly sezimniń syrtqy ıirimderi», «Ádep álemi» monografııalary men oqýlyqtar jaryq kórdi. Atalǵan kitaptar stýdentterge bereri mol taǵylymdyq quralǵa aınaldy.
Aman Qulbaev ustazdyq qyzmetpen qatar laýazymdy qyzmetterdiń de tizginin ustady. Ol kafedra meńgerýshisi, fakýltet dekany, ınstıtýt prorektory, ınstıtýt rektory qyzmetin abyroımen atqardy. Kafedra meńgerýshisi, fakýltet dekany retinde oqý isiniń ornyqty jolǵa qoıylyp, mamandar sapasynyń artýyna úles qosty. Onyń uıymdastyrýshylyq qabileti rektor bolǵan tusta meılinshe jarqyrap kórindi. Osy jyldary Teatr jáne kıno ınstıtýtynyń oqý-ádistemelik, ǵylymı, tárbıe jumystarynyń mazmuny men pármendiligi arta tústi. Instıtýttyń ǵylymı-pedagogıkalyq áleýetin arttyryp, oqý úrdisin jetildirip, elimizdegi mańdaıaldy óner mamandaryn jumysqa tartty.
Jaqsy basshynyń bedelin arttyra túsetin qasıetterdiń biri kúndelikti óndiristik máselelerdi sheshýmen qatar qol astyndaǵy ujym músheleri arasynda qalypty moraldyq-psıhologııalyq ahýal qalyptastyrý desek, rektor Aman Bekenuly bul baǵytta da naǵyz pedagogke tán iskerlik pen biliktilik tanytty. Sóıtip, ózi basqarǵan ınstıtýtty elimizdegi óner mamandaryn daıarlaıtyn shyn mánindegi ortalyǵyna aınaldyra aldy.
Ol kásibı sahnalar men kıno-televızııadan da qol úzgen joq. Atap aıtqanda, «Adym» (keńes-japon kınostýdııasy), «Kek», «Iаponchık», «Balyqshy» («Qazaqfılm») fılmderinde epızodtyq beınelerdi somdady. Birneshe teatrdyń spektaklderinde («Tańǵy jańǵyryq», Taldyqorǵan oblystyq teatry; «Qurmanǵazy», Batys Qazaqstan oblysynyń drama teatry; «Idhýd», Uıǵyr akademııalyq mýzykalyq drama teatry; «Romeo-Djýletta» – M.Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatry; Uıǵyr akademııalyq mýzykalyq drama teatry; «Ostrov sokrovısh», N.Sas atyndaǵy Memlekettik akademııalyq orys balalar men jasóspirimder teatry) sahna qozǵalysyn kásibı sheberlikpen qoıyp berdi.
Búginde ustaz taǵylymynan nár alǵan shákirtteri de el taǵdyryna, halyq múddesine qatysty qasterli isterdiń basy-qasynda júr. Olar túrli óner ujymdarynda qyzmet etip, ózderi de shákirt tárbıelep, joǵary oqý ornynda alǵan ulaǵatyn óskeleń urpaqqa ulastyryp keledi. Sonysymen de Aman Bekenuly eńbeginiń mártebesi asqaqtaı túspek.
Baqyt NURPEIIS,
T.Júrgenov atyndaǵy QUО́A professory, ónertaný doktory