Kenep betindegi qarsylyq

Iá, talantty jazylǵan shy­ǵarma da ónegeli adamnyń ómiri tárizdi máńgilik jasaıdy. Al ta­lantqa batyldyq qo­syl­ǵanda ol týyndynyń quny tipti teń­dessiz. Alpys bes jyl buryn Qanapııa Tel­­janovty tolǵandyryp, qala­myna shabyt syılaǵan «Ata­mekenge» kóz sal­ǵan saıyn sózben aıtyp jetkizgisiz sondaı bir qýat­ty rýh qanattandyryp áketip, qazaqtyń taram-taram taýqymetti tarıhynyń qatpar-qoınaýyna súńgitip jibergendeı bolady.

...Qazaqtyń keń jazıraly sheti men shegi joq baıtaq dalasy. Bergi bóligi soqa jyrtqan soqta da, onyń arǵy beti boz jýsany jaıqalǵan kıeli baıtaq. Eki órkenıettiń shekarasynda turǵan at ústindegi keıipkerdiń kózqarasy sanańdy silkip alatyndaı. Mán berip qaraǵan kisi onyń kózderindegi óńmenińnen ótip keter sumdyq yzǵardyń ushqynyn sezer edi... Nanymdy beıne. Tańǵajaıyp rakýrs. Tyń kóterýge qarsy keıip­keriniń dramalyq shıelenisi. Ishki emosııa. Osy­laı keshegi Alashtyń keýdesinde aıtylmaı ketken zarlyq kúıdi qamyryqty qońyr kúı qylqalamynan qoıý tamǵan Qanapııanyń keıipkeri jer jahanǵa aıtyp, jar salatyndaı...

Senbeseńiz, siz de kóz salyp, kór­kemdigi men kemeldiligi qatar kelis­ken týyndynyń astaryna úńilip, taǵy­lymyna oı júgirtip kórińizshi. Kenepten taraǵan qarsylyq kúıi, azattyqqa de­gen ańsar sezim qalǵyp ketken rý­hyńyz­dy qaıta silkip alatyndaı ma, áıteýir aıbatty da aıbyndy. Endi bir­de Mirjaqyptyń «Oıan, qazaǵy» men Maǵ­jannyń «Saǵynyshyn» bir arnaǵa toǵys­tyrǵan da dál osy sýret sekildi sanaǵa san túrli oı uıalatady.

Taǵy birde Teljanov týyndysy Oralhan Bókeıdiń áıgili «Jetim bo­­tasyn» kóz aldyńyzǵa ákeledi. On­da da ejelgi qazaq mádenıeti men jahan­daný­­dyń arasyna shekara syzyp, bota jetektep bara jatqan qyzdyń beı­nesi – qalamgerdiń ózi jatsynǵan qoǵam­ǵa qarsylyǵyn kórsetýshi edi ǵoı. Sol aqıqat Qanapııanyń qııalynan týǵan «Ata­mekenmen» únsiz astasyp jatqandaı. Jar­ty qabyrǵany tutas alatyn zor kar­tınanyń shyndyǵy da tar zamanǵa, ker kezeńge aıtylǵan sýretshiniń qarsylyǵy ispetti. Tek bireýi sózben sóıletse, ekin­shisi qylqalammen qubyltady.

Qanapııa Teljanov – keńes odaǵynyń tusynda bir kartına­symen-aq ulttyq ıdeıany kótere bilgen birden bir maıtalman. Sý­ret­ke uzaq úńilip otyryp sýretshi ımperııanyń qylyshynan qan tamyp turǵan kezinde qylqalamynan mynandaı boıaýdy qalaı tókken dep tańyrqaısyń eriksiz! Qahar­mandyǵyna bas ıesiń!

Qazaqtyń janyna aınalǵan kartına­nyń ón boıy tunyp turǵan kontrast, qar­sylyq. Biraq soǵan qaramastan «Ata­meken» ananyń alaqanyndaı jyp-jyly. Qońyr jáne sary-kúreń boıaýǵa baı, al alqyzyl men altyn tústerdiń kenepte qaldyrǵan sırek úshkir jaǵylymdary janyńdy alapat áserge bólep, boıyńa rýh be­re­tin bul týyndy atymen ǵana emes, zatymen de qazaqtyń ózin, ulttyń tutas bolmysyn beı­neleıdi. Bir qyzyǵy, tek sýyq tústi boıaý­lar paıdalanylǵan sýret­ke qarasań kóńiliń jylyp sala beredi. Qatqyl tústi boıaýmen be­derlense de janarǵa jylý uıa­latatyn qasıeti – sýrettiń bas­ty qundylyǵy. О́ıtkeni «Ata­meken» – bútin bir ulttyń bol­mys-bitimin, júris-turysyn, kes­kin-kelbetin barynsha aıqyn jet­kiz­gen Alashtyń avtoportreti desek, esh qatelespeımiz. Sýretke bir qaraǵannan-aq qazaqtyń ıisi ańqyp, týǵan jerdiń samal lebi mańdaıyńdy sıpap ótkendeı ǵalamat kúı keshesiń. Susy men saltanaty qatar órilgen ónerdiń qudireti sol – bul qazaqtyń ózi týraly týyndy. Keńes odaǵynyń kertartpa kezeńinde bılik­tiń júıesiz saıasatyn aıaýsyz synaı alǵan shyǵarma. Iаǵnı onyń saltanatty bolatyn sebebi – onda rýh bar. Al sustylyǵynyń astarynda sýretshi qyl­qa­lamy arqyly jetkizilgen qazaqtyń ór minezi jatyr. Al sol minezdiń asqaq kórinisi – namys emes pe? Demek ór namys óz kezeńine qarsylyq kórsetip tur.

Týyndyǵa negizgi arqaý bolǵan ta­qyryp – tyń jáne tyńaıǵan jerler­di ıgerý kezeńi. Qazaq halqynyń tarı­hyndaǵy qaraly bet. Partııanyń kózsiz jasalǵan bul saıası naýqanynyń artynda tutas halyqtyń aýyr qasireti jatyr. Ulttyń uly baılyǵy, basty qundylyǵy – Jer desek, qasıetti Jer-Ana saıqal saıasattyń ke­sirinen nendeı qorlyq kórmedi? Qazaqtyń qunarly topyraǵyna sart etip kirgen soqa tisiniń qan­daı qasiretke bastaǵanyna tek ýaqyt-aǵzam kýá, tarıh – tóreshi. Qaıran, Atameken!

Mine, Teljanov tyń týyn­dysy arqyly osy bir trage­dııaly taqyrypty tereńnen tol­ǵady. Solaqaı saıasattyń qazaq mádenıetine, ulttyq rýhyna, ejelgi túrki dúnıesiniń dıdary­na túsirgen túnek tańbasyn ásh­kereledi. Kartınaǵa muqııat zer salsańyz, qulap bara jatqan bal­bal tas, qunsyz qulpytasty kóresiz. Osy arqyly sýretshiniń tek el men jerge emes, onyń murasyna, qudireti men kıesine jasalǵan taǵylyq kórinisti de ashyq aıyptaǵanyn ańǵarý qıyn emes. Sóıte otyryp jyrtylǵan jerdiń ústine Teljanov at oına­typ, kókpar tartqyzyp, Ma­ham­bettiń minezin alyp keldi. Bul sýretkerdiń qazaqy óz mi­nezi, ómir súrgen zamanyna degen ishki qarsylyǵy edi. Olaı aıtý úshin ishki rýhyń berik bolýy kerek-aý... Sol qaı­rat, sol qaharmandyq Qanapııa boıynan tabyldy. Al «Atameken» – onyń ultyn súıgen uly júreginiń asqaq úni edi. Ol únsiz aıǵaılap ketti...

Bul kartına – sóz joq, bir­ne­she býyndy tárbıelegen uly shyǵarma. Bar qazaqtyń san ǵasyr­lyq ǵumyryn óz beınesine syı­ǵyz­ǵan teńdessiz týyndy. Mun­daı rýhtaǵy týyndylar qazaq sýret­shilerinde az bolǵan emes, biraq rýh kúıin shertetin «Atamekenniń» orny bólek. Sebebi ol – tutas bir halyq­tyń taǵdyryn tolǵaǵan týyn­dy. Qazaq­stan­nyń halyq sý­ret­­shisi Qanapııa Tel­janovtyń 65 jyl qazaq ultyna qalt­qysyz qyz­met etip kele jatqan shedevri.

«Atameken» polotnosy san ǵasyrlyq tarıhymyzdy tereń­nen tolǵasa, qa­zir­gi Táýel­siz eli­mizdiń qylqalam ıe­le­rin ne tolǵandyrady? Búginde osy «Ata­mekenmen» saryndas, ún­des polotnolar salynyp júr me? On­daıda az-kem oılanyp, múdi­retinimiz ras. Se­bep búgingi sýret­shilerimizge dál Tel­janovtyń boıyn­daǵy tabandylyq, Qa­na­pııa­ny máńgilik etken kózsiz qahar­man­dyq jetispeıtindeı seziledi.

Al «Adam men Ǵalam – meniń oı izde­nisterimniń álemi men keńistigi, muńym men úmitim. Jer betindegi baqyt pen bolashaqqa degen senim rýhyna bólen­gen oılar kórinisi. Meniń kartına­larym adamnyń jarqyn maqsat-múddesi men onyń jan dúnıesiniń ásemdigine ba­ǵyshtalǵan» dep tolǵanyp, bar qazaq­tyń sulbasyn bir sharshy metrge syıǵyzǵan sýretshiniń ǵı­baratty ǵu­my­ry da «Atameken» kartınasyndaı máńgilik jasaıdy.