Saýda salasy aıryqsha qarqynmen damyp kele jatyr. Byltyr bul baǵytta birshama eleýli is atqaryldy. Barlyq shaǵyn jáne orta bıznes sýbektiliniń 36 paıyzynyń saýdamen aınalysatyny da kóp nárseden habar beredi. 11 aıda saýdaǵa tartylǵan ınvestısııa kólemi 410,6 mlrd teńgeni qurady, bul ótken jylmen salystyrǵanda 3 paıyzǵa joǵary (2022 jyldyń 11 aıynda 290,6 mlrd teńge).
Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrliginiń málimeti boıynsha, ishki taýar aınalymy 21,1 paıyzǵa ósip, 53,6 trln teńgeni qurady. Al syrtqy saýda aınalymy 114,1 mlrd dollardy qurap, ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 2,6 paıyzǵa artty.
Bıznes pen halyq úshin qolaıly jaǵdaı jasaý maqsatynda qazirgi zamanǵy saýda formattarynyń úlesin arttyrý boıynsha jumystar júrgizilip jatyr. Búgingi tańda Qazaqstanda zamanaýı saýda formattarynyń úlesi 31 paıyzdy quraıdy. 460 ýnıversaldy bazardyń (elimizde barlyǵy – 722) 195-in zaman talabyna saı ózgertý qajet bolǵan, olardyń 121-i jańartyldy.
Mınıstrlik Prezıdenttiń áleýmettik taýarlar baǵasyn memlekettik retteýden kezeń-kezeńimen bas tartý jónindegi tapsyrmasyn oryndaı bastady. Onyń ornyna ataýly áleýmettik kómek alatyn toptarǵa qoldaý basqasha kórsetiletin bolady. Bul rette, ataýly áleýmettik kómek alýshylar úshin turaqtandyrý qorlarynyń jumysy sheńberinde ataýly taýarlyq targetteý jáne otandyq taýar óndirýshiler úshin mindettemeler qoıý esebinen arzandatylǵan áleýmettik taýarlar satyp alý múmkindigi beriledi.
Tutynýshylar quqyǵyn qorǵaý da – mańyzdy mindet. Byltyr depýtattarmen birlesip «Tutynýshylardyń ququǵyn qorǵaý týraly» jańa zań jobasy ázirlendi, ol qazir Májilistiń qaraýynda. 2023 jylǵy 1 shildeden bastap «Qazaqstanda jasalǵan» tańbalaý belgisi» jáne «Qazaqstanda jasalǵan» tańbalaý belgisin qoldaný tártibi» atty eki ulttyq standart qoldanysqa engizildi.
«Qaýymdastyqtarmen birlesip «Sapaly ónim» áleýmettik jobasyn iske qosyp jatyrmyz. Bul qoǵamdyq baqylaýdyń jańa túri bolady. Basty maqsaty – tutynýshynyń tek sapaly jáne qaýipsiz ónimdi alýy. Mınıstrlik janynan baqylaýshy memlekettik organdardyń qatysýymen ahýaldyq shtab quryldy. Birlesken algorıtm boıynsha ımporttyq sút ónimderiniń synamalary birneshe ret iriktelip alyndy, buzýshylyqtar anyqtaldy. 8 kásiporyn boıynsha kúsheıtilgen zerthanalyq baqylaý engizildi, sondaı-aq ákelýge shekteý engizildi. Importtalǵan súttiń sáıkestigin baǵalaý týraly 67 qujattyń kúshi joıyldy. Aýmaqtarda aımaqtyq shtabtar jumys isteıdi», deıdi Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Arman Shaqqalıev.
Sońǵy birer jyl kóleminde saýda-ekonomıkalyq ıntegrasııa da belsendi damı tústi. Qazaqstannyń seriktestermen ózara saýdasy EAEO jumys istegen ýaqyt ishinde 73,6 paıyzǵa nemese 112 mlrd dollarǵa ósken. 2023 jyldyń 9 aıynda Qazaqstan men EAEO elderi arasyndaǵy ózara saýda 20,6 mlrd dollardy qurady. Osy kezeńde EAEO elderine eksport 11,4 paıyzǵa ósip, 7,8 mlrd dollardy, al óńdelgen ónimniń eksporty 6,4 mlrd-ty (5 5,4 mlrd-tan 6 6,4 mlrd-qa deıin) qurap, ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 18,5 paıyzǵa ulǵaıǵan.
Al syrtqy saýda byltyr toǵyz aıda 102 mlrd dollardy qurady, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda (99,6 mlrd dollar) 2,4 paıyzǵa joǵary.
Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńesiniń otyrysy sheńberinde Iranmen erkin saýda týraly kelisimge qol qoıyldy. Osyndaı kelisimge Sıngapýrmen de qol qoıyldy, ol kúshine ený úshin memleketishilik rásimderden ótedi. Mysyr, Indonezııa jáne BAÁ-men erkin saýda aımaǵyn qurý týraly kelissózder júrgizilip jatyr. Qoldanystaǵy erkin saýda aımaǵy týraly kelisimder qazirdiń ózinde óz áserin kórsetti. Máselen, Vetnammen taýar aınalymy 7 jylda 2,5 ese (5 525,7 mln-ǵa deıin), Iranmen ýaqytsha kelisim arqasynda 3 jyl ishinde – 38 paıyzǵa, Serbııamen kelisim qoldanylǵan jyly 3,2 ese ósti.
Shıkizattyq emes eksportty damytý jáne ilgeriletý boıynsha da aýqymdy jumystar atqarylyp jatyr. Úkimet 2025 jylǵa qaraı taýarlar men qyzmetterdiń resýrstyq emes eksportyn 41 mıllıard dollarǵa deıin ulǵaıtý boıynsha maqsatty ındıkator qoıdy. «KazakhExport» ESK AQ-men birlesip eksporttyq nesıe agenttigin qurýdy kózdeıtin zań jobasy ázirlendi (17 qarashadan bastap ol Senat qaraýynda).
Qytaımen ózara taýar aınalymyn 40 mıllıard dollarǵa deıin ulǵaıtý josparlanyp otyr. QHR-men jumys isteýdiń negizgi baǵyty aımaqtandyrý qaǵıdaty boıynsha ár provınsııadan ataýly jumys bolady, qazir Hýbeı, Sychýan provınsııalarymen maı ónerkásibi, astyq óńdeý salasyndaǵy jobalar pysyqtalyp jatyr. О́zara is-qımyl Ortalyq Azııa elderimen de jalǵasady. О́zbekstanmen shekarada «Ortalyq Azııa» Halyqaralyq ónerkásiptik kooperasııa ortalyǵynyń quqyqtyq sheńberi aıqyndaldy. Bul jańa óndiristerdi ashýǵa, qaıta óńdeýdi jolǵa qoıýǵa, taýarlardy tasymaldaý úshin logıstıkalyq qyzmetterdi qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
Ońtústik Azııa men Taıaý Shyǵys naryqtaryna, Úndi muhıtynyń porttaryna shyǵý maqsatynda saýda-ekonomıkalyq baǵyttardy ártaraptandyrý josparlary iske asyrylady. Azyq-túlik jáne organıkalyq ónimder úshin Eýropalyq odaq naryǵy mańyzdy baǵyt bolyp qala beredi.
2027 jylǵa deıin qol jetkizýdi josparlap otyrǵan birqatar strategııalyq mindetter tur. Olar:
Qazirgi zamanǵy saýda formattarynyń úlesin 31 paıyzdan 56 paıyzǵa deıin arttyrý; Elektrondyq saýda úlesin 13,4 paıyzdan 16 paıyzǵa deıin kóterý; Bırjalyq saýda úlesiniń 2023 jylǵy kórsetkishten 20 paıyzǵa ósýi; Ulttyq standarttardy qoldanýdy 61 paıyzǵa deıin jetkizý; Tutynýshylardyń óz quqyqtaryn qorǵaýǵa qanaǵattaný deńgeıin 77,1%-ǵa deıin ulǵaıtý; Shıkizattyq emes taýarlar men kórsetiletin qyzmetter eksportynyń kólemin 46,5 mlrd dollarǵa jetkizý; Belsendi eksporttaýshylar sanyn 760-tan 1250-ge deıin arttyrý.