Qazaqstannyń basty eksporttyq marshrýty sanalatyn Kaspıı qubyr konsorsıýmy (KTK) arqyly byltyr 63,4 mln tonna munaı jóneltildi. Bul 2022 jyldyń kórsetkishinen 4 762 749 tonnaǵa artyq jáne KTK tarıhyndaǵy eń joǵary kórsetkish bolyp tirkeldi. Munaıdyń basym bóligi, ıaǵnı 56 051 967 tonnasy Qazaqstan terrıtorııasynan jiberildi.
Árıne, eldegi munaı óndirisiniń mańyzdy draıverleri Teńiz, Qashaǵan, Qarashyǵanaqtyń úlesi asa mol. Teńizden – 27 463 081 tonna, Qashaǵannan – 17 897 972 tonna jáne Qarashyǵanaqtan 9 619 452 tonna KTK-daǵy konteınerlerge tıelip, Eýropaǵa jiberilgen. О́zge ken oryndarynyń jıyntyq úlesi – 1,1 mln tonna.
Sarapshylardyń birazy el Úkimeti belsendi túrde balama marshrýt izdep jatqanyna qaramastan, jaqyn jyldarda KTK arqyly jasalatyn eksport kólemi tek óse túsedi dep esepteıdi.
Munaı-gaz salasynyń sarapshysy Abzal Narymbetovtiń aıtýynsha, jaqyn arada KTK arqyly júzege asyrylatyn eksport tolastamaıdy, oǵan eń birinshi sebep – úsh iri ken ornynan kelip túsetin joǵary deńgeıdegi (búkil eksporttyń 88 paıyzy) munaı kólemi.
«Ekinshiden, ol kompanııalarda kelisimshart boıynsha eksportqa qatysty basym quqyq bar, oǵan memleket áser ete almaıdy. Mysaly, úsh alpaýyttan basqa ken oryndaryna memleket 30-dan 70 paıyzǵa deıin kvota beredi. Ishki naryqta munaı quny 70 paıyzǵa arzan bolǵandyqtan, munaıdy eksportqa jiberý aksıonerler úshin tıimdirek. Úshinshiden, KTK eń jedel jáne únemdi marshrýt bolyp qala turady. KTK arqyly otandyq munaı eksportynyń edáýir úlesi úlken táýekel týdyratynyna nazar aýdarǵym keledi. 2022 jyly Novorossıısk mańyndaǵy KTK teńiz termınalynyń jumysynda qandaı irkilister bolǵany esimizde. Sonyń saldarynan tıeý toqtap, munaı aıdaý tómendedi. Bizde eksporttyq túsimniń 60 paıyzy munaı satýmen baılanysty. Munaı aıdaýdyń kez kelgen tejelisi men tómendeýi bizdiń eksportty osal etedi. KTK jaǵdaıynda bul, eń aldymen, aksıonerler úshin úlken táýekel jáne el ekonomıkasy úshin eleýli syn-qater bolýy múmkin», deıdi sarapshy.
Buǵan deıin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2024 jyly KTK ótkizý qabiletin jylyna 80 mln tonnaǵa deıin jetkizý josparlanyp otyrǵanyn aıtqan edi.
Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
«2001 jyldan beri Kaspıı qubyr konsorsıýmy arqyly 860 mln tonnadan astam qazaqstandyq munaı eksporttaldy. Osy ýaqyt ishinde KTK-nyń ótkizý qabileti 2,5 ese ósti – jylyna 67 mln tonnaǵa deıin. 2024 jyly atalǵan kórsetkishti 80 mln tonnaǵa deıin jetkizý kózdelip otyr. Kómirsýtekterdi óndirýden basqa, olardy álemdik naryqtarǵa tasymaldaý úshin ınfraqurylym qurý da úlken mańyzǵa ıe. Bul jobany iske asyrýǵa Chevron, Eni, Shell, «Lýkoıl» jáne basqa da transulttyq munaı-gaz korporasııalary qatysty», dedi Prezıdent.
Q.Toqaevtyń aıtýynsha, eldegi sheteldik oıynshylardyń bar ekeni memlekettiń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn aıǵaqtaıdy, sonyń ishinde ınvestorlardyń múddesi men quqyǵyn qorǵaý salasyndaǵy zańnamalyq turaqtylyqtan habar beredi.
KTK bas dırektorynyń orynbasary Qaıyrgeldi Qabyldınniń sózinshe, qubyr alǵash ret jylyna 83 mln tonnaǵa deıingi mehanıkalyq ótkizý qabiletine jetti. Onyń aıtýynsha, munaıdyń sandyq jáne sapalyq kórsetkishterin ólsheýdiń jańa júıesin iske qosý tyǵyryqty joıý baǵdarlamasynyń mańyzdy kezeńi boldy. Aıtýynsha, jańa júıe munaıdy tankerlerge bir mezgilde maksımaldy ónimdiligi saǵatyna 33 myń tekshe metr bolatyn úsh aılaq qurylǵylarynan jóneltýge múmkindik beredi.
Boljam boıynsha, osy jyly munaıdy aýystyryp tıeý kólemi 63,7 mln tonna munaıdy quraýy múmkin. Bul eksportqa 63,3 mln tonna munaı shyǵarylǵan 2019 jylǵy kólemnen de asyp túsedi.
Taıaýda Bloomberg Qazaqstannyń Kaspıı jáne Qara teńiz arqyly munaı eksporttaý úshin tanker satyp alyp jatqanyn jazdy.
«Qazaqstan óz munaıyn Kaspıı jáne Qara teńizder arqyly tasymaldaý úshin tankerlerdi satyp alady jáne Reseı arqyly eksporttyq qubyrǵa balama izdeıdi», dep jazdy basylym.