Jazýshylar odaǵynda bas qosqan qalamgerler Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Biz ozyq oıly ult retinde tek qana alǵa qaraýymyz kerek» suhbaty tóńireginde ún qatyp, usynystaryn ortaǵa saldy.
Jıynǵa Qazaqstannyń Halyq jazýshysy Ahmetjan Ashırı, M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet ınstıtýtynyń bólim meńgerýshisi, professsor Nurdáýlet Aqysh, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń professory, jazýshy Serik Asylbekuly, tanymal ádebıet synshysy Ámirhan Meńdeke, aqyndar Ádilǵazy Qaıyrbekov pen Maraltaı Raıymbekuly, jazýshy Dıdar Amantaı qatysty. «Suhbattyń ereksheligi nede?» degen suraqty temirqazyq etip alǵan jıynǵa qatysýshylar ózekti, mańyzdy sanaǵan máseleni alǵa shyǵaryp, suhbatta aıtylǵan ıdeıalardy óz kózqarasymen shırata tústi.
Jıyn tizginin qolǵa alǵan Jazýshylar odaǵynyń basqarma tóraǵasy Mereke Qulkenov Prezıdent suhbatynda saıasatqa, rýhanı ósýimizge, mádenıetke, ekonomıkaǵa, jalpy qoǵamnyń barlyq salasyna qatysty el kútken eń mańyzdy máseleler qozǵalǵanyn atap ótti. «Saıası jańǵyrý jyl saıyn qarqyn alyp kele jatqanyn bilemiz. Reforma bir kúnde jasalmaıdy. Ár ıgilikti bastamanyń ýaqytpen birge pisip-jetiletin óz saǵaty bolady. Qazaq oılanatyn, qazaqtyń zııalysyn oıatatyn oı-pikiri men belgilegen maqsaty búgingi kún úshin mańyzdy. Elimizde bolyp jatqan jańalyqtarǵa eń aldymen qalamgerlerimiz ún qosady», dedi moderator.
Ahmetjan Ashırı Memleket basshysynyń suhbaty eń aldymen Qańtar qasireti, bılik pen eski júıe arasyndaǵy qaıshylyq týraly san qıly áńgimege núkte qoıǵanyn alǵa tartty. «Táýelsiz eldiń irgetasy – bilim desek, jańa dáýirdiń kún tártibindegi eń mańyzdy da negizgi máselesi – bilim men ǵylymdy damytý. Áńgimede rýhanııat taqyryby da nazardan tys qalmady. Prezıdent jat mádenıetke boı aldyrý, jalǵan patrıotızm, jalǵan adaldyqtan saqtandyrdy. Bul búgingi qıyn-qystaý kezeńde ózgeriske bet alǵan Qazaqstannyń bolashaǵy úshin óte mańyzdy. Biz neniń jaqsy, neniń jaman ekenin bilýimiz kerek. Ulttyq qundylyqtarǵa kelsek, ádil adamnyń boıynda ádildik, qamqorlyq sııaqty izgi qasıetter bar dep esepteımiz. Ádiletti Qazaqstandy salıqaly adamdar qurady», dedi ol.
Al Parlament Májilisiniń depýtaty, aqyn Qazybek Isa qazirgi tańda saıası máselelerdiń aldyńǵy qatarǵa shyǵýy zańdy ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, saıası máseleler ýshyǵyp turǵan kezde odan aınalyp ótý múmkin emes. Depýtat sondaı-aq Prezıdent suhbatynda erekshe atap ótken parlamenttik oppozısııa, bankrottyq, zańsyz aktıvterdi qaıtarýǵa qatysty úsh zańdy «Aqjol» partııasynyń biraz ýaqyttan beri másele retinde kóterip kele jatqanyna toqtaldy. «Zańsyz aktıvterdi qaıtarýǵa baılanysty qurylǵan komıssııa byltyr alǵashqy esebin berdi. Kúzde qurylǵan komıtet 876 mlrd teńgeni qaıtarǵan. Al biz on jyl buryn osy máseleni kótergende, 167 mlrd dollar sheteldiń offshorynda jatty. On jylda 200 mlrd taǵy da syrtqa ketti. Teńgege shaqqanda bul 100 trıllıon shamasyndaǵy qarjy. Al keshegi qaıtqan aqsha 1 trıllıonǵa da jetpeıdi. Biraq bastysy, zań qabyldandy, seń qozǵaldy. Úlken úmit kútemiz», dedi ol.
«Suhbatty oqyp shyqqannan keıin óz tarapymnan úsh usynys bildirgim keledi, – dedi jazýshy Nurdáýlet Aqysh. – Birinshiden, suhbatta «ozyq oıly ult» degen máselege aıryqsha basymdyq berilgen, al ozyq oıly ult qalaı qalyptasady? Eń aldymen, ǵylym damyǵan jaǵdaıda bolady. Ǵylym týraly másele kún tártibinen túspeýge tıis. Bul degen sóz – árbir iske ǵylymı jaǵynan kelý kerek. Ǵylymı turǵydan paıymdap, sonyń sheshimin tabý kerek degendi bildiredi. Ekinshi, sybaılas jemqorlyq. Úshinshi, til. Mine, osy úsh máselege baılanysty suraq barlyq tilshiniń kókeıinde turýǵa tıis jáne tulǵa, quzyrly mekeme bul suraqtardyń jaýabynan jaltarmaýy kerek».
Jıynda qalamger Serik Asylbekuly Parlamenttiń mártebesi bıik ekenin atap ótip: «Parlament qabyldaǵan zańǵa Prezıdent te, Úkimet te, halyq ta baǵynady. Sondyqtan zańnyń halyq múddesin kózdep sapaly qabyldanýy óte mańyzdy», degen oıyn ashyq bildirdi. «Máslıhat, májilis depýtattarynyń burynǵydaı tek partııalyq tizimmen emes, bir mandatty okrýgter arqyly da saılaýdyń arqasynda elimizdiń zań shyǵarýshy bıliginde qazir parlamenttik oppozısııa qalyptasa bastady. Osy bastamany 50h50 mólshermen áli de bolsa keńeıte túsý kerek», dedi ol.
Synshy Ámirhan Meńdeke suhbattyń ashyqtyǵy, anyqtyǵy men naqtylyǵyn erekshe atap ótti. «Prezıdent eshteńeni búrkemelemedi, eshteńeni jasyryp-jaýyp qalmady. Dıplomatııalyq tilden góri halyq osylaı ashyq, kesip aıtqandy jaqsy kóredi. Budan tıisti qorytyndy shyǵarady. Sabaq alady», dedi synshy.
«Zaman ózgerdi. Alaıda sheneýnikterdiń balalary, nemereleri áli orys mektebine barady». Kún tártibinen túspeı turǵan ótkir máseleniń biri – aralas mektepter sanynyń azaımaýyn ashyna aıtqannyń biri – Ádilǵazy Qaıyrbekov. Aqyn sózinde ulttyń muń-muqtajyn uǵý úshin kóp til bilý mindet emes ekenin aıtty. «Ana tiliniń ýyzyna jarymaǵan adam qaıtip qazaqtyń janyn túsinedi? Áıgili klassık jazýshylarymyzdyń urpaqtary atalarynyń jazǵandaryn aýdarma arqyly ǵana túsinetin jaǵdaıǵa jetkenin kórip otyrmyz. Memlekettik tilimizdiń bosaǵada qalýyna, resmı til deıtinniń oza shabýyna osy sebep bolǵanyn tym kesh uǵa bastadyq. Bul oıymyzdy Prezıdenttiń «Barlyq deńgeıdegi sheneýnikter men basshylar «adam memleket úshin emes, memleket adam úshin» degen qaǵıdatty berik ustanýǵa tıis» degen sózi dóp basty», dedi ol. «Aralas mektepter tutastaı memlekettik tilde oqytýy kerek. Qashanǵy urpaǵymyzdyń bolashaǵyna nemquraıdy qaraı beremiz? Osy jaıynda jazýshylar talaı jyl boıy másele qoıyp, aıtyp, jazyp keledi. Endi qulaq asatyn ýaqyt keldi», dedi aqyn dóńgelek ústelde sóılegen sózinde.
Basqosýda sóz tizginin alǵandardyń biri – Maraltaı Raıymbekuly. Aqyn Memleket basshysynyń suhbattaǵy ár sóılemniń júgi aýyr, salmaqty, salıqaly ekenin aıtty.
«Halyqtyń kókeıinde Qańtar qasiretine baılanysty alýan pikir bar. Prezıdent Qasym-Jomart Kemeluly osynaý buldyr kúnder týraly, sol kezdegi keleńsiz jaıdy halyqqa barynsha uǵynyqty sıpatta jetkizipti. Halyq kókeıindegi kóptegen kúpti saýalǵa salaýatty jaýap aldy», deıdi aqyn.
Keshegi qandy Qańtarda el basyna almaǵaıyp kún týǵanyn aıtqan aqyn ańsap jetken Táýelsizdigimizge qater tóngenin de eske aldy. «Alash balasy tizerlep baryp qaıta túregeldi. «О́mir boıy jyǵylmaı tik júrgen adam kúshti emes, súrinip baryp qaıta boıyn túzep, bastapqy jolyna qaıta túsken adam uly» degen danalardan qalǵan sóz bar. Talaýǵa túsken jurtymyz, talqyǵa túsken ultymyz esin tez jıyp, paıym bıiginde tez toptasa bildi. Aq-qarany bezbendeý áýelgide tumandy boldy. Shyndyq qaı kezde de qymbat. Suhbatta kóp dúnıe ashyq aıtylypty. Halyq shyndyqqa kóz jetkizgen saıyn bılikpen eki ortadaǵy senim nyǵaıa bermek», dep sózin túıindedi ol.
Al oıshyl jazýshy Dıdar Amantaı Prezıdenttiń suhbatyn «damýdyń ekonomıkalyq tetikterinen ulttyq qundylyqtarǵa deıingi aralyqty qamtyǵan, saıası ıdeologııalyq turǵydan halyq múddesin, ult muratyn aıqyndaǵan keshendi maqala» dep aıshyqtap berdi. Jazýshy Memleket basshysynyń qańtardaǵy suhbatynyń, birinshiden, shynshyldyǵy ári shynaılyǵy tańǵaldyrǵanyn da jasyrmady. «Prezıdenttiń suhbaty qasańdyqtan qashqan, halyqtyń tilinde sóıleýge tyrysqan suhbat. Ekinshiden, osy ýaqyt ishinde qazaq eli bastan keshken, ásirese Qańtar oqıǵasy týraly týra aıtqan. Úshinshiden, suhbatta Prezıdent qazirgi ekonomıkalyq, ıdeologııalyq, ulttyq qundylyqtardyń mánin tabýǵa, syryn ashýǵa tyrysady, tipti qazaq boıynan kórgisi keletin qasıetterdi de tizip ótedi», degen Dıdar Amantaı suhbatty «halyqtyq sıpaty bar eldik múddeni kózdegen» deı kele: «Qazaq qoǵamynyń damý tetikterin alǵa tartqan, pikirtalasqa, ultyna qaltqysyz qyzmet etýge shaqyrǵan dúnıe. Jan-jaqty pysyqtalǵan, baısaldy, baıyrqaly suhbat. Ýaqyty dál, merzimi, taqyryptary mańyzdy suhbat» ekenin atap ótti.
Tutastaı alǵanda, qalamgerler qaýymy Prezıdenttiń tujyrymdamalyq suhbatynyń qoǵamdy aıqyndylyqqa bastaıtynyna senim bildirdi.
ALMATY