Armanda ketken ánshi

Iá, ol – «La Skalada» án sal­ǵan tuńǵysh qazaq. 31 ja­syn­da «Qazaqstannyń eń­bek si­ńirgen ártisi» ataǵyn al­dy. Álem­ge tanymal óner tar­lan­darynyń joǵary baǵasyna ıe boldy. Sol kezde memleket basshysy bolyp turǵan Din­mu­hammed Qonaevtyń ózi ánshi daýsyna tánti bop, ba­ýy­­ryna basty, sheksiz qam­qor­ly­ǵyna bóledi. Dúldúl da­ryn klassıkalyq týyndylarda – Tólegenniń, Aıdardyń, Birjannyń, Adaqtyń partııalaryn sátimen oryndap kózge tústi. «Aınamkóz», «Aqbaqaı», «Balqýraı», «Býryltaı», «Qar­ǵash», «Shápıbaı-aý» ánderin dál Amangeldideı áýeletken án­shi sırek. Sembın ótken opera mektebi qatarlastaryna tek qııal bolatyn...

Qazaqta Amangeldiden as­qan armansyz ánshi ótpegendeı kórinedi ondaıda. Biraq bul syrt kózge ǵana solaı. Shyn máninde ánshiniń ishki muńy, oryndalmaǵan oılary, aıaqas­ty bolǵan armany – bári-bári kúrsintedi. Iá, Amangeldi án­shi­ni oıǵa alǵanda, armanda ketken ómir-aı degiń keledi eriksiz...

«Jalpy, meniń bıikten qula­ýyma maqtaý, qolpashtaý jáne kóre almaýshylyq sebep boldy», depti ánshi bir suhbatynda. Ras, dańq ta – úlken synaq. Ony abyroımen kóterip júrý­diń ózi – úlken erlik, sheksiz tó­zim. Áıtpese, Máskeýdiń P.Chaı­kov­­skıı atyndaǵy konservato­rııa­­syna qujat tapsyrǵan 800 ta­lap­ker­diń ishinen sýyrylyp shyq­­qan 25 talanttyń biri de osy Amangeldi edi ǵoı. Dańqty úsh tenor – Lýchano Pavarottı, Hose Karreras jáne Plasıdo Domıngolar án salǵan sahnada erkin júrgen de qazaqtyń erke balasy osy Sembın bolatyn. Qazaq ishinen «La Skalaǵa» tuńǵysh taban tıgizgen de ózi emes pe? Endeshe, ult óneriniń qubylysyna aınalǵan ánshi ómirin áste ókinishti deı alamyz ba?

Dese de «Adamnyń basy – Allanyń doby» dep qazaq beker aıtpapty. Teńdessiz dańq bergen Alla pendesine úıip-tógip synaq ta bergen eken. Sembınniń bar syry, bálkim bar mini – sol synǵa synyp ketkeni...

...Alasuryp Almaty kó­she­­­le­­rine syımaı júrgen kún­der­diń biri bolatyn. Jan álemi ala­suryp, ishi ot bop kúıgen án­­shi kóshede kezdeısoq jazý­­shy Qal­taı Muhamedjanovqa ke­zi­gip qalady. Kórse de kórme­gen­deı bolyp ketip bara jat­qan jerinen toqtatqan qalam­ger: «Áı, Amangeldi, beri kel!» dep qasyna shaqyryp alady. Jaǵ­daıdyń bárin túsinip tur: «Sa­ǵan qansha adamnyń qııanat qylǵanyn, qansha adamnyń sharap bergenin túr-túsine deıin aıtyp bere alamyn. Biraq ­olardy atý qoldan kelmeıdi. Me­­niń bir ǵana ókinishim – sendeı ­­asyl azamatty búkil el joǵaltyp ­al­dy. Osyny oı­laǵan saıyn jú­­re­gim jylap qoıa beredi», dep ah urypty.

Al ánshiniń ózi bolsa bul kú­ıin jýrnalısterge bergen suhbatynda: «1975 jyly Mı­lannan kelgen soń, opera teatryndaǵy jumysymdy odan ári jalǵastyrdym. Sol jy­ly Ermek Serkebaev, Bıbigúl Tólegenova, Roza Jamanova, Bolat Aıýhanovtyń bıshiler toby jáne men Fransııada bir jarym aı gastrolde bolyp keldik. Bul da tálimi mol surapyl sapar edi. Bir jyl­dan keıin, ıaǵnı 30-dan as­qan sha­ǵymda «Qazaqstanǵa eń­bek sińirgen ártis» ataǵyn al­­dym. Odan keıin meniń ómi­rim­de qas dushpanyma da ti­le­meıtin qaraly kúnder bas­­tal­­dy. Janymdaǵy ja­rym­ jar­qabaqtan ıter­di. Ma­ńym­da­ǵy «maıdan­dastar­dyń» qoı­ny toly tas bolyp shyq­ty. «О́lsek, qabirimiz bir­ge» dep­ júr­gen­derdiń júregi bir-aq sátte muz­ǵa aınaldy. M.Maqataevtyń «Qarǵys» atty óleńi kóz aldymda beıneli túrde dóńgelep bara jatty...».

Osy ókinishti kúı ánshini óle-ólgenshe bosatpady. Qyzǵa­nysh pen kórealmaýshylyqtyń qý qulqyny alapat ánshini so­ńynda báribir jutyp tyndy. Ásem ánin júreginiń túk­pirinde aıalap, sulý únimen ja­nynan shyǵarǵan talanttyń taǵdyry osylaısha toǵyshar topqa jem boldy. «9 mamyrda 60 jasqa kelemin. Sol kez­de shá­kirtterimdi jınap, qol­dan kel­genshe aıaqty túzep, sah­na­­ǵa taıaqsyz shyǵyp konsert bermek oıym bar. Bul endi Qudaı Taǵalanyń ýysyndaǵy sha­rýa...» dep armandaǵan ánshi tile­gine jete almady. Alpy­syna jetýge, armanyna jetý­ge sál qalǵanda keýde toly qo­ńyr­ sazdyń áýeni úzilip ketti. Átteń...