Qazynaly áýlettiń úsh ókili

Alash qaıratkeri, ult zııalysy, oqý-aǵartý salasynda aıanbaı eńbek etken, orys tili men ádebıetiniń qazaqtan shyqqan alǵashqy mamandarynyń biri, Qazaqstandaǵy ulttyq muǵalim kadr­laryn daıarlaıtyn alǵashqy oqý orny – Semeıdiń Qazaq pedagogıkalyq tehnıkýmynyń tuńǵysh dırektory Ábikeı Sátbaev 1926 jyly 22 mamyrda óz qolymen jazǵan ómirbaıanynda Pavlodardaǵy eki klastyq aýylsharýa­shylyq mektebin bitirgennen keıin, óziniń teorııalyq biliminiń jetkiliksiz ekenin sezinip, Semeıdiń muǵalimder semınarııasyna 1904 jyly túsip, ony 1908 jyly bitirgenin, 1905 jyly Semeıde júrgeninde qalanyń er balalar jáne qyzdar gımnazııasy oqýshylarynyń, semınarııa tárbıelenýshileriniń shákirtaqyny 10 som­ǵa deıin ósirýdi talap etken petısııa­syna qatysyp, aılyq stıpendııasynyń 2/1-i alynyp, jazalanǵanyn jazady. Qolymyzdaǵy taǵy bir muraǵat deregi – «Svedenııa ob admınıstratıvnogo persone za 1925-26 ých, g.g.» degen qujatta da Á.Sátbaevtyń Semeı muǵalimder semınarııasyn támamdaǵany kórsetiledi. Abaıtanýshy-muhtartanýshy ǵalym Q.Muhamedhanov «Tamasha tarıhy bar tehnıkým» atty maqalasynda: «Á.Sátbaev muǵalimder semınarııasyn Semeı qala­synda bitirip shyqqan soń, úzdiksiz oqý-aǵartý jolynda qyzmet etken», dep aıta kele, Ábikeı Zeıinulynyń tuńǵysh qazaq tehnıkýmyn uıymdastyrýdaǵy jumysyn, jan aıamaı atqarǵan ólsheýsiz eńbegin aıryqsha mańyz bere baıandaıdy.

Bul málimetterdi jańǵyrtýdaǵy maqsatymyz – birinshiden, oqý orny tarıhynyń Sátbaevtar taǵdyrymen baılanysyn kórsetý bolsa, ekinshiden, Ábikeı Sátbaevtyń Semeıdegi muǵalimder semınarııasynda oqýy týraly kezinde jańsaq pikirlerdiń bolǵanyn da kórsete ketý. Qazaq keńes ensıklopedııasynyń 10-tomynyń 79-betinde «Á.Z.Sátbaev Omby semınarııasynda bilim alǵan», dep kórsetilgen. Mundaı qaıshylyq Ábikeı Sátbaevtyń shákirti ári kúıeý balasy Álkeı Marǵulannyń estelikterinde de, «Qazaqtyń tálimdik oı-pikir antologııasynda» da kezdesedi. Mundaıda óz zertteýlerinde muraǵat materıaldaryn qatań basshylyqqa alǵan Qaıym Muhamedhanovqa júginýge týra keledi. Onyń «Muhtar – semınarıst» atty maqalasy 1983 jyly «Qazaq ádebıeti» gazetinde jarııalandy. Maqalada avtor muraǵat qujattaryna súıene otyryp, Ábikeı Sátbaevtyń Semeı muǵalimder semınarııasynda oqyǵanyn atap kórsetedi: «Semeı muǵalimder semınarııasyna oqýǵa túsken qazaq azamattary teginde az bolmaǵan. Mysaly, 1904 jyly semınarııaǵa oqýǵa túsken qazaq azamattary: Barlybaev Ahmetolla, Zeınov Ábikeı, Núrkınov Táýekel, Hasenov Ábish. Bulardyń ishinde Zeınov Ábikeı – Qanysh Sátbaevtyń nemere aǵasy. Qazaq Sovet ensıklopedııasynda Ábikeıdi «1905 jyly Omby muǵalimder semınarııasyn bitirgen» dep jazypty. Al arhıv dokýmentterinde Ábikeıdiń jáne onymen birge 1904 jyly oqýǵa túsken joǵaryda atalǵan úsh jigittiń 1906-1907 oqý jylynda Semeı semınarııasynyń ekinshi klasynda oqyp júrgenin kóremiz».

Almaty qalasyndaǵy Ortalyq mem­lekettik arhıvine arnaıy is-sapa­rymen baryp, arhıv qorymen jumys istep, oqý ornynyń tarıhyna qatysty qundy derekter taptyq. Ábikeı Sátbaevtyń Semeı muǵalimder semınarııasynda oqyǵanyn 228 betten turatyn arhıv qoryndaǵy 1904-1908 oqý jyldary aralyǵyndaǵy júrgizilgen is-qujattar, Á.Sátbaevtyń semınarııa dırektory M.N.Bereznıkovke jazǵan haty, Semeı muǵalimder semınarııasynyń dırektory M.N.Bereznıkovtiń 1908 jyly 10 maý­symda Batys Sibir oqý okrýginiń quryltaıshysyna jazǵan usynys haty naqty dáleldeıdi.

Sonymen ártúrli maǵlumat pen muraǵattyq qujatty salǵastyra kele, túıgenimiz – Ábikeı Sátbaevtyń Omby semınarııasynda emes, naqty Semeı muǵalimder semınarııasynda oqyǵanynyń anyqtala túsetindigi. Ábikeı Zeıinuly semınarııada oqyǵan ýaqytta sabaq tórt satydan, ıaǵnı bir – daıyndyq, úsh negizgi klass qurylymynda oqytylǵan. Á.Sátbaev oqýdy bitirgennen keıin, araǵa ýaqyt salyp, 1922 jyly osy semınarııa negizinde ashylǵan Qazaq pedagogıkalyq tehnıkýmynda 1927 jyldyń jazyna deıin dırektorlyq qyzmet atqarady. 1927 jyldyń maýsym aıynda jalamen túrmege qamalady. 1928-1931 jyldary Omby qalasyndaǵy jumysshylar fakýltetinde, keıinnen Qyrǵyzstannyń Frýnze qalasyndaǵy pedagogıkalyq ıns­tıtýtta oqytýshylyq qyzmet atqaryp júrip, 1937 jyly Alash qaıratkeri retinde ustalyp, atylǵan.

Áýelde, semınarııany bitirgen Ábikeı Zeıinuly Baıanaýyl óńirindegi aýyl mektebinde, Pavlodardaǵy eki klastyq orys-qazaq ýchılıshesinde jáne joǵarǵy bas­­taýysh ýchılıshesinde muǵalimdik qyzmet atqarǵan. Zemstvo basqarmasynyń oqý bóliminiń, gýbernııalyq oqý bóli­min­degi qazaq mektepteri bólimin basqaryp, Alashordanyń Semeı oblystyq keńesiniń jáne oblystyq Zemstvo basqarmasynyń múshesi bolǵan. 1921-1922 jyldary Semeıdiń Halyqqa bilim berý ınstıtýtynda fızıkadan, 1922 jyly Semeıdiń qazaq pedagogıkalyq tehnıkýmynyń dırektorlyǵy qyzmetimen birge 9 aılyq pedagogıkalyq kýrsta da sabaq bergen.

Ábikeı Sátbaev – nemere inisi Qanysh­­­tyń Semeı muǵalimder semınarııasyna oqýǵa túsýine sebepker­ bolýymen qatar, ǵylym jolyna baǵyt­ta­lýyna da yqpal jasaǵan jolbas­taýshy. Semeıdiń muǵalimder semınarııasy tarıhynda aıryqsha oryn alatyn Sátbaevtar áýletiniń kelesi ókili – Qanysh Sátbaev. Ábikeı Zeıinuly kezinde ózi oqyǵan muǵalimder semınarııasyna baýyry Qanyshty da oqýǵa shaqyryp: «...ashylǵanyna biraz jyl bolǵan, oqytýshylaryn jaqsy bilemin, óte bilikti jandar», dep keńes beredi. Derekterge súıensek, aǵa aqylyn qup kórgen Qanysh 1914 jyly Semeıge, muǵalimder semınarııasyna oqýǵa attanady. Qanysh bozbalalyq, jas jigittik shaǵynan Semeıde ósti, bilim-tárbıe alyp, shyńdaldy. Muraǵat qoryn muqııat zerttep, keshegi arystardyń urpaq jadynda saqtalýyna aıanbaı ter tókken ǵalym Qaıym Muhamedhanov «Muhtar – semınarıst» maqalasynda (1983 jyly jarııalanǵan) Qanyshtyń semınarııada oqyǵan ýaqytyna qatysty tómendegideı derek beredi: «K 1 ıanvarıa 1916 g. zemskımı stıpen­dıatamı Semıpalatınskoı oblastı prı vverennoı mne semınarıı sostoıalı: Gýbarev Grıgorıı, Maýytov Jakypbek, Satpaev Gabdýl-Ganıı, Nýrmýhametov Kazy, Seısembaev Ahmetbek, vse etı vos­pı­tannıkı, kak o tom mnoıý soobsheno Semı­­pa­­latınskomý oblastnomý Prav­le­nııý v otnoshenıı ot 14 ııýnıa za № 628, v 1915/16 ýchebnom godý obýchalıs prı otlıchnom povedenıı vpolne ýspeshno ı po svoım ýspeham perevedeny v sle­dýıý­­shıe klassy: a ımenno: Nýr­mý­hamedov, Novıkov, Seısembaev v I-yı, Zýb­kov, Oshkın, Satpaev II-ı...» (tizimdegi Maýytov Jaqypbek – Júsipbek Aıma­ýy­t­­uly). Bul – semınarııa dırektory M.N.Berez­­nıkovtiń 1916 jyly 23 tamyzda Semeı gýber­natoryna jazǵan hatynan úzindi.

Oqý ornynyń tarıhynan biletinimiz, 1914 jyldan bastap, semınarııada bilim berý bes klastyq júıege kóshirilgen, ıaǵnı bir – daıarlyq, tórt negizgi klas­tan turǵan. Semınarııada oqý merzimi – bes jyl. Qanysh Sátbaevqa qatysty estelikter onyń semınarııadaǵy oqýy 1914 jyldan bastalǵanyn kórsetedi, biraq muraǵat qujattaryna muqııat Qaıym aǵa: «Qanysh semınarııaǵa Muh­tardan úsh jyl keıin, ıaǵnı 1915 jyly túsken. Ony arhıv maǵlumaty dáleldep beredi», dep joǵarydaǵy dáıekti usynady. Mundaǵy bir jańsaqtyq, arhıv­ qujattarymen muqııat jumys isteý bary­synda anyqtaǵanymyzdaı, Muhtar Áýezovtiń aǵasy Qasymbek Áýezov (ákesi Omarhannyń baýyry) Semeıdiń 5 klastyq qalalyq ýchılıshesin 1912 jyly bitirip, sol jyly Semeı muǵalimder semınarııasynyń 1-klasyna emtıhansyz qabyldanǵan. Oqýǵa qabyldanǵan tárbıelenýshilerdiń vedomostynda Qasym­­bektiń aty jazylmaı, tek Áýezov dep famılııasy kórsetilgen 1913-1914 oqý jylynyń 2-klasynyń vedomostynda Áýezov Qasymbek dep tolyq kórsetilgen. Bul jyl­dar Muhtar Áýezovtiń Semeıdiń 1-shi er balalarǵa arnalǵan joǵary bas­taýysh ýchılıshesinde oqyp jatqan ýaqyty. Ýchılısheni 1915 jylǵy 22 mamyrda aıaqtap, sol jyly muǵalimder semı­narııasynyń daıarlyq klasyna qabyl­dan­ǵan. Osylaısha eseptegende, Qanysh Sátbaev semınarııaǵa Muhtardan úsh jyl keıin emes, kerisinshe, bir jyl buryn 1914 jyly 15 jasynda oqýǵa túsip, semınarııany 1919 jyly bitirgen bolyp shyǵady.

Osy kezeńde Júsipbek Aımaýytuly da semınarııada oqyǵan. Qanysh Sátbaev pen Júsipbek Aımaýytuly ekeýi semı­narııaǵa bir jyly qabyldanǵan. Klastaǵy 26 tárbıelenýshiniń ishinde eki qazaq – Júsipbek Aımaýytuly men Qanysh Sátbaev birge oqyǵan. Ekeýiniń semınarııada bir klasta oqyǵany – buryn-sońdy naqtylanbaǵan derek. Qolymyzda J.Aımaýytulynyń semınarııany bitirgeni jónindegi kýálik kóshirmesi bar. Onda J.Aımaýytulynyń semınarııaǵa 1914 jyly oqýǵa qabyldanyp, bes jyl oqyp, 1919 jyly aıaqtaǵanyn kóremiz. Kýálik 1919 jyly 5 maýsymda toltyrylyp, semınarııa dırektory K.Morgaılıktiń qoly qoıylyp, mórmen rastalǵan. Qanysh Sátbaev týraly eńbekterde onyń oqýdy 1918 jyly aıaqtaǵany kórsetiledi. Demek Qanyshtyń semınarııadaǵy oqý kezeńin áli de naqtylaı túsý kerek. Biz bul máselege maqala barysynda taǵy bir toqtalamyz.

Álkeı Marǵulan semınarıst Qanysh­tyń oqýmen qatar geografııa qoǵamyna úzdik­siz baryp, onda qazaq tarıhy, Abaı, Shoqan, F.Dostoevskıı týraly oqylǵan ár leksııany qalt jibermegenin aıtady. Qanysh Semeıde oqyǵan tusta tek semı­­na­rııanyń oqý baǵdarlamasymen shek­­telip qalmaı, ǵylymnyń ár sala­sy­na da jastaıy­nan den qoıǵanyn kóre­miz. Q.Sátbaevtyń sonshalyqty aı­ryqsha ıntel­lektýal­dy­lyǵy men ensı­klo­pedııa­lyq bilim­pazdyǵy jyldar óte kele, óziniń halyq aýyz ádebıetin zertteýge, ádebı-mádenı-tarıhı taqyryp­tar­daǵy tyń izde­nis­­teri men qundy eńbek­te­rine ulasady.

Ol ózge de talapty jastarmen birge qaladaǵy qazaqtyń mádenı ómirin jandandyrýǵa kóp úles qosqan. Sol ýaqyttarda Semeıde «Shyǵys keshi» degen atpen oıyn-saýyq keshteri uıymdastyrylyp turǵan. Bul keshterdi ótkizýde muǵalimder semınarııasy oqytýshylary men oqýshylary asa belsendilik tanytqan. Mundaı taǵylymdy keshterdi uıymdastyrýshylardyń qatarynda shákirtterin ónerge baýlyǵan erli-zaıypty zııalylar Nurǵalı-Názıpa Quljanovtardy atar edik. Sondaı keshterdiń biri – 1915 jyldyń 13 aqpanynda Semeıdiń prıkazchıkter klýbynda ótken mádenı-etnografııalyq qaıyrymdylyq keshi. Keshten túsken qarjy Petrogradtaǵy musylman-soǵys aýrýhanasy men turmysy nashar qazaq shákirtteriniń muqtajyn óteýge paıdalanylǵan. Keshke talapty da talantty qazaq jastary jáne semınarııa shákirtteri Júsipbek Aımaýytuly men Qanysh Sátbaev, er balalarǵa arnalǵan ýchılıshe oqýshysy Muhtar Áýezov te belsene qatysady. Sol ýaqyttyń «Aıqap», «Qazaq», «Semıpalatınskıı telegraf», «Sıbırskaıa jızn» syndy belgili basy­lymdarynda atalǵan kesh týraly maqalalar jarııalanǵan. Álgi keshte semınarıst Qanysh I.Krylovtyń Abaı aýdarmasyndaǵy «Bulbul men esek» mysalyn mánerine keltirip oqyp berýimen qatar, mandolına aspabynda da sheber oınap, kesh saltanatyna ónerimen sán ústep, jurtshylyqty talantymen tánti etken. Keıin el ishinde qyzmette júr­gende de únemi mádenı-kópshilik is-shara­lardyń basy-qasynda bolyp, udaıy belsendi uıymdastyrýshylyq qabile­timen erekshelengeni jáne belgili. Osyǵan oraı naqtylaı ketetin bir jaıt bar. Álkeı Marǵulan óziniń Qanysh týraly esteliginde: «Qanyshtyń aıtýynsha, Muhtar, Jekeı degen bala úsheýi bir páterde turyp, bir kezde bitirip shyǵa­dy» (Semeı muǵalimder semınarııasyn) deıdi-daǵy, 1915 jylǵy 13 aqpanda ótken kesh týraly baıandaı kele: «Bul kesh­te Qanysh az rol oınamaǵan. Ol saıys­ta, birinshiden, Qobylandy batyr bolyp­ shyqsa, qalǵan eki bólimindegi ánniń kóbin oryndap shyǵady, onyń ishinde Jaryl­ǵap­berdiniń áni, Mustafanyń áni «Topaı-kók», «Baıanaýyl», «Kózimniń qarasy», t.b. Jekeı Birjan sal bolyp shyqsa, Nazıpa Saranyń rolin atqarady», deıdi.

Budan «osyndaǵy Jekeı degen kim?» degen suraq týady. Ol – Júsipbek Aımaýytuly. Onyń «Jekeı» atalýynyń úsh túrli sebebi bolýy múmkin. Birinshisi, osy estelik jazylǵan ýaqyt – Júsipbek Aımaýytulynyń áli aqtalmaǵan kezi. Sondyqtan ony Álkeı Haqanuly «Jekeı» dep jasyryn atap otyr dep oılaý jónge keledi. Ekinshisi, qazaqı ǵuryp boıynsha, ardaqty adamdy erkelete ataý daǵdysyna sáıkes bolsa kerek. Mysaly, Qanyshtyń shyn aty – Ǵabdýl-Ǵanı, aǵasy Bókeshtiń shyn aty – Ǵabdýl-Ǵazız. Úshinshisi – ádebı psevdonım. Qalaı desek te, estelik boıynsha, «Muhtar men Qanysh ekeýimen bir páterde turyp, oqýdy bir jyly birge bitirgen azamattyń» Júsipbek Aımaýytuly ekeni shúbá keltirmeıdi. Álgin­de aıtylǵan keshtiń muraǵatta saq­tal­ǵan baǵdarlamasy boıynsha Birjan sal rólin Júsipbek Aımaýytuly oınaǵan. Iаǵnı Álkeı Marǵulan esteliginde atalǵan «Birjan sal bolyp oınaǵan Jekeı» – Júsipbek Aımaýytuly. Biraq Názıpa ol keshte Sara rolin oınamaǵan, ony oınaǵan – Turar Qozybaǵarova (Alash qaıratkeri Alash Qozybaǵarovtyń jary).

Bul estelik negizinde túıindeletin basty oı, ol – Qanyshtyń muǵalimder semınarııasyn Júsipbekpen birge 1919 jyly aıaqtaıtyny. Qanysh Semeıdegi bes jyldyq muǵalimder semınarııasyna oqýǵa 1914 jyly túsip, 1914-1915 jyldary daıarlyq klasyn bitirgen. Negizgi klastarda tórt jyl oqyp, 1919 jyly semınarııany aıaqtaýǵa tıis. Bul oıymyzdy Ortalyq memlekettik arhıvten tabylǵan qujattar aıqyndaıdy. Arhıv qujattary negizinde Qanysh Sátbaevtyń Semeı muǵalimder semınarııasynda Júsipbek Aımaýytulymen bir klasta oqyǵanyn dáleldedik. Ekeýiniń semınarııada bir klasta oqyǵany buryn-sońdy naqtylanbaǵan derek edi. 1917-1918, 1918-1919 oqý jyldaryndaǵy vedomostarda J.Aımaýytulynyń aty kezdeskenimen Q.Sátbaevtyń aty joq. Q.Sátbaevtyń ómirin uzaq jyl zerttegen qanyshtanýshy, jazýshy Medeý Sársekeniń «Qanysh eli» atty eńbeginde: «1950-52 jyldardaǵy naýqan kezinde tarıhshy T.Shoıynbaevtyń «Saryarqa» gazetiniń 1917 jylǵy 9 qarasha kúngi sanynda jarııalanǵan bir maqaladan «Q.Sátbaevtyń «Alashordanyń» jas qaırat úgitshileriniń sanatynda atal­ǵanyn» jarııa etken aqparyna baılanys­ty ǵalymnyń ózi: «Tilshi aıtyp otyrǵan ýaqytta keýde dertine ushyrap, aýrýhanada jatqanmyn, artynsha emdelý úshin aýylǵa ketkenmin...», degen jaýabyn keltiredi. Qanysh Sátbaevtyń osy jyldary aýyryp, emdelgenin, kýrstan kýrsqa emtıhansyz kóshirilgenin dáleldeıtin arhıvtik qujattar kezdestirmedik. Biraq ǵalym ómiriniń osy kezeńine qatysty jazylǵan eńbekterde onyń 1917 jyly naýqasqa shaldyǵyp, oqýdan qol úzip, emdelýine týra kelgende, semınarııanyń pedagogıkalyq sheshimimen onyń kelesi klasqa emtıhansyz kóshirilgeni aıtylady. Bul derekti zerdeleý aldaǵy ýaqyttyń enshisinde.

Semeı muǵalimder semınarııasynyń tárbıelenýshisi Qanyshtyń ómirine qatysty taǵy bir tarıhı qujat – Semeı oblysy Pavlodar ýezi Aqkelin bolysynyń qazaǵy Imantaı Sátbaevtyń 1915 jylǵy 24 shildede semınarııa dırektorynyń atyna jazǵan ótinishi. О́tinishte ákesi semınarııa tárbıelenýshisi Ǵabdýl-Ǵanı Sátbaevty anasynyń aýrýyna baılanysty 1 qyrkúıekke deıin oqýdan bosatýdy suraıdy. Q.Sátbaevtyń Semeı muǵalimder semınarııasyn aıaqtaǵany týraly kýáligin birde-bir arhıvten kezdestirmedik. Kóńilimizge medeý bolatyn bir jaıt – akademıktiń bul qujaty Semeı muǵalimder semınarııasynan keıin túsken oqýy – Reseıdiń Tom tehnologııalyq ınstıtýty bolǵandyqtan, sol qalanyń arhıvinde saqtalýy múmkin.

Belgili tarıhshy-ǵalym Erlan Sydyqov Semeıde ulttyq bilim berý júıesiniń negizin qalap, irgetasyn nyǵaıtýǵa belsene atsalysqan qazaq zııa­lylary – Alash muǵalimderi qatarynda Qanysh Sátbaevtyń da esimin ataıdy. Jas Qanysh Alashordanyń bilim salasyndaǵy isterine bilek sybana kirisip, Semeı ýezdik Zemstvo basqarmasynyń qoldaýymen qurylǵan qazaq muǵalimder odaǵynyń múshesi bolǵan. 1918-1919 jyldary Semeıde qazaq mektepterine sabaq berýge muǵalimder daıarlaýǵa arnalǵan eki jyldyq kýrs-mektep Ertistiń sol jaǵalaýyndaǵy Alash qalasynda uıymdasady. Kýrsqa sabaq berýge tańdalǵan qaladaǵy 4 muǵalimniń biri Qanysh Sátbaev edi. Muǵalimder kýrsynda orys tilinen sabaq beretin muǵalim tabylmaǵandyqtan, bul jumysty da Q.Sátbaevqa júktegen. 1920-1921 jyldary Qanysh densaýlyǵyna baılanysty Semeıden eline qaıtady.

Semeı muǵalimder semınarııasy degende, osy oqý ornynyń negizinde 1922 jyly ashylǵan Qazaq pedagogıkalyq tehnıkýmynyń tarıhyna qatysty Sátbaevtar áýletiniń úshinshi bir adamy, Qanyshtyń jubaıy – Taısııa Alekseevna Koshkınany eskermeı ketýge bolmaıdy. Oqý ornynyń 1925 jylǵy tuńǵysh túlekteriniń foto-sýretindegi oqytýshylar qatarynan T.Koshkına beınesin de kóremiz. Bul sýretke túsinikteme bergen Q.Muhamedhanov «T.A.Koshkına Almatyda turady (Qanysh Sátbaev marqumnyń áıeli)» dep tanystyrady. Qazaq pedagogıkalyq tehnıkýmynda 1923-1928 jyldary oqyǵan Tóleýjan Mýsın óziniń «О́mir baspaldaqtary» degen estelik kitabynda T.A.Koshkınanyń oqý ornynda geologııa, mıneralogııa pánderinen sabaq bergenin aıtady. Oqý ornynyń sol kezeńdegi pedagogıkalyq keńesiniń hattamalarynda oqytýshy T.A.Koshkınanyń esimi ushyrasyp otyrady. Abaı oblysynyń memlekettik arhıvinen tabylǵan 1924 jyldyń 15 qazanyndaǵy Semeı jáne Alash qalalary oqý oryndary oqytýshylarynyń (108 adam) tiziminen de T.A.Koshkınanyń esimin kezdestiremiz.

120 jyldyq tarıhy bar M.Áýezov atyndaǵy pedagogıkalyq kolledj ben Sátbaevtar áýletiniń baılanysy týraly derek – osy. Aǵaly-inili Sátbaevtar bilim alǵan Alashtyń tuńǵysh bilim ordasy – el táýelsizdigi tarıhynda aıryqsha orny bar, ultymyzdyń bilimi men mádenıetine erekshe úles qosqan qara shańyraq. Qazirgi kúni oqý ornynda Ábikeı men Qanysh Sátbaevtardyń ónegeli ǵumyryn nasıhattaıtyn saltanatty is-sharalar jıi bolyp turady. Kolledjde ashylǵan Ábikeı Sátbaev, Qanysh Sátbaev atyndaǵy ataýly kabınetter – táýelsiz elimizdiń bolashaq muǵalimderiniń azamattyǵy men patrıottyǵyn qalyptastyrýdaǵy ónege, tárbıe ortasy. 2010 jyly oqý ornynyń 110 jyldyq mereıtoıy qarsańynda oqý ǵımaratynyń qabyrǵasyna ǵalymnyń barelef-beınetaqtasy ornatyldy. Sondaı-aq bilim ordasynyń tarıhymen tanystyratyn murajaıdyń tutas bir bólimin ǵulama ǵalymnyń ómiri men eńbegine arnadyq. Taǵdyry qıly, taǵylymy mol ǵalymnyń baı murasyn búkil ujym bolyp tereń meńgerýdi árdaıym maqsat tutyp kelemiz. Tarıhı eskertkish sanatyndaǵy kolledjdiń bas ǵımaratynyń qabyrǵasyna 2021 jylǵy 21 shildede Senat depýtaty, hımııa ǵylymdarynyń doktory, professor Altynbek Nuhuly Qanysh Sátbaevtyń nemere aǵasy, Alash qaıratkeri Ábikeı Zeıinulynyń 140 jyldyq mereıtoıy qarsańynda memorıaldyq taqta ornatty. Tarıhı ǵımaratqa enip, Alashtyń ardager uldarynyń izi qalǵan baspaldaqpen ekinshi qabatqa kóterilip, mýzeıge kirgenińizde tórden Qanysh Sátbaevtyń oıly da asqaq keıiptegi bıýst-músini qarsy alady.

 

Shaǵangúl JANAEVA,

M.O.Áýezov atyndaǵy pedagogıkalyq kolledjdiń dırektory,­ ­fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty