Q.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq zertteý ýnıversıtetinde Qazaqstan Respýblıkasynyń belgili geology, ekonomıst, kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri Qarataı Turysovtyń týǵanyna 90 jyl tolýyna arnalǵan «Geologııalyq salanyń damý máseleleri men bolashaǵy: Bilim-ǵylym-óndiris» atty dóńgelek ústel ótti. Izgilikti is-shara qarsańynda dáris aýdıtorııasyna Qarataı Turysulynyń esimi berildi. Ǵalymnyń Qazaqstannyń ınjenerlik ǵylymynyń jáne óndirisiniń damýyna qosqan úlesi ólsheýsiz, sińirgen eńbegi ushan-teńiz.
Akademık Qarataı Turysuly Turysov – Táýelsiz Qazaqstannyń tuǵyryn nyǵaıtyp, egemen eldiń bılik ınstıtýttaryn qalyptastyrýǵa, Qazaqstan parlamentarızminiń negizin qalaýǵa, kásipodaq qozǵalysyn damytýǵa eleýli úles qosyp, joǵary deńgeıdegi birqatar jaýapty qyzmetterdi abyroımen atqarǵan kórnekti ǵalym, qoǵam jáne memleket qaıratkeri.
Ortalyq Qazaqstannyń kendi aımaqtarynyń geologııalyq kartasyn jasaý isine óz úlesin qosyp, Kóktasjal ken ornyn alǵashqylardyń biri bolyp ashty. Sonymen qatar Qarajol, Qaraǵaıly, Jáırem, Betpaqdalanyń taý-tasyn kezip, jańa ken oryndaryn izdedi. Bul eńbegi úshin oǵan «Qazaqstannyń qurmetti ken barlaýshysy» ataǵy berildi.
Ol geofızıkalyq ekspedısııanyń partııasyn basqaryp, ujymmen til tabysyp, basqarýshylyq qabiletiniń zor ekenin kórsetti.
Taý-ken óndirisinde boksıt qorynyń jańa kózderin ashyp, qońyr kómirdiń negizinde elektr stansııalaryn salyp, temir kenderin ıgerý úshin, Esilde metallýrgııa zaýytyn turǵyzý sııaqty alyp jumystardyń uıytqysy bolyp Qarataı Turysov júrdi. Bul jastaıynan boıyna sińirgen «aldymen adam bol, sosyn elińniń múddesin oıla» deıtin áke amanatyna adaldyǵy edi.
1990 jyly akademık О́mirbek Aryslanuly Joldasbekovpen birge Ulttyq ınjenerlik akademııanyń qurylýyna aıryqsha úlesin qosa bildi. Osy akademııada 1993 jyly doktorlyǵyn qorǵap, QR Ulttyq ınjenerlik akademııasynyń akademıgi atandy. Onan soń Máskeý qalasyna baryp, Halyqaralyq ınjenerlik akademııanyń akademıgi boldy.
Asqar Qulybaev, О́mirbek Joldasbekov, Ǵınaıat Bekjanov, Aıtjan Abdýllın, Uzaqbaı Qaramanov, Shámil Bekbolatov, Saýyq Tákejanov, Nadır Nadırov, Shaltaı Smaǵulov, Narǵozy Danaev jáne t.b. iri-iri akademıkterdiń qatysýymen ótetin nebir jıyndarda Qarataı Turysulynyń sózine osy atalǵan akademıkterdiń barlyǵy da derlik toqtaıtyn. Sonda bizge Qarekeń Qazaqstannyń óndirisi ınjenerlik mamandyǵyn oń jolǵa qoımaı damymaıdy degendi shegelep ketken edi.
Qarataı aǵa ómirden ozǵannan keıin, akademııanyń eń belgili ǵalym-ınjenerleri – barlyǵy 300 ǵylym doktorlary jınalyp, aqyldasa kele, ǵylymı-tehnıkalyq jáne qoǵamdyq jumystardaǵy úzdik jetistikterdi yntalandyrý jáne marapattaý maqsatynda QR Ulttyq ınjenerlik akademııasynyń akademıgi Qarataı Turysov atyndaǵy medal daıyndaldy. 2016 jyly eń birinshi medaldi osy kisiniń óz shákirtteriniń biri – О́jkenov Bolat Sultanulyna Qarataı aǵanyń jary Áserkúl jeńgeı ózi qolymen tapsyrǵan edi.
Qarataı Turysov óz mamandyǵynyń kásibı biliktiligi joǵary, suranysqa ıe kadr bolǵanyna qaramastan, birqatar memlekettik jáne partııalyq jaýapty qyzmetterdi atqaryp, memleket isine aralasty.
Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraǵasy bolǵan Qarataı Turysov zań shyǵarý isinde de óz qoltańbasyn qaldyrdy.
Parlamenttiń birlesken otyrysynda Qarataı Turysuly aýyldaǵy balalardyń sapasyz sýdy tutynýy jáne túrli aýrýlardyń sý tapshylyǵynan týyndaıtyndyǵy sııaqty kúrdeli máseleni kóterip, «Taza aýyzsý» memlekettik baǵdarlamasy qabyldandy. Bul da tulǵanyń azamattyǵynyń belgisi, búkil el úshin mańyzy bar máselelerdi kótere bilgen qoǵam qaıratkeri ekenin kórsetedi.
Partııalyq basqarý qyzmetine kirisken soń, Qarekeń aýdan turǵyndarynyń problemalaryn zerttedi. Eń bastysy – adam faktory men onyń áleýmettik jaǵdaıy. Biz ne jasasaq ta, tek adamdarǵa jaqsy bolýyn oılap jasaýymyz kerek degen qaǵıdat – onyń ómirlik kredosy edi.
Qarataı Turysuly BUU minberinde Tólegen Tájibaevtan keıin sóılegen ekinshi qazaq edi. Ol Qazaqstan Respýblıkasynyń damýy men elge sińirgen eseli eńbegi úshin onnan astam medaldarmen, eki márte «Eńbek Qyzyl Tý» ordenimen jáne «Barys» ordenimen marapattalǵan.
Ábish Kekilbaev, Sherhan Murtaza, Kákimbek Salyqov, Farıza Ońǵarsynova, Nurlan Orazalın, Saýytbek Abdrahmanov sııaqty elimizdiń birtýar tulǵalary Qarataı Turysovtyń qyzmetine joǵary baǵa bergen.
Qoryta aıtqanda, qazaq dalasynyń shynaıy patrıoty bola bilgen kórnekti tulǵanyń eńbeksúıgishtik qasıeti búgingi jas urpaq úshin jarqyn úlgi-ónege. Osyndaı ǵalymdy qurmettep júrgen Q.Sátbaev ýnıversıtetiniń ujymyna alǵys bildiremin.
Baqytjan JUMAǴULOV,
QR Ulttyq ınjenerlik akademııasynyń prezıdenti,
QR Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi.