Memleket muqtajdyǵyna jer alý rásimi ońtaılanady

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Aqor­da­da jergilikti jáne sheteldik BAQ ókilderine bergen suhbatynda jemqorlyqpen kúres úzdiksiz jalǵasatynyn, mundaı qylmysqa barǵandarǵa eshqandaı zań turǵysynan aıaýshylyq bolmaıtynyn aıtqan bolatyn.  

«Sybaılas jemqorlyq – óte kúrdeli qubylys. Bylaı aıt­qanda dert dep te aıtýǵa bolady. Batpandap kiretin, mysqaldap shyǵatyn kesel. Sondyqtan bul dertpen mindetti túrde bárimiz qoǵam bolyp kúresýimiz kerek. Áıtpese, kesh bolyp qalýy múmkin. Sybaılas jemqorlyqtyń kesirinen alyp memleketter, iri memleketter qulaǵanyn bárimiz bilemiz, kýá boldyq», degen bolatyn Memleket basshysy.

Sonymen birge sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl máse­leleri jónindegi keńeste qoǵam dertin túbegeıli jeńý úshin tek bıliktiń, quzyrly organ­dar­dyń shamasy kelmeıtinin, oǵan el bolyp jumylyp, jurt bolyp kirisý kerektigin málimdegen edi.

«Birinshiden, bizde jemqor­lyqqa qarsy kúreste qarý bola alatyn myqty memlekettik ıns­tıtýttar bar. Memlekettik apparat jumys isteý tásilin ózgertip, jemqorlyqtyń jolyn kesýi kerek. Ekinshiden, jemqorlyqpen kúres halyqtyń tabandy sura­nysyna ıe. Ákimshilik saýalnama júrgizedi, ózim de el aralap júremin. Sonda baıqaǵanym, bizdiń qoǵam jemqorlyqpen ymyrasyz kúresýge daıyn. Úshinshiden, bizdiń eldi damytýǵa jáne halyq­tyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyt­tal­ǵan josparlarymyz jem­qor­lyqty túbegeıli joıǵan jaǵdaıda ǵana júzege aspaq», dep aıtqan edi Prezıdent.

Memleket basshysynyń osynaý tapsyrmasyn Shymkent qalasynyń atqarýshy bıligi de ynty-shyntysymen júzege asyryp jatyr.

«Prezıdent maǵan úlken senim artty. Men sol senimdi aq­taýym kerek. Kelgeli eshkimdi aýys­tyrmadym. Biraq taza jumys istegisi kel­megender, meniń talabyma kón­be­gender óz yqtııarymen qyz­met­ten ketti», degen edi qala ákimi Ǵabıt Syzdyqbekov apparat jınalysynda.

Jemqorlyqtyń sebebin jo­ıyp, saldarymen kúresýge at­qarýshy bılik te, quqyq qorǵaý organ­dary da bilek sybana kiris­ken. Sol kúresker toptyń arasynda óńirlik kásipkerler palatasy da bar. О́ıtkeni kásip­kerler quqyǵyn qorǵaý uıymy – sybaılas jemqorlyqpen aı­qasta birinshi múddeli tarap. Bıznes salasynda jemqorlyq áre­ketteri jıi kórinis tabady. Tipti keıbir qujat rásimdeý, ruq­sat anyqtamalar berý sekildi meke­melerde paraqorlyq búkil qyz­met júıesin jaýlap, kádimgi jazylmaǵan zańdaı sıpat alyp ketkeni jasyryn emes. 

Jýyrda Shymkent qalasy­nyń kásipkerler palatasynda kásipker­lerdiń quqyǵyn qorǵaý jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl jónindegi keńes músheleri kezekti zań buzýshylyq áreketterdi talqylaý úshin máji­liste bas qosty. Keńes tóraǵasy Meles Seıtjanovtyń moderator­lyǵymen ótken jıynǵa palata basshylyǵy, keńes músheleri, qalalyq prokýratýra ókilderi, jergilikti ákimdikten sáýlet, qala qurylysy jáne jer qatynastary, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmalarynyń jetekshileri qatysty.

Keńeste kásipkerler úshin ózek­ti taqyryp – jer ýchaskelerin memleket muqtajyna alý másele­leri qaraldy. Kásipkerler palatasy dırektorynyń orynbasary Maııa Isaevanyń aıtýynsha, atalǵan problema shynymen de qazirgi tańda qoǵamda óte bir ózekti máselege aınalyp otyr. Palataǵa kelip túsip jatqan aryz-shaǵymnyń jartysyna jýyǵy jer máselesine qatysty kórinedi.

«Birneshe azamattyq isti zer­deledik. Sonyń nátıjesin aıtar bolsaq, bizde keı jaǵdaıda sotqa deıingi kelisý rásimi ótkizile bermeıdi eken. Zerdeleýdiń barysynda osyny anyqtadyq. Sosyn «Memlekettik múlik týraly» zańda daýly máselelerdi kelisim komıssııasynyń alańynda qaraý týraly arnaıy erejeler bar. Bul, birinshiden, sot organdaryna artylatyn júktemeni edáýir tómendetý úshin kerek. Jer daýy sotqa jetpeı sheshilse, memleket muqtajyna alý rásimi de jedel oryndalar edi. Máselen, 2021-2024 jyldardaǵy azamattyq isterdi zerdeleý nátıjesinde anyqtalǵany – ótemaqy tóleı otyryp jer ýchaskelerin memleket muqtajyna alý boıynsha azamattyq isterdegi aryz-shaǵymdardyń barlyǵy derlik qanaǵattandyrylǵan, al tólemaqy bar-joǵy 10-20%-ǵa ǵana artyq tólendi», dedi M.Isaeva.

Palata ókiliniń málimdeýinshe, azamattyq isterdi zerdeleý kezinde jer ýchaskeleri «Memlekettik múlik týraly» zańda kózdelgen alý rásimi ótkizilgenge deıin memlekettiń muqtajy úshin alyný faktileri anyqtalǵan. Iаǵnı zańǵa saı rásimder júrgizilmeı, erterek alynyp qoıǵan. Palatada buǵan deıin osyǵan uqsas jaǵdaılardy qarap, arnaıy jıyn ótkizgen eken. Endigi rette osy másele bo­ıynsha kásipkerler quqyn qorǵaý uıymyna taǵy bir kásipker kómek surap kelipti. Palata mamandary bıznes ókiliniń bul problemasyn zań sheńberine saı ońtaıly sheship berýge ýáde etti. О́z kezeginde keńes músheleri eger tıisti basqarmalar daýly máselelerdi kelisim ko­mıssııasynyń alańynda talqy­lap, bul tájirıbeni turaqty túrde qoldanar bolsa, onda sotqa joldanatyn shaǵymdardyń da sany azaıatyn edi degen pikir bildirdi.

Jıynǵa qatysqan Shymkent qalasy jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasy basshysynyń orynbasary О́mir Qalybaev jerge qatysty daýlar kóbine ótemaqy sheshimimen kelispeıtin tulǵalardyń tarapynan týyndaıtynyn jetkizdi.

«Máselen, búgingi tańda Qonaev dańǵylynyń jalǵasyn salý jobasy boıynsha 100-ge jýyq jer ýchaskesin memleket muqtajyna alý máselesi tolyq sheshilgen. 37 nysannyń ishinde tórt-bes azamat qana ótemaqy baǵasymen kelispeı, sotqa júgindi. Sot sheshimimen qosymsha saraptama taǵaıyndalyp, eki nysan úshin tólenetin ótemaqy baǵasyna taǵy qosymsha 2-3 mln teńge qosyldy. Deıturǵanmen sot sheshimimen aryz bergenderdiń esepshotyna aqsha aýdarylsa da, nysan ıeleri buǵan da kelispeı, úılerinen shyqpaı qoıdy. Osyǵan baılanysty sot oryndaýshylaryn ertip baryp, sottyń shyǵarǵan sheshimin aqyry oryndattyq», dedi О́.Qalybaev.

Sybaılas jemqorlyqqa qar­sy is-qımyl jónindegi keńes má­ji­lisinde Shymkent qalasy pro­kýrorynyń aǵa kómekshisi Nur­jan Nurlanuly jer daýynan týyndaǵan máseleler qalada az emes ekenin atap ótti.

«Qaladaǵy eń uzyn kósheler­diń biri Arǵynbekov kóshesi 2014 jyly paıdalanýǵa berilipti. Sodan beri on jyl ótti. Degenmen osy kósheniń boıynda memleket muqtajdyǵyna alynatyn jer ýchaskeleri áli de barshylyq eken. Erteńgi kúni qan­daı da bir keleńsiz jaǵdaı týyn­damas úshin jáne úlken daý-da­maı­dyń aldyn alý maqsatynda jer­gilikti atqarýshy organ tarapynan memleket muqtajyna jer ýchaskelerin alý jumystaryn naq­ty bir júıege qoıý kerek sekil­di. Sony­men birge osy maqsat­qa oraı tıisti basqarmalar da arnaıy is-sharalar josparlaryn túzip alǵany abzal», dedi qalalyq pro­­ký­­ra­týra ókili Nurjan Nurlanuly.

Qalalyq jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bas­qar­masy basshysynyń orynbasary О́.Qalybaev óz sózinde jýyrda qala ákimdigi apparatynan tapsyrma berilgenin, osyǵan baılanys­ty endigi jerde tıisti basqarma­lar­dan jer ýchas­kelerin memle­ket muq­tajy­na alýǵa qatysty bar­lyq máse­le talqylanyp, qaraýǵa usyny­latynyn aıtty. 

Sybaılas jemqorlyq taqyry­byna arnalǵan jıyn sońynda keńes tóraǵasy Meles Seıtjanov osy keńeske múshe azamattardyń usynys-tilegin jarııa etti. Ol boıynsha tıisti basqarmalar memleket muqtajyna alynatyn jer ýchaskeleriniń menshik ıelerimen ózara túsinistik áreketin jasasa nemese kelispeýshilik týyn­daǵan jaǵdaıda kelisý komıs­sııalarynyń alańynda talqylaýǵa múmkindik bar ekenin uǵyndyrsa degen usynys jetkizdi.

Palata keńesi talqyǵa túsken máselelerdi taǵy da qaraý úshin aldaǵy ýaqytta ákimdik basqar­malarymen ózara tıimdi dıalog pen is-áreket júrgizýge nıetti. Sondaı-aq atalǵan másele boıynsha qala ákimimen arnaıy kezdesý uıymdastyrýdy uıǵaryp otyr. Sáýlet, qala qurylysy jáne jer qatynastary basqarmasyna keli­sim komıssııasynyń quramyna Shymkent qalasynyń kásipkerler palatasynan bir ókildi, palata janyndaǵy óńirlik keńes múshe­lerinen bir azamatty qossa degen usynys tastady.

Qoryta aıtqanda, Shymkent qalasynyń atqarýshy bıligi óńir­lik kásipkerler palatasymen birge aldaǵy ýaqytta jer ýchaskesin memleket muqtajdyǵyna alýdyń ońtaıly tásilderin iske asyrmaq. Bul óz kezeginde jerdi memleket muq­tajdyǵyna alýdyń rásimin je­ńil­detip, túrli jemqorlyq áre­ket­terdiń de aldyn alýǵa septigin tıgizedi degen senimdi kúsheıtedi.  

ShYMKENT