Ádemi ánniń melodııasy adam janyn astan-kesten etetini anyq. Esti shyǵarmanyń túp-tórkininde jan azasy jatady. Muńǵa toly melodııa tuńǵıyqqa batyrady. Ánniń sózi men sazyndaǵy úılesim (garmonııa) keıde arııa sekildi estilse, endi birde ǵashyqtyq romansy sekildi janyńdy maıda samaldaı jelpip ótetini daýsyz.
Ártúrli pálsapa bar. Bireýler sózden buryn dybys paıda bolǵan dep jatady. Osy tujyrymǵa toqtalsaq, áýeli sózden buryn áýen paıda bolǵan bop shyǵady eken. Bálkim, ras ta shyǵar. Kim bilsin? О́tirik bolsa Grıgorıı Potanın: «Maǵan búkil qazaq dalasy án salyp turǵandaı kórinedi» demes edi deımiz ǵoı.
Serilerdiń dáýreni biz úshin taýsylmas dastandaı kórinetini bar. Ásirese Aqan seri Qoramsaulynyń áıgili «Balqadıshasyn» tyńdaǵanda boıyńdy san túrli sezimniń alaýy sharpı túsetini anyq. Saǵynysh pen saǵym. Mahabbat pen muń. Yntyzarlyq. Osy uǵymdardyń barlyǵy ulttyq boıaýmen ádiptelgen ánniń ón boıynda tunyp tur ǵoı.
«Ketti dep Balqadısha estigende,
Qushaqtap qus jastyqty jylaǵanym»,
degen tusyna kelgende bizdiń de júrek ezilip, kóńil bosap ketetini ras. Eki tarmaqta adam janyn sarsańǵa salatyn búkil sezim ataýlynyń jıyntyǵy turǵany aqıqat qoı. Tolǵanbaý, oı zyndanyna qamalmaý áste múmkin emes.
Boz jýsannyń ısi ańqyǵan sartap dalanyń keńdigindeı daýysty talap etetin baıyrǵy ánderdi tyńdaǵanda qazaq óneriniń zaý bıikte turǵanyna ılanasyń. Sóıtesiń de, Aqan ániniń tereńdigine úńilesiń. Qarashyǵyńdy muńtunbaǵa aınaldyratyn shyǵarmaǵa tamsanasyń...
Rasynda da, «Balqadısha» – ultymyzdyń shoqtyǵy bıik týyndysy. Ándegi drama tolǵandyrmaı qoımaıdy. On jylǵa jeteǵabyl ýaqyt buryn Taraz tórinde Qazaqstannyń Eńbek eri, qazaq án áleminiń kórnekti ókili Ilııa Jaqanovtan Aqan seriniń áni týraly suradyq. Mýzyka zertteýshisi áıgili shyǵarma týraly tolǵanǵanda kókeıdegi kóp suraqqa jaýap tapqandaı bolǵan edik. «Aqıqatynda Aqan serige degen meniń bar yqylasymdy «Balqadısha» áni aýdardy. Ilgeride akademık Ahmet Jubanov men eńbek etetin «Qazaqstan pıoneri» gazetine kúıshiler, ánshiler, kompozıtorlar týraly maqalalar ákelip júrdi.
Bir kúni Aqan seri týraly jazbasyn alyp keldi. Sol kezde ol kisi: «Shyraǵym, Ilııa, bizdiń ómirimiz óte qıyn bolyp tur. Kóp nársege meniń qolym bara bermeıdi. Aqan seriniń, Birjan saldyń, Mádıdiń jáne ózgeleriniń ómiri týraly, Estaı men Qorlan jóninde bir kezde eldiń folklorshylarynan jınaǵan materıalymdy kitap etip shyǵardym. Alaıda qazirgiler shyrqap júrgendeı «Kúıeýiń seksen beste shal, Qadısha» dep júrgeni óziniń tól sózi emes, osy esińde bolsyn, qazir muny biz jóndeı almaımyz. О́ıtkeni án keńestik ıdeologııanyń nasıhatyna aınalyp ketti», dedi.
Ár dáýirdiń óz ámirshisi bar. Qazaqtyń qyzdaryn shalǵa bergen, úlken adamdarǵa qalyńmalǵa satqan degen jeleýmen úlbirep turǵan Balqadıshany «Kúıeýiń seksen beste shal, Qadısha» dep jańadan sóz jazdyryp, muny áıel teńdigi saıasatyna telip, osy ándi solaı berip jiberdi. Osylaısha, Aqan seriniń:
«Qyzy ediń Ybekeńniń, Balqadısha,
О́zendi órleı bitken tal, Qadısha.
Seksen qyz serýenge shyqqan kezde,
Ishinde qara basyń han, Qadısha»,
dep keletin ǵalamat ándi búldirdi», dep edi áıgili kompozıtor.
Súıgen jary baqılyq bolyp, Qulagerinen kóz jazyp, qaıǵydan qan jutyp júrgen Aqannyń sol dáýirdegi jan álemin túsiný úshin de úlken júrek kerek. Júregine júk arqalap júrgen seriniń Balqadıshany kórgende:
«Ketti dep Balqadısha estigende,
Qushaqtap qus jastyqty jylaǵanym»,
deýiniń ózinde ózekti órteıtin ókinish pen saǵynysh, sarqylmas muń jatqany daýsyz.
Balqadısha uzatylar shaqta bir emes, birneshe tragedııamen betpe-bet kelgen Aqan seriniń jan álemindegi janaıqaıdyń jıyntyǵy dál osy ánde. Jalǵannan baz keshken áıgili adamnyń mylqaý balasyn jetektep júrip, «Balqadısha» dep ándetkeni rasynda da júrekti tilgileı túsedi. Áıgili shyǵarma sonysymen de shoqtyǵy bıik, sol tarıhymen de biz úshin aıaýly ekeni ras.