Elorda tórinde mamyr aıynda shymyldyǵy túrilip, shildege deıin jalǵasatyn biregeı óner dýmany – «Operalııa-2024» halyqaralyq mýzykalyq festıvali jarqyn baǵdarlamasymen kórermenin qýantyp keledi. Sonyń biri – «Astana opera» sahnasynda ótken juldyzdy gala-kesh. Aıtýly shara álemdik deńgeıdegi kóptegen úzdik oryndaýshylardyń basyn qosyp qana qoımaı, klassıkalyq jáne zamanaýı týyndylar ulttyq qoıylymdarmen jarasymdy úılesim tapqan tamasha baǵdarlama usyndy.
Iá, dástúrge saı festıval uıymdastyrýshylary jyl saıyn jańa ulttyq óner týyndylaryn kórermen nazaryna usynyp, baǵasyn alyp keledi. «Operalııa» qatysýshylary bıyl da sol ádetten tanbady. Jarqyn qoıylymdar men jańashyl mýzyka –– kópshilik kórermen úshin tamasha tartý bolǵany sózsiz. Sonyń ishinde ásirese eki premera bekzat óner jankúıerleriniń aıryqsha nazaryn aýdardy. Onyń biri – «Turan» etno-folklorlyq ansambliniń mýzykasyna qoıylǵan Anvara Sadyqova men Almat Shámshıevtiń horeografııasyndaǵy «Jármeńke» baleti. «Jármeńkedegi» jarqyn ári kolorıttik kórinis halqymyzdyń ulttyq qundylyqtaryn ulyqtap, elimizdiń baı mádenı dástúrin jan-jaqty qyrynan sheber beıneledi. Sondaı-aq Anvara Sadyqovanyń «Steppe Sons» alternatıv-folk tobynyń mýzykasyna qoıǵan «Sarmattyq abyz áıel» atty taǵy bir jańa nómirin Ámına Kısembaeva men balet ártisteri kemeline keltire oryndady. Aıtýly bı kórermen arasynda úlken silkinis týǵyzyp, kópshilikti beınelerdiń tereńdigimen hám aıryqsha mazmundyq mánimen tańǵaldyrdy. Uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha, tamasha týyndy aldaǵy XII maýsymda «Astana opera» teatrynyń balettik gala-baǵdarlamalarynyń afıshalarynan oryn alady.
Jalpy, opera men balet ónerinde qytaılyq ártister saparǵa sarań, el aralap jıi júre bermeıtin, shaqyrǵan halyqaralyq sharalarǵa kóp kele bermeıtin meımandardyń qatarynan sanalady. Sondyqtan bolsa kerek, olardyń óner kórsetýin baletti baǵalaıtyn jandar taǵatsyzdana kútti. Ásirese Lıaonın baletiniń premeri Chjan Haıdýn (Lıaonın provınsııasynyń «Eń symbatty jastar» ataǵynyń ıegeri) men onyń serigi Lıaonın baletiniń solısi Sýn Hýeısınniń oryndaýyndaǵy Marıýs Petıpanyń horeografııasyndaǵy Petr Chaıkovskııdiń «Aqqý kóli» baletinen pa-de-deni lyq toly zal zor qoshemetpen qarsy aldy. Talǵampaz kórermenniń qurmeti oryndy. Sebebi bul keshte qytaılyq ártister balet ónerindegi tehnıkalyq minsiz tazalyq pen emosııalyq tereńdikti asqan sheberlikpen pash ete bildi.
Budan bólek, Chjan Haıdýn men Chjan Iýıı Esıo Bossonyń mýzykasyna qoıylǵan Patrık de Bananyń horeografııasyndaǵy «Skydance» nómirin oryndady. Teatr repertýarynda júretin «Dala úni» baletiniń arqasynda elordalyq kópshilik bul baletmeısterdiń eńbegimen jaqsy tanys. Onyń bul nómiri kórermenderdi óziniń emosııalyq qanyqtyǵymen jáne biregeı horeografııalyq sheshimderimen baýrap aldy.
Sonymen qatar elordanyń balettik afıshasynda tanystyrylmaǵan tyń týyndylar da kópshiliktiń qyzyǵýshylyǵyn oıatty. Mundaı minsiz týyndylardyń kóshin reseılik ónerpazdar alyp kelgen Holger Sımon Paýlıdiń mýzykasyna qoıylǵan Avgýst Býrnonvıldiń horeografııasyndaǵy «Brıýggedegi jármeńke» baletinen pa-de-de bastaıdy. Ony «Oral operanyń» prımasy men premeri Elena Vorobeva («Úzdik áıel róli» atalymyndaǵy «Zolotaıa maska» ulttyq teatr syılyǵynyń laýreaty) jáne Alekseı Selıverstov («Mıhaılovskıı teatrynyń Gran-prı», Reseıdiń Delfıı jastar oıyndarynyń, Berlındegi «Tanzolymp» halyqaralyq festıvaliniń laýreaty) tanystyrdy. Oryndaýshylar keıiptegen beıneler sonshalyqty jeńil ári názik somdaýymen kórermenderdi tańǵaldyrdy. Talantty ártister tandemi Býrnonvıldiń máneri men dáýir rýhyn dál jetkize bildi.
Bıshiler tanystyrǵan zamanaýı horeografııalyq jumystar da baǵdarlamadan mańyzdy oryn aldy. Atap aıtsaq, Antonıo Vıvaldıdiń mýzykasyna qoıylǵan Anton Pımonovtyń horeografııasyndaǵy Elena men Alekseıdiń «Baroque» dýeti muń men syrǵa toly romantıka hám dramaǵa toly áýezdiligimen kórermenin birden baýrap aldy. Bul álbette uly kompozıtordyń aıryqsha sezimtaldyǵyn kórsetip qana qoımaı, tandemniń talantyn da tanytqan tyń týyndy bolǵany sózsiz.
– Avgýst Býrnonvıldiń «Brıýggedegi jármeńke» baletinen birinshi bolyp tanystyrǵan pa-de-demiz Danııa baletiniń repertýaryna tıesili. Bizdiń elde ol tek Ekaterınbýrg sahnasynda oryndalady. Qoıylymdy Danııa koroldik baletiniń burynǵy bıshisi, qazirgi kezde olardyń kórkemdik jetekshisi bolyp júrgen Nıkolaı Hıýbbe alyp keldi. Ol Býrnonvıl stılin oryndaý tehnıkasyn keremet meńgergen jáne ony dál solaı tamasha jetkize biledi. Bul pa-de-de ádettegi klassıkalyq pa-de-deden tańǵaldyrarlyq jeńildigimen, jınaqylyǵymen jáne dáýleskerligimen erekshelenedi. Sondaı-aq onyń aıryqsha qyry qoldardyń ózgeshe stıldegi qımyly bolyp tabylady. Máselen, klassıkalyq balette qoldyń daıyndyq pozısııasy tómenge qaraı baǵyttalsa, Býrnonvılde olar sál kóterińki bolady. Birinshi jáne daıyndyq pozısııalarynyń arasynda turady, al dene kishkene alǵa shyǵady. Eger astanalyq kórermender osyǵan deıin «Sılfıda» baletin kórse, onda olar bul qoltańbany birden tanydy ǵoı dep oılaımyn, – dep aǵynan aqtarylǵan Elena Vorobeva áserli áńgimesin ári qaraı jalǵady. – Baǵdarlamadaǵy kelesi nómir – bul bizdiń baletmeısterimiz Anton Pımonovtyń nómiri. Biz ony arnaıy sizderdiń gala-konsertterińiz úshin daıyndadyq. Antonnyń sózinshe, bul dýet kompozıtorǵa jáne klassıkalyq bıge degen qurmettiń belgisi bolyp tabylady. Shyn máninde, nómir sıýjetsiz, abzalynda ony kóńil kúıdiń kórinisi desek durys bolar. Ol bir-birine rýhanı jaqyn eki adamnyń dıalogin kórsetedi. Atalǵan shyǵarmalar bir-birine uqsamaıdy, dese de olardy kóp nárse biriktiredi. Týyndynyń horeografııalyq mátini taza klassıkaǵa negizdelgen. Aıaqtardyń qozǵalysy úırenshikti klassıkalyq pany oryndaıdy, al deneniń joǵary bóligi – qoldar men ıyqtar áýenmen birge qozǵalyp, mánerli beıneler jasaıdy. Bul jaı qımyldar ǵana emes, sonymen birge deneniń joǵary bóligin horeografııanyń ándetýshi, sóıleýshi bóligine aınaldyratyn ıilimdi, qalqymaly, terbelmeli qozǵalystar, – dep qorytyndylady balerına.
Al jerlesterimiz Sofııa Ádilhanova men Danııar Jumataev oryndaǵan Avgýst Býrnonvıldiń horeografııasyndaǵy German Levenskoldtyń «Sılfıda» baletinen úzindi, sondaı-aq Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Aıgerim Beketaeva men Dıas Qurmanǵazynyń oryndaýyndaǵy Adolf Adannyń «Korsar» baletinen pa-de-de sekildi klassıkalyq nómirler «Astana opera» ártisteriniń sheberligi men olardyń klassıkalyq balet rýhyn jetkize alatyn qabiletterin aıshyqtady. Keshtiń jarqyn dýetterin de atap ótpeske bolmaıdy, olardyń qatarynda Anastasııa Zaklınskaıa men Ǵalymjan Nurmuhamettiń sheber oryndaýyndaǵy Raımondo Rebektiń horeografııasyndaǵy «Bethoven – Máńgilik – Mahabbat» baletinen dýet bar.
Keshtiń sharyqtaý shegi Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkerleri Mádına О́nerbaeva men Baqtııar Adamjannyń óner kórsetýi boldy desek, tıtteı de artyq aıtpaǵanymyz. Talantty jup Marıýs Petıpa men Aleksandr Gorskııdiń horeografııasyna qoıylǵan Lıýdvıg Mınkýstyń «Don Kıhot» baletinen Grand-pany usyndy. Zal ártisterge daryndary men joǵary kásibılikteri úshin alǵys bildirip, olardy dý qol shapalaqpen qarsy alyp, shyǵaryp saldy.
«Astanaǵa jolaı soqqan edim, «Operalııa» festıvali aıasynda gala-baletke tap bolǵanym mundaı keremet bolar ma! Tamasha oryndaýshylardyń árbir qımylynyń ásemdigi alǵashqy mınýtynan bastap sońǵy mınýtyna deıin baýrap aldy. Jas maestro Elmar Bóribaevtyń jetekshiligindegi orkestrdiń úni qýatty ári úılesimdi shyqty, al ártister erekshe sheberlik pen ásemdikti pash etti. Búkil kesh boıy zor áserge bólendim, nómirler tańǵaldyrdy, uıymdastyrý jaǵy da óte jaqsy», dep alǵan áserimen bólisti Pavlodardan kelgen kórermen Lılııa Kasatkına.
Balettik feerııany «Astana operanyń» XI teatr maýsymynda tanymal bolǵan «Ruh» ulttyq nómiri aıaqtady. Ony «Hassak» etno-folklorlyq ansambliniń «Amanat» mýzykalyq kompozısııasyna horeograf Sultanbek Ǵumar qoıǵan bolatyn. Mýzykatanýshylar buǵan deıin de aıtýly jumystyń stılin zamanaýı qazaq baletinde jańa baǵytqa aınalýy múmkin ekenin birneshe márte atap ótken edi. Mamandardyń qyraǵy kózi qalt jibermepti. «Ruh», shyn máninde, jahan jaýharlaryn bir sahnaǵa jınaǵan jarqyn keshte ulttyq rýhymyzdy kótergen biregeı týyndy boldy.
«Operalııadaǵy» ozyq shyǵarmalar sherýi álbette munymen shektelmeıdi. Alda áli talaı tamasha da tyń týyndylar talǵampaz kórermenin qýantýǵa asyq.