«Bizdiń baılyq etigimiz kepkenshe» deıdi ómir boıy kól jaǵalap, aý tartyp júrgen balyqshy aqsaqal Sabyrbek Qurmanǵalıev. Olar balyq aýlaý maýsymy ashyla sala kól betinde qaıyqpen qalyqtap júrip aý tartady. Túsken balyqty Qarsaqbaıdaǵy zaýytqa aparyp, ótkizedi. Zaýytta balyqtan birneshe túrli ónim óndiriledi.
Ǵumyryn balyq aýlaýǵa arnap kele jatqan aqsaqal aıtqandaı, kól jaǵasyndaǵy halyq baılyǵy – balyq. Zaısan kóliniń ońtústiginde qonys tepken Tuǵyl, Baıtoǵas syndy aýyldardyń negizgi kásip kózi balyq sharýashylyǵy. Ýyldyryq shashý kezinde ǵana shekteý qoıylady. Áıtpese, ala jazdaı kól betinde, qystaı muz ústinde júredi. Aıta keteıik, olar balyq aýlaýmen ǵana emes, balyqty kóbeıtýmen de aınalysady. Jyl saıyn memlekettiń belgilep bergen normasymen kólge shabaq jiberedi. Álbette, tańnyń atysy, keshtiń batysy belýardan sý keship, kólde júrý ońaı emes-ti.
– Ata-babalarym balyqshy bolǵan. О́zim de jetpiske keldim, áli kúnge atakásipten qol úzgen joqpyn. Jastarmen jaǵalasyp, kólge shyǵamyn, asaı-múseılerin ázirlep beremin. Áıteýir usaq-túıek sharýaǵa jaraımyn. Balalarym da jolymdy qýyp, balyqshylyq kásipte júr. Zaýyt aqshasyn ýaqtyly tólep turady. Al jumysymyz qıyn. Neshe ret taýdaı tolqynnyń astynda qaldyq. Tolqyn soqqan kúnderi shybyn janymyzdy shúberekke baılap otyramyz, – dep ardager balyqshy Sabyrbek Qurmanǵalıev jumystyń aýyrlyǵyn da aıtyp ótti.
Aýlanǵan balyqtardy 2003 jyldan beri ónimdi jumys istep turǵan «Zaısan balyqshylary» mekemesinde qabyldaıdy. Bul kásiporyn alǵashynda balyq aýlaýmen ǵana aınalysqan. Qazir ony óńdep, eksporttaýdy qolǵa alǵan. Atap aıtsaq, balyqtyń surpy etterin jeke alady, tabannan farsh daıyndaıdy, taǵysyn taǵy. О́nimniń kóbin Reseıge joldaıdy. Kásiporyn mamandarynyń sózine sensek, kúnine 1 tonna balyq óndirýge múmkindikteri bar eken. Al taban balyǵynyń 3 tonnasyn óńdep jiberýge qaýqarly. Bul kásiporynnyń eń úlken ereksheligi – ónimdi qaldyqsyz óńdeıdi. Balyqtyń qalǵan-qutqanyn shaǵyn sehqa jiberip, balyq unyn jasaıdy.
«Mekemeniń lısenzııasy bar. Bıyl 600 tonna taban balyǵy, 172 tonna kókserkege lımıt belgilendi. Odan basqa da balyqtarǵa ruqsat aldyq. Jalpy kólemi – 800 tonnadaı. Onyń bári oryndalady. Alaıda tabıǵatqa zııany joq. Sonymen qatar «Damý jospary» boıynsha daıyn ónim shyǵarý kerek degen talap bar. Sol baǵytta jumys júrgizilip jatyr. Zaýyttan 80 paıyz daıyn ónim shyǵady», deıdi kásiporynnyń tehnologi Lázzát Qaıyrbekqyzy.
Kooperatıvtiń 7 múshesi, 5 sehy bar. Ár seh ártúrli jumys atqarady. Aýyldyqtardyń birnesheýin jumyspen qamtyp otyr. Jalaqylaryn ýaqtyly tóleıdi. Esep-qısapqa kóz qyryn salsaq, jalaqylary 150 myń teńgeniń kóleminde.
Iá, óndiris oshaǵynda qarbalasqan tirshilik. Biri balyq tazalap jatsa, endi biri surpy etin súıekten ajyrata týraıdy. Ár jumysshy óz mindetterin jetik meńgergen. Kásiporynda master bolyp qyzmet atqaratyn Jańyl Meırambekova jumystyń jolǵa qoıylǵanyn aıtady.
Mundaǵy bar másele, elektr energııasynyń qymbattaýy qaltaǵa soǵyp turǵan kórinedi. Buryn kılovatyna 22 teńge bolsa, qazir 37 teńge tóleýge týra keledi. Baǵany túsirý múmkin bolmasa, sýbsıdııaǵa ilinsek desedi kásiporyn basshylyǵy. Onyń ústine balyq aýlaý lımıti de azaıyp ketti. Bes jylǵa beriletin ruqsattyń merzimi de uzarsa eken deıdi kásiporyn basshylyǵy. Bul atalǵan másele oń sheshimin tapsa, óndiris oshaǵy úshin tıimdi bolmaq.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Tarbaǵataı aýdany,
Tuǵyl aýyly