Eýrazııa aýmaǵynda bılik júrgizgen Joshy ulysynyń aqsha aınalymy haqynda aıtýdan buryn sol tusta, ıaǵnı orta ǵasyrda dúnıejúzilik saýda-sattyq isi qalaı júrgizilip keldi degenge toqtalǵan jón. Bul dáýirdiń ekonomıkasy men aqsha aınalymyn zerttegen amerıkalyq tarıhshy-sosıolog Janet Abý - Lýgodtyń (Janet Abu-Lughod) tujyrymyna nazar aýdarsaq, HIII ǵasyrdyń ekinshi jartysynda eýrazııalyq aýmaqta bılik júrgizgen Joshy ulysynyń yqpaly nátıjesinde kúlli álemdi qamtyǵan ekonomıkalyq saıasatta buryn-sońdy bolmaǵan birneshe oń ózgeris paıda bolǵany týraly aıtylypty.
О́ıtkeni buǵan deıin eýrazııalyq aýmaq bir ákimshilik birlikke baǵynyp kórmegen edi. Buǵan deıin Eýrazııanyń apaıtós dalasy tek teketires alańyna aınalǵan bolatyn. Atap aıtar bolsaq, katolık, ıýdeı, hrıstıan din ókilderi tarapynan Rım papasy qoldaýymen kresshiler joryǵy kúlli qart qurlyqty qanǵa boıap jatsa, Shyǵysta Tań jáne Sún ımperııalary ómir súrdi. Biraq bul ulystardy baılanystyratyn saýda-sattyq nemese mádenı almasýlar áli turaqty jolǵa qoıylmaǵan edi.
Eýrazııalyq iri memleket Joshy ulysynyń qurylýymen HIII ǵasyrda Batys pen Shyǵys arasynda adamzat tarıhynda alǵash ret turaqty ári qaýipsiz qatynas ornata aldy. Naqty aıtar bolsaq, Joshy ulysy eýrazııalyq saýda-sattyq isin dúnıege ákeldi. Iаǵnı qazirgi tilmen aıtqanda, jahandyq ıntegrasııanyń irgesi qalandy. Bul oqıǵanyń arqasynda eýrazııalyq saýda ekonomıka isine tyń serpin týǵyzyp, Azııa men Eýropa qurlyǵyn tutastyrǵan beıbit saýda aınalymy júıesi ómirge keldi. Sóıtip, HIII ǵasyrdyń ekinshi jartysynda qalyptasqan aqsha aınalymy HVIII ǵasyrǵa deıin 500 jyl jalǵasty.
Osy aralyqta eýrazııalyq aýmaqta saýda kerýen joldary ashylyp, sonymen qatar mádenı almasýlar júrgizildi. Mysaly, Joshynyń urpaǵy Móńke Temir hannyń tusynda arnaıy mórlengen asa aýqymdy tıyn-teńgeler soǵylyp, aqsha aınalymy óristeı tústi. Bul metall tıyn-teńgeler Batys Eýropanyń barlyq eldi mekeninde qoldanysta boldy. Ol tıyn-teńgelerdiń altyn, kúmis, qola túrleri aınalymǵa endi. Salmaǵy 6 dannık, ıaǵnı 1 mysqal (1 mysqal – 4,68 gr) boldy.
Joǵarydaǵy ólshem birligi ár ǵasyrda árqıly ózgerip otyrdy. Mysaly, 1265-1266 jyldary Qyrymda soǵylǵan tıyn-teńgeniń salmaǵy jarty mysqal (2,00 – 2,20) bolyp kelse, HIII ǵasyrdyń sońynda soǵylǵan teńgeler salmaǵy 1,45 gramm eken. Joshy ulysynyń ydyraý kezeńine jaqyn 1400 jyldary soǵylǵan tıyn-teńgeler salmaǵy ıslamnyń bir dırhamyna sáıkes 1,1 gramm mólsherinde toqtatylǵan.
Osy kezden bastap Joshy ulysyna tán tıyn-teńgelerge ıslam dininiń yqpaly áser etip, tıyn-dırhamnyń qasbetine arab grafıkasymen bádizdelgen aıat-duǵa mátinderi jazý úrdisi qalyptasqan eken.
Ulys tarıhy men ortaǵasyrlyq aqsha jasaý mádenıetin zertteýshilerdiń paıymdaýyna qaraǵanda, ol zamanda metall aqsha soǵatyn negizgi tórt ortalyq bolǵan. Olar: Horezm, Qyrym, Saraı, Bulǵan qalalary. Bul ortalyqtar Joshy bıligine deıin teńge jasaýmen shuǵyldanyp kelgeni haqynda aıta ketkenimiz jón. Biraq keıin Joshy jáne onyń muragerleri zamanynda bul sheberhanalardyń qyzmeti keńeıip, kúlli eýrazııalyq keńistiktegi aqsha aınalymyn tolyq ıgere aldy.
Aıtalyq, 1260 jyldary Qyrym ólkesiniń Azak jáne Tana qalalarynda soǵylǵan teńgeler Qara teńiz arqyly óristegen saýda isiniń basty valıýtasyna aınalsa, bul úrdis eki ǵasyr ótkende 1424 jyly Gıreı hannyń móri basylyp, tatar-genýıa jazýy bar tıynǵa deıin jalǵasty. Joǵaryda atap ótkenimizdeı, Joshy ulysy kezinde qalyptasqan ǵalamdyq saýda-sattyq hám aqsha aınalymy júıesi ár jyldary bılik júrgizgen handar kezinde jańadan aqsha-teńgeler soǵylyp, eýrazııalyq aqsha aınalymy jetilip otyrdy.