О́ner ólkesi sanalatyn Kegen aýdanynan talaı sańlaq túlep ushty. О́ńirdiń mádenıet salasyn órkendetýde ózindik qoltańbasy qalǵan óner maıtalmandaryn sanamalasaq, saýsaq jetpesi anyq. Kósh basynan kórinetin Kegen halyq teatry 1968 jyly qurylyp, sodan beri M.Áýezovtiń «Qaragóz», «Eńlik-Kebek» dramalaryn qoıyp, «halyq teatry» ataǵyn alǵan, respýblıkalyq, halyqaralyq baıqaýlarda talaı márte top jarǵan. Mádenıetten mán ketken sonaý qıyn-qystaý shaqta shtat sanyn saqtap qalǵan teatr ujymynda osy kúni 15 adam qyzmet etedi. Oǵan qosa «Ereýil» folklorlyq ansambliniń de shyǵarmashalyq shyńy bıik.
Alaıda alaqandaı aýyldyń ajaryn ashyp, ónersúıer qaýymnyń qara shańyraǵyna aınalǵan mádenıet úıleriniń qazirgi jaı-kúıi alańdatarlyq jaǵdaıda. Derekterge kóz júgirtsek, Kegen aýdany boıynsha búgingi kúnge 10 mádenıet úıi men 4 klýb bar. Olardyń ishinde eń alǵash boı kótergeni Tuıyq aýyldyq klýby eken. 1964 jyly salynypty, ıaǵnı 60 jyl tolǵanymen, izi joq. Odan keıingi jyldary Aqtasty klýby men Kegen aýylyndaǵy mádenıet úıi salynǵan. Mine, sonaý jyldardan beri halyqqa qyzmet kórsetip kele jatqan mádenı nysandardyń naryq tusynda toz-tozy shyqsa, keıbiriniń irgetasy da qalmaǵan.
Sonyń qatarynda «Qarqara aýylynyń mádenıet úıin aıtýǵa bolady. Bala kúnimizde eńseli etip salynǵan ekiqabatty mádenıet úıinde uıymdastyrylatyn san túrli is-sharalarǵa qatysyp, kitaphana jaǵalap, rýhanı nár alyp óstik. Keıin qırap qalǵanyn kórgende kóńil qulazyǵan edi. Dese de eldegi áleýmettik-ekonomıkalyq ahýal jaqsaryp, joǵymyz túgendele bastaǵan tusta aýyl mádenıetine de memleket tarapynan aıryqsha kóńil bólinip, qıraǵan ǵımaratty qalpyna keltirip, joǵyn jańadan salý jumystary bastaý aldy. Áıtse de aýdandaǵy qurylys jumystary sıyrquıymshaqtanyp, sońy saǵyzsha sozylyp bara jatqany aýyl turǵyndary men óner janashyrlaryn alańdatyp otyr.
Sonyń biri – Bóleksaz aýylyndaǵy 180 oryndyq mádenıet úıiniń qurylysy bastalǵanda halyq balasha qýanǵan. Úsh jyl buryn irgesi qalanǵanymen, áli biter túri bilinbeıdi. Bul jóninde Bóleksaz aýylynda turatyn óner ókili ári janashyry Qyzaı Beısen tómendegideı baıandap berdi.
«2022 jyly bastalǵan mádenıet úıiniń qurylys jumystaryn aýyldyq aqsaqaldar alqasynyń tóraǵasy Maqataı Eljan, Ǵazız Dáýletshın jáne ózim bastaǵan keńes músheleri únemi nazarda ustap kelemiz. Osy jyldyń maýsym aıynda paıdalanýǵa berilýge tıis bolǵan, alaıda aıaqtalmady. Osydan birneshe aı buryn qurylys barysyn aýdan ákimi Nurbaqyt Teńizbaev, aýdandyq mádenıet úıiniń dırektory Ernat Ysqaq, aýyl aqsaqaldary aralap kórgenimizde, qurylystyń birshama olqy tustaryn taýyp, ýchaske basshysy Qasym Tóreevke eskertken bolatynbyz. Kún jylyna salysymen qarqyn alatyn jumys júrmedi. Kúzetshi men 2-3 jumysker ǵana tóbe kórsetkendeı bolady. Sol az ǵana jumys qoly syrtyn sylap, jaýyn shaıǵan jerlerin óńdeýmen júrdi. Kelesi kelgenimizde shatyrdan ótken qar sýynyń ishi-syrtyn aıǵyzdap ketken tustaryn kórsettik. Odan beri de birtalaı ýaqyt ótkenmen, bitirýge umtylǵan jan joq. Qurylys sapasy óte tómen, foıege salynǵan esikteri qazirden solqyldap tur», degen Qyzaı aǵa buǵan qosa jylytý júıesinde de kemshilikter baryn alǵa tartty.
Qarqara aýylynda salynyp jatqan mádenıet úıi de dál osy keıipte.
«Qarqara, Bóleksaz, Jalaǵashtaǵy mádenıet úıleriniń qurylystary merziminen keshigýde. Oǵan qosa kemshilikteri óte kóp. Kórermen zalyndaǵy oryndyqtary standartqa sáıkes kelmeıdi. Sahnalaryna proektor qoıylǵan, ol durys emes. Zamanaýı LED ekran turýy kerek. Onyń syrtynda jylytý kezeńine kerek suıyq otyn saqtaıtyn ydystyń kólemi de kishkentaı, nebári 3 tonna suıyq otyn syıady. Qysy qatty ári 6-7 aı ot úzilmeıtin óńirdegi nysandy jylýmen qamtamasyz etýge keminde 10-12 tonna suıyq otyn ketetin bolsa, sonda qalǵanyn qaıda saqtaımyz? Kórer kózge syrty bútin jańa ǵımarattardyń ishi-syrtyndaǵy qurylys sapasy syn kótermeıdi. Abattandyrý jumystary múldem qolǵa alynbaǵan», deıdi aýdandyq mádenıet úıiniń dırektory Ernat Ysqaq.
Atalǵan aýyldardaǵy qurylys nysandaryn salýdy «SEM-Shoǵy Qurylys-Servıs» JShS óz jaýapkershilikterine alǵan. Joba quny da ońaı emes. Bóleksaz aýyldyq mádenıet úıine 285 470 256,96 teńge bólinse, Jalaǵash aýylyndaǵy nysanǵa 407,5 mln teńge, sondaı-aq Qarqara aýylyndaǵy mádenıet úıiniń qurylysy da osy shamalas, 492 814 704,76 teńgege eseptelgen. Qyrýar qarjyǵa salynyp jatqan mádenıet úıleriniń sapasy álden synǵa ushyrap, merziminde aıaqtalmaýynyń sebep-saldaryn merdiger kompanııa ókilderinen surastyrdyq.
«Qurylys jumystarynyń keshigýine bıylǵy jylǵa qarajattyń bólinbeýi qolbaılaý bolyp tur. Oǵan qosa jumysshy jetispeıdi. Aýyl azamattary qurylystan qashady. Syrttan aparsaq, olarǵa kún kórsetpeıdi. Mine, sonyń saldarynan qurylys ýaqtyly aıaqtalmaı tur. Biraq tamyzdyń sońyna deıin Qarqaranyń mádenıet úıin iske qosýǵa kúsh salamyz. Ketken kemshilikterdi qalypqa keltirip, sapaly etip ótkizýge tyrysamyz», deıdi ýchaske basshysy Jumaǵalı Rahmetov.
Bularǵa qosa Qarabulaq aýyldyq mádenıet úıine kúrdeli jóndeý jáne Saty men Toǵyzbulaq aýyldaryndaǵy mádenıet úılerine aǵymdyq jóndeý júrgizilip jatyr.
Al aldaǵy jyldary aýmaǵyna 5 eldi meken kiretin, Halyq ártisi Ramazan Stamǵazıev týyp-ósken qutty meken Shyrǵanaq aýylyna mádenıet úıin salý qarastyrylyp, jobalyq-smetalyq qujattamasy jasalyp jatyr.
Almaty oblysy,
Kegen aýdany