2023 jyldyń qorytyndysy boıynsha ınvestısııanyń jalpy kólemi jyldyq mánde 11,2 paıyzǵa artqan. Biraq ishki jalpy ónimdegi (IJО́) ınvestısııa úlesi 15 paıyz ǵana bolypty. Bul Úkimet targettegen 21 paıyzdyq maqsattan qalys qalyp turǵanymyzdy bildiredi. Keıingi on jylda osy 15 paıyz deńgeıinen asa almaı turmyz. Mamandardyń aıtýynsha, ınvestısııa bólinisiniń teńsizdigi osy qıyndyqqa alyp keldi. Kapıtaldyń basym bóligi taý-ken sektoryna quıylady. Eń az úlesti óńdeýshi ónerkásip alady. Jalpy alǵanda, ınvestısııa shıkizattyq jáne saýda-sattyq emes salaǵa baǵyttalady. Shıkizattyq emes ónimder búkil kólemniń (ınvestısııa) 2 paıyzyn áreń enshilep otyr.
«Halyk Finance» sarapshylarynyń málimdeýinshe, 2050 jylǵa deıingi damý strategııasynda IJО́-degi ınvestısııa úlesin 30 paıyzǵa deıin joǵarylatý mindeti qoıylǵan. Biraq oǵan mańaılaýdyń ózi múmkin bolmaı tur.
«2008 jyldan beri IJО́-degi ınvestısııa úlesi tómendep kele jatyr. 2000-2008 jyldar aralyǵynda ınvestısııa úlesi 30 paıyzǵa jaqyndasa, 2012 jyly 20 paıyzǵa deıin tómendedi jáne sodan keıin tek quldyraýmen boldy. Keıingi on jyldyq bederinde 15 paıyz bolyp otyr. 2019-2023 jyldary ınvestısııa aǵynynyń basym bóligi taý-ken ónerkásibine baǵyttaldy. Bul úrdis 2003 jyldan bastaý aldy. Osy ýaqytqa deıin atalǵan sektorǵa baǵyttalǵan ınvestısııa kólemi 25-40 paıyz aralyǵynda qubylyp otyrdy, biraq basym pozısııasynan aıyrylǵan joq», delinedi ortalyq habarlamasynda.
«Al óńdeýshi ónerkásip 9-11 paıyzdyq mejeden asa almaı keledi. Uzaqmerzimdi ornyqty ósimge qol jetkizý úshin dınamıkalyq sektordy damytý mańyzdy. Orta jáne joǵary tehnologııalyq taýarlar men qyzmetter eksportyn arttyrý ónimdilikti kúsheıtedi jáne ál-aýqattyń artýy men sapaly ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etedi» dep saraptaıdy mamandar.
Olar óńdeýshi ónerkásipke ınvestısııa quıýdyń aıryqsha mańyzǵa ıe ekenin aıtady. Biraq sol sektorǵa baǵyttalǵan qarjynyń kóbi shıkizat taýarlarǵa jiberilip jatqan kórinedi.
«Shıkizat taýarlary dep biz munaı óńdeý, hımııa ónerkásibi jáne metallýrgııa óndirisiniń ónimderin aıtamyz. О́ńdeýshi ónerkásipke salynǵan kapıtaldyq salymnyń 75-80 paıyzy shıkizattyq ónimderge tıesili bolady. Keıingi bes jylda shıkizat materıaldaryna salynǵan ınvestısııa ósimi aıtarlyqtaı artty. Onyń shyrqaý shegi 2021 jyly tirkelgen edi. Negizinen, metallýrgııa óndirisindegi ınvestısııa barlyq óńdeýshi ónerkásiptiń 33 paıyzyn alyp otyr. Bul bir salada sonshalyqty mol ınvestısııanyń shoǵyrlanǵanyn aıǵaqtaıdy», deıdi sarapshylar.
El ekonomıkasynyń shıkizattyq emes sektorlaryna ınvestısııalar 2023 jyly ártúrli úrdisti kórsetti. Alaıda jalpy kórinis ekiushty bolyp qala berdi. Byltyr joǵary tehnologııalyq ónimder men tamaq ónerkásibine ınvestısııalardyń artýyna qaramastan, olardyń óńdeý óndirisindegi jalpy úlesi óte az qalyptasty. Osylaısha, joǵary tehnologııalyq ónimder óńdeý óndirisi jalpy kóleminiń 7 paıyzyn ǵana quraıdy. Tamaq ónerkásibi tek 14 paıyz úlesti enshiledi. Sonymen qatar aralyq ónerkásiptik ónimderge salynǵan ınvestısııalar tómendegenin kórsetti, olardyń óndiris úlesi 2019 jylǵy 6 paıyzdan 2023 jyly 5 paıyzǵa deıin tómendedi, bul maqsatty qoldaý qajettiligin kórsetedi.
«Bizdiń taldaýymyz ınvestısııalardyń kóp bóligi áli de el ekonomıkasynda ústemdik etetin taý-ken sektoryna baǵyttalǵanyn kórsetedi. Bul shıkizatqa táýeldiliktiń tómendeýine emes, artýyna ákeledi. Budan basqa, óńdeý ónerkásibi sektorynda ınvestısııalardyń kópshiligi tabıǵı shıkizatty qaıta óńdeýmen baılanysty salalarǵa túsedi, bul joǵary tehnologııalyq shıkizattyq emes taýarlardyń óndirisi men eksportyn damytýǵa yqpal etpeıdi. Importty almastyrý nemese ekonomıkany qolmen basqarý arqyly ártaraptandyrýǵa talpyný áreketteri halyqaralyq deńgeıde básekege qabilettilikke nuqsan keltirip, kútiletin nátıjelerdi týdyrmaıdy. Nátıjesinde, el ekonomıkasy álemdik naryqtardyń qubylmalylyǵynan zardap shegip jatyr jáne eleýli qurylymdyq ózgeristersiz, sonymen birge qolaıly ınvestısııalyq ortany qurýsyz turaqty ekonomıkalyq ósýge qol jetkize almaıdy. Biz buryn jazǵanymyzdaı, ınvestısııalyq tartymdylyqty jaqsartýǵa jáne jeke ınvestısııalardy yntalandyrýǵa baǵyttalǵan ártúrli memlekettik baǵdarlamalar bar ekenine qaramastan, naqty nátıjeler jetkiliksiz. Investısııalyq saıasattyń aǵymdaǵy tásilderin synı turǵydan qaıta qaraý qajet. О́ıtkeni ótken tásilder oń nátıjelerge ákelmedi, olardy paıdalanýdy jalǵastyrý shıkizatqa táýeldilikti odan ári kúsheıtýi múmkin», deıdi sarapshylar.
Olardyń pikirinshe, ártaraptandyrý strategııalaryn túbegeıli qaıta qaraý qajet, ásirese, munaı sektoryna táýeldilikti azaıtý, ekonomıkany neǵurlym ınnovasııalyq jáne tehnologııalyq damyǵan salalarǵa qaıta baǵdarlaý boıynsha. Bul ınvestısııalyq saıasattaǵy ózgeristerdi ǵana emes, sonymen qatar jeke kásipkerlikti damytýǵa jáne ekonomıkanyń joǵary tehnologııalyq sektorlaryna ınvestısııalar tartýǵa yqpal etetin qolaıly naryqtyq ortany qurýdy talap etedi.