Memleket basshysy óziniń Qazaqstan halqyna Joldaýynda aldaǵy ýaqyttaǵy elimizdiń negizgi jumys baǵyttaryn atap ótti. Búkil Joldaýdyń negizgi ıdeıasy halyqtyń ál-aýqatyn, tabysyn arttyrýǵa baǵyttaldy. Prezıdent maqsatqa jetýdiń mańyzdy quraldarynyń biri ekonomıka qurylymyn ózgertý, orta bıznesti nyǵaıtý jáne eńbekke ádil baǵa berý dedi. Bul aýyl sharýashylyǵyna tikeleı qatysty, munda salanyń tiregi – kúshti orta sharýa qojalyqtary jáne jarty ómirin dalada ótkizetin kásibı fermerler.
Prezıdent memlekettik nagradalar júıesine agrarlyq sala qyzmetkerleri, ǵalymdar úshin de qurmetti ataqtar engiziletinin atap ótti. Olardyń eńbegin memlekettik deńgeıde taný barlyq maman úshin jaqsy ýájdeme bolady, eńbek adamynyń bedelin arttyrady. Memleket basshysy sondaı-aq sý tasqynyna qaramastan egis jumystaryn ýaqytynda aıaqtaǵan agrarshylardyń eńbegin erekshe baǵalady.
Joldaýda bank sektorynyń, onyń ishinde aýyl sharýashylyǵy salasynyń jumysy mańyzdy tezısterdiń biri boldy. Bıylǵy jyly AО́K-ti sozylmaly jetkiliksiz qarjylandyrý problemasy sharýalarǵa tómendetilgen mólsherleme boıynsha kredıtter berý úshin memlekettik qarjy ınstıtýttaryn sýbsıdııalaý jolymen sheshile bastady. Bul qaryz alýshy úshin óte yńǵaıly qural, óıtkeni fermer paıyzdyq mólsherlemeni sýbsıdııalaýǵa qarajat túsýin kútpesten jeńildikti nesıe alady.
Osy jyly paıyzdyq mólsherlemeni arzandatýdyń mundaı tetigi kóktemgi egis jáne egin jınaý jumystaryn kredıtteý kezinde, odan ári lızıngti qarjylandyrý kezinde qoldanyldy. Bul fermerlerdi sýbsıdııalaý qajettiliginsiz aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn jyldyq 5%-ben berýge múmkindik jasady. Prezıdent tikeleı nesıeleýdiń tıimdiligin jáne tájirıbeni bankterge taratý qajettiligin atap ótti.
Meniń oıymsha, otandyq EDB qaryzdar boıynsha mólsherlemeni arzandatý júıesinde edáýir áleýetti kórip, osy jumysqa tartylady, bul AО́K úshin qarjylyq múmkindikterdi keńeıtedi. Ýaqyt óte kele kommersııalyq bankterdi AО́K-ti kredıtteýge tartý tikeleı sýbsıdııalaýdan qoljetimdi kredıtteýge kóshýge múmkindik beredi.
Qarajat tapshylyǵy jaǵdaıynda olardy paıdalaný tıimdiligi máselesi erekshe ótkir boldy. Tyńaıtqysh óndirýshilerdi tikeleı kredıtteý nemese sýbsıdııalaý sııaqty memlekettik qoldaýdyń jańa tetikteri sýbsıdııalar berý kezinde sybaılas jemqorlyq táýekelderin azaıtady, biraq ashyqtyq úshin senimdi statıstıka qajet.
О́kinishke qaraı, agroónerkásiptik keshende uzaq ýaqyt boıy qosyp tirkeý tájirıbesi boldy, bul saladaǵy naqty kórinistiń burmalanýyna ákeldi. Bul ózekti másele týraly men Memleket basshysyna 2023 jyldyń sońynda baıandadym, al onyń tapsyrmasynan keıin joq mal men ónimdi esepten shyǵarý jónindegi komıssııa jumysy bastaldy. Komıssııa jumysynyń nátıjesinde 2 mln bas IQM, 3 mln bas usaq mal, 3 mln tonna sút jáne t.b. esepten shyǵaryldy.
Bul rette tirkelgen mal basy úı sharýashylyqtary sektoryna nemese basqa jeke sharýa qojalyqtaryna tıesili. Sharýashylyqtardyń bul sanaty statıstıka boıynsha derbes esep bermeıdi, bul derekterdi qalyptastyrýdyń eseptik ádisimen birge statıstıkany burmalaýǵa múmkindik beredi. Jeke kásipkerler aýylsharýashylyq kooperatıvterine birigý kezinde memlekettik qoldaý ala alady, olar ónimdi satqany úshin, asyl tuqymdy jumys úshin sýbsıdııalanady.
Osyǵan baılanysty mınıstrlikterdi teris paıdalaný faktilerin boldyrmaý maqsatynda memlekettik qoldaý alý, ónimdi esepke alý jáne qadaǵalaý úderisterin sıfrlandyrýdy damytady.
Joldaýdyń taǵy bir mańyzdy tezısi – jerdi utymdy paıdalaný. Jerdi alyp qoıý jónindegi komıssııa jergilikti atqarýshy organdardyń konkýrstar ótkizbesten aýyl sharýashylyǵy jerlerin berý týraly eki myńnan astam zańsyz sheshimderin anyqtady. AShM zańsyz berilgen jerlerdi memleketke qaıtarý týraly únemi baıandaıdy.
Memleket basshysy eger jer zań buzýshylyqpen alynyp, paıdalanylmasa, onda bul jer memleketke qaıtarylýǵa tıis ekenin atap ótti. Biraq eger jer paıdalanýshy adal jumys istese, ınvestısııa salsa, onda qoldanystaǵy óndiristi buzýǵa bolmaıdy.
Sonymen qatar Joldaýda aýyldy jaılastyrý jáne aýyl turǵyndaryn jumyspen qamtý máselesi kóterildi. «Memleket aldynda azamattardyń, ásirese aýylda zańdy jumyspen qamtylýyn yntalandyrý mindeti tur», dedi Prezıdent. Aýyl sharýashylyǵynda mal sharýashylyǵyn damytý arqyly turaqty jumyspen qamtý múmkindigin kórip otyrmyz. О́simdik sharýashylyǵyndaǵy bıznes maýsymdyq sıpatqa ıe, sondyqtan olar jyl boıy tolyq jumyspen qamtylmaǵan. Mal sharýashylyǵynda, kerisinshe, úderis jyl boıyna sozylady, bul halyqtyń tabysyn arttyryp qana qoımaı, agrobıznesti ártaraptandyrýǵa múmkindik beredi.
Aýyl sharýashylyǵynda áleýmettik jaýapty bıznes bar. Jaqynda ǵana aýyldardy damytýdyń tabysty tájirıbesi Qyzylorda oblysyndaǵy respýblıkalyq semınar-keńeste talqylanyp, óz úlesterin qosqan birqatar fermer marapattaldy. Mindet – mundaı tájirıbeni nasıhattaý jáne keńeıtý.
Memleket basshysy sondaı-aq «Aýyl amanaty» jobasyn jańa quraldarmen kúsheıtýdi, bul jerde sóz «taýarlyq nesıe» týraly bolyp otyr, sondaı-aq aýyl turǵyndary óndirgen ónimdi qaıta óńdeý jáne ótkizý ınfraqurylymyn qurý jóninde sharalar qabyldaýdy tapsyrdy. AShM-nyń qaıta óńdeýdi damytýdyń keshendi josparyna keıinnen qaıta óńdeý úshin aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń partııalaryn shoǵyrlandyra alatyn daıyndaý pýnktterin damytý engizildi. Shaǵyn fermerler shıkizat kólemin jáne óńdeý zaýyttarynyń júktemesin arttyra alady.
Sondaı-aq mańyzdy tezıs – sý resýrstary. «Biz fermerlerdiń qajettilikteri úshin tasqyn sýlardy jınap, sý qoryn qurýdy úırenýimiz kerek. Gıdrologııalyq beketterdi jóndeý jáne jańǵyrtý, sýdy jan-jaqty únemdeý boıynsha jumysty uıymdastyrý qajet. Bul birinshi kezekte aýyl sharýashylyǵyna qatysty, onda sý únemdeý tehnologııalaryn keńinen qoldaný qajet», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Bul óte mańyzdy, óıtkeni klımattyń ózgerýi jaǵdaıynda aýyl sharýashylyǵy turaqty tehnologııaǵa kelip, óziniń tıimdiligin kórsetýi kerek. Ol úshin sý únemdeý tehnologııalaryn engizýge arnalǵan shyǵyndardy sýbsıdııalaý normatıvi 50-den 80%-ǵa deıin ulǵaıtyldy. Sondaı-aq biz sýdy únemdeıtinder úshin tıimdi saralanǵan tarıfti engizdik. 2024 jyldyń 8 aıynda sý únemdeý tehnologııalary 71,7 myń gektarǵa engizildi, biz onyń qarqynyn saqtap, kúsheıtemiz dep úmittenemiz. Budan bólek, AShM óz óndiristerin oqshaýlaý jáne otandyq fermerlerge qajet jabdyqtardyń qunyn arzandatý maqsatynda elge tıisti jabdyq óndirýshilerdi tartatyn bolady.
Aıdarbek SAPAROV,
Aýyl sharýashylyǵy mınıstri