Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Ádiletti Qazaqstan: zań men tártip, ekonomıkalyq ósim, qoǵamdyq optımızm» atty Qazaqstan halqyna Joldaýyn zer sala tyńdap, yqylastana oqyp shyqtym. Eldiń damýyna, qoǵamnyń jańarýyna qatysty kóp nárse aıtylypty.
Prezıdentimizdiń Ádiletti Qazaqstan ornatý bastamasy meniń ǵana emes, jalpy halyqtyń kóńilinen shyqqan, kókeıinde júrgen armany ekeni anyq. Qasym-Jomart Toqaev osy Joldaýynda da bul baǵyttan eshqaıda burylys bolmaıtynyn taǵy da naqtylady. Buǵan Prezıdenttiń: «Azamattarymyzdyń quqyǵyn qorǵaý salasynda keshendi sharalardy qolǵa aldyq. Negizgi maqsat – ádiletti qoǵam qurý jáne sonyń arqasynda damýdyń sara jolyna túsken ozyq el bolý. Sondyqtan biz osy baǵyttaǵy mańyzdy reformalardy jalǵastyramyz, júıeli jumysty toqtatpaımyz», degen sózi dálel.
Elimizde qoǵamnyń dertine aınalǵan sybaılas jemqorlyqqa, paraqorlyqqa qarsy kúres júrip jatqany belgili. Kúresý kerek, biraq... Eshqashanda shekten shyǵýǵa bolmaıdy. Ásirese para alǵany ne bergeni úshin eń aldymen «qustyrý» túrindegi jaza taǵaıyndalý kerek dep sanaımyn. Mundaı jaza Qylmystyq Kodekste de qarastyrylǵan. Biraq naqtyly jazylmaǵan. Aıtalyq, Kodekstiń 366, 367-baptarynda paranyń birneshe eselengen mólsherinde aıyppul salý nemese belgili bir merzimge bas bostandyǵynan aıyrý jazasy qarastyrylǵan. Mine, osy jerdegi «nemese» degen sóz jaza taǵaıyndaý kezinde sýdıalardyń úkim qabyldaý erkindigin qamtamasyz etetin sekildi. Bir qaraǵanda solaı. Biraq bul jerde naqtylyqtyń joqtyǵy sýdıanyń jemqorlyqqa táýekeldigin arttyrady. Bas bostandyǵynan aıyrý jazasyna ilinip ketpeý úshin kim bolsa da sýdıanyń tilin tabatyn jol izdeıtini belgili ǵoı. Bul – bir. Ekinshiden, bir bapta eki túrli jaza qoldaný múmkindigi bıligi myqty sheneýnik tarapynan áldebir sottalýshynyń aıyppul tóleý arqyly emes, bas bostandyǵynan aıyrý arqyly jazalanǵanyn qalaıtyn bolsa, sýdıaǵa jasyryn túrde bolsa da qysym kórsetýine de múmkindik beredi.
Bizdiń Ulytaý oblysynda bıyl 2 mln teńge para bergeni jáne alǵandary úshin úsh azamat sottaldy. Olardyń ekeýi 6 jylǵa, bireýi 3,6 jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. О́zderiniń kinálaryn olar tolyq moıyndady, jazany aıyppul tóleý arqyly óteýdi surap, alǵashqy sotqa da, keıin appelıasııalyq sotqa da júgindi. Biraq úkim ózgerissiz qaldy.
Bul qoǵamda túsiniksizdik týdyryp otyr. Olar qoǵamǵa qaýipti tulǵalar qataryna jata qoımaıdy ǵoı. Adam óltirgen joq, zorlyq jasaǵan joq degendeı... Eger jazalaryn aıyppul tóleý arqyly óteıtin bolsa, olardyń árqaısysy 100 mln teńge mólsherinde qazynaǵa qarjy túsiredi eken.
Sondyqtan Qylmystyq Kodekstiń 366, 367-baptaryn qaıta qarap, «birneshe eselengen aıyppul salý degennen keıin nemese belgili bir merzimge bas bostandyǵynan aıyrýǵa jazalanady» deıtin tustarynan «nemese» degen sózdi alyp tastaý kerek. Para bergeni de, alǵany úshin de aldymen aıyppul jazasyn belgilep, eger muny óteý múmkindigi bolmaǵan jaǵdaıda ǵana bas bostandyǵynan aıyrý jazasyn belgileý kerektigi Qylmystyq Kodekste naqtylanyp jazylǵany jón. Buǵan Májilis depýtattary nazar aýdarsa eken deımin. Bul Prezıdenttiń Ádiletti Qazaqstan bastamasyna da óte saı keler edi. Sonymen birge sot júıesindegi jemqorlyq táýekeldigin azaıtady jáne sýdıalarǵa jasyryn bolsa da qysym jasaý múmkindigin joıady.
Amandyq RAHULY,
Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi
Ulytaý oblysy