Yntymaqtastyq pen damý úderisindegi TMD

Memleket basshysy TMD mem­le­ketteri basshylary keńesiniń sha­ǵyn quramdaǵy otyrysynda sóz sóı­lep, dástúrli qonaqjaılyǵy jáne Reseıdiń TMD-ǵa tóraǵalyq etý barysynda nátıjeli jumys atqarǵany úshin Vladımır Pýtınge alǵys aıtty.

Prezıdent 1991 jyly Almaty Dek­larasııasynyń negizinde quryl­ǵan TMD-nyń áleýetin bedeldi halyq­aralyq uıym retinde odan ári ny­ǵaıtý Qazaqstan úshin basty basym­dyqtyń biri ekenine nazar aýdardy.

– О́tken ǵasyrdyń 90-jyldarynda Balqan túbegindegi sekildi kúrdeli jaǵdaılarǵa postkeńestik aýmaqta jol berilgen joq. Munda Táýelsiz Memleketter Dostastyǵynyń úlesi zor deýge bolady. Sondyqtan Dostas­tyqty saqtaý kerek dep oılaımyn. Osy maqsatta ózara senimdi nyǵaıtýdyń eń tıimdi sharalaryn qabyldap, memleketter basshylary deńgeıinde bir-birimizdi negizsiz synap-mineýden aýlaq bolyp, ustamdylyq pen parasattylyq tanytqanymyz jón, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdenttiń aıtýynsha, geosaıası turaqsyzdyq pen aýmaly-tókpeli halyqaralyq ahýal jaǵdaıynda ótip jatqan búgingi kezdesý Uıym jumysyna tyń serpin berýge tıis.

– Bizdiń el Ázerbaıjan men Armenııanyń beıbit kelisim jasaýǵa degen umtylystaryn quptaıdy. Sonymen qatar Ortalyq Azııa aımaǵyndaǵy memleketaralyq shekaralardyń jekelegen bólikterin zańdyq turǵydan resimdeýdi aıaqtaý isinde aıtarlyqtaı ilgerileý bar, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent Táýelsiz Memleketter Dostas­tyǵy jahandyq yntymaq­tastyq pen damý úderisine eleýli úles qo­syp kele jatqan tıimdi óńir­lik uıym retinde halyqaralyq deń­geıde ke­ńinen moıyndalǵanyna toqtaldy.

– Dostastyq BUU-nyń túrli qurylymymen, sondaı-aq basqa da kóptegen halyqaralyq jáne óńirlik uıymmen utymdy baılanys ornatty. TMD-nyń álemdik arenadaǵy bedeli artyp keledi. Byltyr TMD janyndaǵy Baqylaýshy jáne Seriktes mártebesi bekitildi. Bul sheshim uıymnyń kemeline kelgenin jáne ashyqtyǵyn kórsetedi. Osy júıeli jumysty jalǵastyryp, «TMD +» formatyn qurý týraly máseleni qarastyrýdy usynamyn. Mundaı alań Dostastyqtyń óńirlik baılanystaryn keńeıtýge negiz bolady, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdenttiń pikirinshe, álem ekonomıkasynda turaqsyzdyq beleń alyp turǵan jaǵdaıda saýda-eko­nomıkalyq yqpaldastyq máseleleri udaıy nazarda bolýǵa tıis. Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan úshin TMD naryqtary qashanda mańyzdy ekenin jetkizdi. Elimizdiń syrtqy taýar aınalymynyń tórtten bir bóliginen astamy – osy naryqtyń enshisinde.

– 2023 jyly qabyldanǵan Kór­se­tiletin qyzmetterdiń erkin saýda­sy jáne ınvestısııalardy júze­ge asyrý týraly kelisim saýda-ekono­mıkalyq baılanystardy jan-jaqty tereńdetýge yqpal eteti­nine senimdimin. Sonymen qatar ónerkásiptik kooperasııa, keden­dik retteýdi ońtaılandyrý, jańa logıstıka tizbekterin qalyp­tastyrý, sıfrlyq tehnologııalardy engizý máseleleri boıynsha yq­pal­dastyqty kúsheıtý jumys­taryn jalǵastyrýdyń mańyzy zor. Búginde jármeńke saýdasyna suranys joǵary. Osyǵan oraı «Dostastyq jármeńkesi» atty memleketaralyq baǵdarlamany iske qosýdy usynamyn. Onyń aıasynda TMD elderiniń túrli qalalarynda jyl saıyn saýda-sattyqtyń kórigin qyzdyratyn is-sharalar ótkizýge bolady. Oǵan búkil Eýrazııa óńirindegi sheberler men sharýalardy da shaqyrǵan jón. Alǵashqy kórmeni Qazaq­stannyń eń kóne qalalarynyń biri Tarazda uıymdastyrýǵa daıynbyz. Bul shahar ejelde Uly Jibek jolynyń boıyndaǵy mańyzdy torap bolǵandyqtan, «kerýenshiler qala­sy» dep te atalǵan, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy saýda-eko­no­mıkalyq kooperasııanyń tıimdiligi kólik dálizderiniń damýymen tyǵyz baılanysty ekenin atap ótti. Sonymen qatar Qazaqstan negizgi halyqaralyq baǵyttardaǵy temirjol ınfraqurylymyn jappaı keńeıtýge kiriskenin aıtty.

– Byltyr TMD-ǵa múshe memleket­terdiń aýmaǵy arqyly ótetin kúre jol­dardy ózara ushtastyrý tujy­rym­damasyn ázirleýdi usynǵan edim. Bul jumysty meılinshe tezirek aıaqtaýymyz kerek. Jalpy, «Bir beldeý, bir jol», «Soltústik – Ońtústik», Transkaspıı baǵyty sııaqty jahandyq jobalardy ózara úılestirý Eýrazııa qurlyǵyndaǵy ekonomıkalyq, ınstıtýsıonaldyq jáne kólik-logıstıkalyq damýdyń biryńǵaı tujyrymdamasyn qurýǵa múmkindik beredi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent sıfrlandyrý sala­syndaǵy yntymaqtastyqty jandandyrýdy mańyzdy mindettiń biri dep atady. Qasym-Jomart Toqaev TMD halyqtarynyń mádenı jáne rýhanı baılanystaryn nyǵaıtý máselesine basa nazar aýdardy.

– Mádenı-gýmanıtarlyq ynty­maq­tas­tyǵymyzdyń salalary men baǵyttaryn únemi keńeıtip otyrǵany­myz jón. Taıaýda Astana qalasyn­da ótken Dúnıejúzilik kóshpeli­ler oıyndaryna 85 elden 2 myń­nan asa sportshy keldi. Bul álemde etno­sport qozǵalysyna, burynǵy kósh­peli halyqtardyń mádenı mu­rasyna qyzyǵýshylyq zor ekenin kórsetti, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Joǵary oqý oryndary men jas­tar arasyndaǵy qarym-qatynasty damytý – birlesken jumystyń mańyzdy baǵyty. Memleket basshysy stýdent almasý jáne ǵylymı taǵylymdamadan ótý isin jandandyrý úshin «Dostastyqtyń akademııalyq astanasy» atty jańa baǵdarlamany iske qosýdy usyndy.

Qasym-Jomart Toqaevtyń piki­rinshe, Eýrazııalyq qaýipsizdik tujy­rym­­damasyn birlesip ázirleý­diń de aı­ryqsha máni bar. Prezıdent mun­daı taǵdyrsheshti máseleniń TMD el­de­rinde talqylanýy oryndy dep sanaıdy.

Qazaqstan Prezıdenti kelesi jyly Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 80 jyldyǵyn atap ótýge qatysty oıyn jetkizdi.

– Bul – Dostastyq elderiniń barlyq halqyn biriktiretin aıtýly data. Erkindik pen ádildik saltana­ty­nyń nyshanyna balanatyn mazmu­ndy mereke. Biz ákelerimiz ben analary­myzdyń, soǵys ardagerleri men tyl eńbekkerleriniń adamzat tarıhyndaǵy óshpes erligin árdaıym este saqtaýǵa tıispiz, – dedi Memleket basshysy.

Sóz sońynda Qasym-Jomart Toqaev 2025 jyly TMD-ǵa Tájikstan Respýb­lıkasynynyń tóraǵalyq etý jáne kezekti sammıtti Dýshanbede ótkizý týraly sheshimdi qoldaıtynyn jetkizdi.

Jıynda Reseı Prezıdenti Vladı­mır Pýtın, Ázerbaıjan Prezıdenti Ilham Álıev, Armenııa Premer-mınıstri Nıkol Pashınıan, Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko, Qyrǵyzstan Prezıdenti Sadyr Japarov, Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmon, Túrikmenstan Prezıdenti Serdar Berdimuhamedov, О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzııoev sóz sóıledi.

Budan keıin Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev TMD memleketteri basshylary keńesiniń keńeıtilgen quramdaǵy otyrysyna qatysty. Bul basqosýda Qasym-Jomart Toqaevpen qatar Reseı Prezıdenti Vladımır Pýtın, Ázerbaıjan Prezıdenti Ilham Álıev, Armenııa Premer-mınıstri Nıkol Pashınıan, Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko, Qyrǵyzstan Prezıdenti Sadyr Japarov, Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmon, Túrikmenstan Prezıdenti Serdar Berdimuhamedov, О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzııoev boldy.

Memleketter basshylary Uıym qyzmetiniń basym baǵyt­taryn, sondaı-aq ózara tıimdi yntymaq­tastyqty odan ári damytý jónindegi jospardy talqylady.

Otyrysta Reseı Prezıdenti Vladımır Pýtın, Belarýs Prezı­denti Aleksandr Lýkashenko, TMD-ǵa múshe memleketterdiń Parlament­aralyq Assambleıasynyń tóraǵasy, Reseı Federaldyq Jınalysy Federasııa Keńesiniń tóraǵasy Valentına Matvıenko sóz sóıledi.

Jıynda TMD Bas hatshysynyń orynbasary Ilhom Nematovqa «Dostyq» ordeni, al TASS aqparat­tyq agenttiginiń bas dırektory Andreı Kondrashovqa TMD gramotasy tabystaldy.

TMD sammıtiniń qorytyndysy boıynsha birqatar qujat qabyldandy.