Búgingi ana qushaǵyndaǵy sábı – erteń el irgesin nyqtaıtyn, shańyraǵyn ustaıtyn azamat. Sol azamattyń tilin, el tarıhyn bilýi, salt-dástúrin qadirleýi, boıyna ult namysyn sińirýi eń aldymen anaǵa baılanysty. О́reli ananyń baýyrynan órgen urpaq osy qasıetterdi boıyna sińiredi ári zamana báıgelerinde baq synaýǵa qabiletti bolyp ósedi. Degenmen keıingi jyldary otbasyndaǵy zorlyq-zombylyq, ananyń balaǵa degen yqylasy men kózqarasy, balalardyń sýısıdke beıimdigi sııaqty máseleler týyndap jatyr. Analar keńesiniń qurylýyna sebep bolǵan – osyndaı keleńsizdikterden týyndaǵan «Ǵasyrlar boıy qalyptasqan ana mektebin joıyp alsaq, bolashaǵymyz ne bolady?» degen oı.
2013 jyly Qazaqstan halqy Assambleıasy keńesiniń sheshimimen óńirlerde Analar keńesteri quryla bastady. Keńes quramyna ómirlik tájirıbesi baı, kúni keshe pedagog, dáriger, qarjyger, basqa da qyzmetter atqaryp, ul-qyzdaryn teksizdikten, jaǵymsyz qasıetterden saqtap qalýdy maqsat tutqan, olardy ulttyq, otbasylyq, álemdik qundylyqtarmen sýsyndatyp ósirgisi, tárbıelegisi kelgen analar kirdi. 2014 jylǵy 13-14 qarashada elordada assambleıa janyndaǵy Analar keńesteriniń I Respýblıkalyq forýmy ótken edi. Jer-jerde qurylyp, óz betinshe jumys istep jatqan keńesterdiń qyzmetin biryńǵaı formatqa keltirý, uıym jumysynyń baǵytyn aıqyndaý boıynsha oı-pikirlerdi ortaǵa salyp, bir arnaǵa toǵystyrý máselesi sóz bolǵan sol jıyndy Respýblıkalyq analar keńesiniń belsendi qyzmeti bastalǵan kúni, uıym tarıhynyń bastaýy dep qaraýǵa bolady. Al qazir bul uıymnyń aınalasyna 18 myńnan asa ana jınalyp, sanaly qoǵam qurý baǵytynda eriktiler retinde belsendi jumys atqaryp jatyr.
Astanada respýblıkalyq is-shara retinde ótken alǵashqy iri jobanyń biri «Aq oramal» aksııasy analar soǵysqa qarsy degen maqsatta ótti. Aksııanyń negizine ananyń aq jaýlyǵynyń kıeliligi alyndy. Ananyń tilegi jaýlastyrý emes, dostastyrý ekenin kórsetti.
Taǵy bir bastama «Tórkindeý» saltyna negizdeldi. Bul ult uıasy Ulytaýdan bastaý aldy. Buǵan áke-sheshesi saıası qýǵyn-súrgin qurbany bolǵan sheshen qyzy Zýlpa Chýmakovanyń «Týǵan jerim Qostanaıdyń Qusmurynyn, ájelerdiń qurt-maıy men baýyrsaǵyn saǵynamyn, sol jaqqa baryp, halqymnyń aldynda bir esep bergim keledi» degen ańsar sózi sebep boldy. Sóıtip, assambleıa múshesi, mesenat Bekzat Altynbekov aqyn, Qazaqstannyń eńbek sińirgen mádenıet qaıratkeri Z.Chýmakovany týǵan aýylyna tórkindetti. Eli qyzynyń kim ekenin tanydy, jastar sol kisideı bolamyn dep maqsat qurdy, úzilgen jip jalǵandy, elge degen yqylas artty. Sodan keıin bul dástúr jalǵasyp, jyl aralatyp, 60-tan asqan birneshe aqyn, jazýshy, ǵalym, qoǵam qaıratkerin tórkindetip, týǵan topyraǵyna aýnatyp, apalaryn buryn atyn ǵana estigen jas tolqynǵa tanystyrdyq.
Atalǵan keńes maqsaty – qoǵamdyq máseleni sheshýge septesý. Memlekettik til máselesi kóterilgende «Ana tilin bala ana áldıinen bastap úırenedi» degen sóz jıi aıtylady. Sondyqtan biz búgingi qoǵamǵa túsinikti, tartymdy ánder izdep «Áje áldıi» baıqaýyn, kitap oqýǵa beıimdeý úshin «Zamanaýı ertegi» baıqaýyn uıymdastyrdyq, sondaı-aq «Anammen oqyǵan kitap», ákeler men balalardyń qarym-qatynasyn jaqyndatý maqsatynda «Ákeme hat» jobalaryn júrgizip júrmiz. Nátıjesi de joq emes, búginde alıment tólemeıtin áke óz mindetin oryndaı bastaǵan, otbasyn tastap ketemin degen ákeniń sheshiminen bas tartýy, kitap oqýǵa beıimdelgen otbasylar, jańa ánder, taǵy basqa biraz oń ózgerister baıqaldy.
Bizdiń júrek tebirenter bir is-sharamyz «Ulttyq dombyra» kúninde ótedi. Urpaǵymyz otanshyldyqty dúnıege kelgen kúninen boıyna sińirýin kózdep, búkil aımaqtaǵy perzenthanalarda osy kúni dúnıege kelgen nárestelerge assambleıanyń atynan dombyra syıǵa tartylady.
Ananyń balasy úshin otqa da, sýǵa da túsýge daıar ekeni sııaqty Analar keńesteri de tótenshe jaǵdaılarda el tynyshtyǵy úshin janyn shúberekke túıip jumysqa kirisip ketedi. Arystaǵy syn saǵatta, Maqtaaraldy sý alǵanda, Ekibastuz qysta jylýsyz qalǵanda, bıyl 10 oblys sý tasqynynan zardap shekkende barlyq óńirdegi Analar keńesteriniń músheleri aldyńǵy qatarda júrdi.
Eldiń kókeıindegini dóp basyp, bılik nazaryn aýdarǵan jobamyz – «Mádenıetti ana – mádenıetti ult». Bul joba Memleket basshysynyń qoldaýymen respýblıka kóleminde iske asyrylyp jatyr. Jobany tanystyrǵanda Analar keńesiniń tóraǵasy Názıpa Shanaı «Maqsat ıgi, biraq qoǵamdyq uıymnyń keıbir máselelerde áleýeti jetpeı qalýy múmkin. Sondyqtan bılikpen birlese atqarǵanda ǵana ortaq maqsat – ultty mádenıetti etip tárbıeleýge qol jetkizemiz», dedi.
Mańǵystaý oblystyq analar keńesiniń zerdeleýine sáıkes, áskerdegi keleńsiz jaǵdaılardyń bir ushy jigitterdiń alǵan nesıelerine baryp tireletini anyqtaldy. Analar keńesi bul máseleniń Parlament Senatynda qorǵanys, quqyq qorǵaý mınıstrlikteri ókilderiniń qatysýymen ashyq qaralýyna qol jetkizdi. Nátıjesinde, merzimdi áskerı qyzmetshilerge mindetin ótkerý kezeńinde nesıelerdi tóleý merzimin keıinge qaldyrý týraly sheshim shyqty.
Analar keńesi ulttyq, otbasylyq qundylyqtardy damytý, bala qaýipsizdigin qamtamasyz etý, sanaly urpaq ósirý maqsatynda jumys isteıtin úkimettik emes uıymdarmen yntymaqtastyq memorandýmyn jasaǵan. Jandos Aqtaev basqaratyn ESBOL QORY («Esirtkisiz bolashaq») – solardyń biri. Jandos jastardyń, tipti mektep oqýshylarynyń esirtki satýy, tasymaldaýy jıilegenin aıtyp, dabyl qaqty. Biz «Jasyl sertıfıkat» jobasyn qolǵa alyp, dárihanalarda quramynda esirtki bar dárilerdi satýǵa tyıym salý baǵytynda kúsh biriktirdik. Nátıjesinde, birneshe dári, tamshylar reseptisiz satylmaıtyn tizimge engizildi.
Bıyl Analar keńesi veıpke tyıym salýdy alǵa tartyp, petısııa jarııalap, 20 myńnan asa qol jınap, buǵan depýtattar da nazar aýdaryp, sońynda arnaýly zań qabyldandy. Jastardyń bolashaǵyna balta shabatyn veıpti qoldanýǵa, tasymaldaýǵa, satýǵa tyıym salatyn zańnyń qabyldanýy jolynda osyndaı «tar jol, taıǵaq keshýden» ótkenimizdi jurtshylyq bile bermeıdi. Bul nátıjege jetýde seriktesimiz «Temekisiz Qazaqstan» ulttyq koalısııasynyń basshysy Jámıla Sadyqovanyń tájirıbesi kóp kómektesti.
Ulttyq qundylyqtardy nasıhattap júrgen «Qazaq analary – dástúrge jol» qoǵamdyq birlestigimen birlesip, aǵaıyn arasyndaǵy tatýlyq negizi áıelder ekenin kórsetetin «Abysyn-ajyn» jobasyn iske asyrdyq.
Aǵartý salasyndaǵy yntymaqtastyq negizinde Analar keńesi júrgizip júrgen «Qaýipsizdik saǵaty» jobasy ata-analarmen kezdesý arqyly balalardyń aınalasyndaǵy qaýiptiń aldyn alý sharalaryna baǵyttalǵan. Osy joba aıasynda veıp pen sıntetıkalyq, dárihanalyq esirtkige qarsy bastalǵan jumys qoǵamymyzdy jaılap bara jatqan áleýmettik bes keselden saqtandyrý máselelerin qosyp aldy. Osylaısha, dúnıege Analar keńesiniń «Salaýatty sana» jobasy keldi. Sóıtip, Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııa, birneshe quzyretti mınıstrlik pen Astana, Almaty, Shymkent qalalary jáne barlyq oblys ákimdikteri joba seriktesteriniń qataryn kóbeıtti. Qazir respýblıka kóleminde birlesken jumys júrgizilip jatyr.
Analar keńesiniń Ulttyq ulanmen yntymaqtastyq týraly memorandýmy negizinde áskerı bólimderge mamandarymyz baryp, sarbazdar arasynda arnaıy kezdesýler ótkize bastady. Kóp uzamaı tájirıbeli psıholog Rezeda Baımuhametovanyń barǵan bólimderinde oqys oqıǵalar kúrt azaıdy. Qazir aǵartý salasyndaǵy yntymaqtastyq negizinde mektepterde bozbalanyń boıyndaǵy jaýapkershilik, otansúıgishtik sezimdi damytý, qıyn synaqtarda «synyp» ketpeý taqyryptary boıynsha trenıngter júrgizilip keledi.
Qurylǵanyna 7 jyl tolǵanda qyzmetine taldaý jasaǵan sarapshylar Analar keńesi qoǵamda orny bar uıym retinde qalyptasty degen tujyrymǵa keldi. Jumysymyzǵa berilgen bul baǵa jas urpaqty tárbıeleýde ulttyq qundylyqtardy basshylyqqa alýda jol kórsetip kele jatqan kóshbasshy analardy ulyqtaý kerektigi týraly oıǵa jeteledi. Osylaısha, jyl saıyn ónegeli bir anaǵa «El anasy» ataǵyn berý týraly sheshim qabyldandy. Ekinshi ataqtyń ataýy – «Aıaly alaqan». Bul ata-ana qamqorlyǵynsyz qalǵan balalarǵa meıirimin tókken analarǵa beriletin boldy. Sonymen, alǵashqy «El anasy» arnaıy belgisi men ataýy jazylǵan kúmis bilezik jáne ataqty rastaıtyn dıplom Pavlodar oblystyq analar keńesiniń tóraǵasy Baqytjamal Maksılovaǵa tabys etildi. Baqytjamal Shahanqyzy – urpaq tárbıesiniń bastaýyna mán berip, qundylyqtardy bala boıyna sińirýdi mektepten bastap júrgizip kele jatqan ana. «Aıaly alaqannyń» ıesi Aqtóbe oblysynan tabyldy. Janna Seıtjanqyzy Dúısenbına – oblystyq bilim basqarmasyna qarasty «Meıirim» jastardy áleýmettik beıimdeý ortalyǵynyń dırektory. Byltyr aýdandyq analar keńesin uzaq jyl basqaryp, nebir jańashyl jobalary oblys, tipti respýblıka kóleminde tanylǵan Atyraý oblysy Qurmanǵazy aýdandyq analar keńesiniń tóraǵasy Balǵanym Hasenqyzy «El anasy» atandy. Qysta qazandyǵy jarylǵan Ekibastuzda qamqorsyz ul-qyzdardy qushaǵyna alyp jylytqan Naǵıma Abdrahmanova «Aıaly alaqan» qurmetti ataǵynyń ıegeri bolýy laıyq dep tanyldy.
Osyndaı qyzmeti arqyly qazir Analar keńesi – qoǵamda salmaǵy bar, usynystaryna bılik qulaq túretin bedeldi uıym.
Kamal ÁLPEIISOVA,
QHA janyndaǵy Respýblıkalyq analar keńesi tóraǵasynyń orynbasary