Teatr tuıǵyny

«Almatydan oqyp kelgen talantty jas basty róldiń birin sahnalaıdy eken» degen eldiń aýyzeki jarnamasyna birshama jurt jıylyp jatyr. Qol-aıaǵy dir, júregi zyr qaǵyp turǵan Mahań bir kezde boıyn jınap aldy. «Men bahadúrdiń rólin somdaǵaly turmyn. Qobaljyǵanymdy el ishki demimnen de sezedi. Jaýdan, daýdan qaımyqpaǵan Jáni­bek kórermen aldynda nege kibir­tik­teý kerek?! Jı, esińdi!», dep ózin qamshylap alǵan. Sol shyq­qannan bir demmen obrazyn oıdaǵydan da otty, batyl alyp shyqqan ony patsha kóńil kórermen ystyq yqylaspen, qoshe­metpen qabyldady.

Sodan beri Mahmut Aıdap­kel­­ulynyń janyna batyr men bıdiń róli jaqyn. Mine, sahna­da­ǵy jarty ǵasyrlyq beleske bol­­­mysy birtoǵa ártis árli ári áldi jetti. Árli deıtinimiz, áli de sah­­na bıiginen túspedi. Áldi deı­­ti­nimiz, omyraýyna taqqan mem­­­le­­kettik marapat elý jylǵy eń­bek­­­tiń óteýi.

Shyń-quzy kókpen talas­qan Tarbaǵa­taıda týǵan talant­ty Úrjar úkilegen, Alataý qanat qaq­tyrǵan. Al búgin Arqa ­tea­­­try­­nyń «Qobylandysy».

...Qoıshynyń shańyraǵynan shyn talant shyǵa ma? Shyǵady eken. Bala Mahmut áýeli óleńge, odan soń án aıtýǵa áýestendi. Ási­re­­se teatrǵa qadamyn Almaty­dan bas­­­t­aı­­tynyn bildi me, «Ala­taý­dy» sha­­­byt­pen shyrqaıtyn. Aqy­ry «Ala­taý» áni óner asqa­ry­na alyp shyq­­ty. Sáıkestik demeı kóri­ńiz...

Bala Mahmuttyń talantyn jazbaı tanyǵan ulaǵatty ustazy Tuıaq Ábdire­lıulyn áýlıe dersiz. Tuıyq balanyń qaraqattaı kózi­­nen ónerge degen ińkárlikti ańǵar­ǵan ol «sen úlken ártis bola­syń» deı­di eken. Muǵalimi sahnaǵa boıyn­ úıretti. Án men jyrǵa baý­lydy. Qoı baqtyrmaı, sahna­­lyq qoıylymǵa shyǵardy. Qys­qasy, aıtqany aıdaı keldi. Mahmut aǵamyzdan kim baryp áńgime surasa da, áýelgi álippesi – osy. Iá, ustazyn ardaqtaý – ulaǵat!

M.Áýezov atyndaǵy akade­mııalyq ­teatry janyndaǵy óner stýdııasyna top ete qalǵan onyń sahnanyń sıqyrly, teatrdyń tylsym álemine tereń boılaı bastaǵan kezeńi osy edi. Túske deıin oqý, izdenis. Tústen keıin teatrdyń massovkasyna shyǵady. Ánýar Moldabekov, Asanáli Áshimov, Tuńǵyshbaı Jamanqulov sekildi teatr sańlaqtary som­da­ǵan «Qozy kórpesh – Baıan sulý», «Qara qyp­shaq Qobylandy» atty klas­sı­ka­lyq qoıylymǵa qaty­syp, «áı» dep aıtqan biraýyz só­zin áıbat kó­rip júrgen kezi bul kún­deri sar­ǵaıǵan saǵynyshqa aınal­ǵan. Sah­na­ǵa eleýsiz bir epızod úshin shyq­sa da, Almatydaǵy jer­les­terin túgel jınaǵan albyrt sha­ǵy­na qazir ań-tań.

Sóıtip júrip Mahań óner stýdııa­syndaǵy opera vokalynda oqyp júrgen Nurjibek Jan­sú­girovany keziktiredi. Iá, famılııa­dan jańylǵan joqsyz. Kádimgi birtýar tul­ǵa, qazaq jy­rynyń qulageri Ilııas Jan­sú­gi­­rovtiń baýyrynyń qyzy. Sol kezden bastap sóz baılasyp, qol ustasqan qos ártis áli kúnge deıin birge. Alyp báıterekke aınaldy.

...О́ner stýdııasyn oıdaǵydaı támam­da­ǵan ekeýi Arqa jerindegi Sáken teat­ry­na joldamamen keledi. Qońyr shabadanmen qonys aýdarǵan olarǵa Qaraǵandy suryqsyz qala edi. Almatydaǵy aǵalarynyń «Teatrǵa jańa lep aparyńdar, eldiń rýhyn kóterińder!» degen amanatyn arqalaǵan ekeý az-maz ýaqyt eńbek etip, elge qaıtýdy josparlaǵan edi. Alaıda Arqaǵa sýdaı sińdi.

Talantty jup sol kez­degi teatr­dyń kórkemdik jetek­shisi, talantty rejısser Jaqyp Oma­rov­tyń ǵana emes, shyǵar­ma­shy­lyq ujymnyń oljasy boldy. Bul 1976 jyl edi. Sodan ne kerek, juldyzdy jup eńbek etedi. Eldiń nazaryn erekshe aý­dart­qan da ekeýi edi. Birneshe shoq­tyǵy bıik spektaklderdiń jaýap­ty rólin qatar somdaıdy. Dýlat Isabekovtiń «Ápkesinde», Tahaýı Ahtanovtyń «Mahabbat mu­ńynda» degen sekildi. Mine, teatr­ tabystyrǵan talanttardyń shańy­raq kótergenderine de jarty ǵa­syrǵa jýyqtapty. Teatrda da – ­teatr, úılerinde de – teatr. Mah­mut aǵamyz úshin eń ótkir syn­shy ol – asyl jary Nur­­jibek Jan­sú­girova. О́zi osylaı deıdi. Das­­tarqan basynda bir-biriniń obrazyn, sheber­li­gin, kemshiligin tal­qy­laıdy. «Ekeýmiz qan­daı da bir jetistikke jetsek, onda ortaq eńbek, or­taq izdenis jatyr», deıdi teatr tarlan­bozy.

Sóıtip, óner jolynyń azabyn da ǵajabyn da qatar tartyp keledi. Úlken uldarynyń esimi ne sebepti Jánibek qoıylýy túsinikti shyǵar. Úzdik somdaǵan obrazyn qatty qurmettegen­dik­ten. Munda tek obrazǵa ǵana emes, teatrǵa, jalpy ónerge degen sheksiz mahabbat jatyr.

…Sol Jánibek uldaryn to­­ǵyz aılyǵynda Tarbaǵataıdaǵy ­úı­­­lerine aparyp tastaıdy. О́z­deri – únemi gastroldi saparda. El­diń túk­pir-túkpirin aralap júr­­­gen shaq. Sóıtip, balalary bir jarym jasqa kelgende elderine jaz­­­­­­­­ǵy demalysqa qaıtady. Arty­nyp-tar­ty­nyp kele jatqan ekeýi aý­­la­­­­­da oınap otyrǵan balalaryn ta­­ny­­­­­­­maı ótip ketken kórinedi. Son­­­­da qaıran, sheshe ǵoı, keri adym­­­­­­dap, bala Jánibegin janary­nan ta­­nypty. Mine, osyndaı aýyrt­­­­­­­­pa­­­­shylyqtyń bárinen ótti. О́ner úshin, rýhanııat úshin, ­teatr úshin.

Ekinshi uly Álibek shyr etip ómirge kelerde, teatrdyń qalyń árti­simen kezekti gastroldik issa­parǵa ketip bara jatqanynda súıin­­shi habar jetedi. Sol jerde árip­­­tes­teri tildeı qaǵazǵa ózde­ri­ne unaıtyn esimderdi jazyp, je­re­­be tastaıdy. Sonda ákesiniń qolyna Álibek degen ataý túsedi. О́mi­ri­niń ár jarqyn sátteri de, jabyq­­qan kezeńderi de teatrmen tyǵyz baılanysty.

Jaqynda ǵana Mahmut Sady­qa­­­novtyń keýdesinde «Eren eńbegi úshin» memlekettik marapat jar­qy­­­rady. Tarbaǵataıda týyp, Ala­taý­­­da túlep, Arqaǵa kelip, teatr tar­­­lan­­­bozynyń eńbek joly el al­dynda.

Qaraǵandy oblysy