«QazMunaıGaz»: 23 jyl boıy turaqty damý jáne bolashaqqa jospar

Ekonomıkadaǵy úlesi

«QazMunaıGaz» – eldegi barlyq mu­­naı óndirýdiń 26%-yn, tasymaldaý­dyń 56%-yn jáne munaı óńdeýdiń 80%-yn qamtamasyz etip otyrǵan ult­tyq kompanııa. Onyń memleket bıýd­jeti men ulttyq qordaǵy shoǵyr­landyrylǵan úlesi shamamen 10%-ǵa jetedi. Búginde kompanııa – elimizdiń eń iri jumys berýshileriniń biri. Merdiger uıymdardy eskersek, QMG qurylymynda 80 myńnan astam adam eńbek etedi. Bul kompanııanyń eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna aıtarlyqtaı yqpal etip ári mańyzdy ról atqaryp kele jatqanyn kórsetedi.

Halyqaralyq reıtıng agenttik­teri QMG-ǵa joǵary baǵa berdi. IPO ót­ki­zilgen sátten bastap 2024 jyldyń so­ńynda kompanııa aksııalarynyń quny 73,9%-ǵa ósti. Aktıvterinen turaqty túsip turatyn dıvıdend QMG-nyń qarjy­lyq ornyqtylyǵyn kórsetedi. Mysaly, 2020 jyldan bastap tólengen dıvı­dend somasy 7 ese ósti. Memleket basshysy QMG aldyna elimizdiń re­sýrstyq qoryn jáne munaı men gaz óndirý kólemin ulǵaıtý, munaı-gaz hımııa­syn damytý, iri ınvestısııalyq joba­lardy iske asyrý baǵyttarynda naq­ty tapsyrmalar júktegen. Bul rette QMG atal­ǵan mindetterdi oryndaý úshin ju­mys­tardy júıeli júrgizip keledi.

 

Eldiń resýrstyq qoryn tolyqtyrý

Geologııalyq barlaý qyzmeti áýel­den QMG jumystarynyń negizgi baǵy­ty bolyp keledi. 2025 jylǵy 1 qań­tardaǵy málimet boıynsha munaı men kondensattyń óndiriletin qory – 767 mln tonna. Keıingi 5 jylda qo­symsha bar­laý is-sharalary men aktıv­terdi satyp alý esebinen qordy toltyrý koeffısıenti 176%-ǵa jetti. Qazir geologııalyq munaı qorynyń kólemi shamamen 2 mlrd tonnaǵa teń keletin jer qoınaýyn paıdalanýǵa arnalǵan 11 kelisimshart bar. Olardyń bir bóligi strategııalyq seriktesterdiń qatysýymen iske asyrylyp jatyr. Jer qoınaýynda tereń ornalasqan qorlardyń múmkindigin zertteý aıasyn­da byltyr Qyzylorda oblysynda Torǵaı Paleozoı jáne Atyraý obly­synda Qara­ton Podsolevoı ýchas­ke­lerin­de tereńdigi 5 500 metr uńǵyma­lardy burǵylaý jumys­tary bastaldy.

Tereń uńǵymalardy burǵylaý kóp qar­jyny qajet etedi. Ári bul jumysty úlken geologııalyq ári teh­nologııalyq táýekel desek te bolady. Memleket bas­shysynyń tapsyrmasy boıynsha qabyl­danǵan «Jaqsartylǵan modeldik kelisimshart» tetigi osyndaı kúrdeli jobalardyń tartymdylyǵyn arttyrdy. Sonymen qatar «Qarajar» jáne «Taısoıǵan» ýchaskelerinde burǵylaý bastaldy. Mańǵystaý, Atyraý, Batys Qazaq­stan jáne Aqtóbe oblystaryndaǵy bola­shaǵy zor ýchaskelerde burǵylaý jumys­taryn bastaýǵa qatysty jańa kelisim­sharttar qolǵa alynýda. Bul jobalarǵa «Shell», «Chevron», CNOOC, «Sinopec», CNPC syndy álemdik iri kompanııalar qyzyǵýshylyq tanytyp otyr.

Bul rette mańyzdy qyzmet ba­ǵyt­tyń biri – Kaspıı mańy oıpaty jáne Mańǵy­shylaq túbeginde tereń ornalasqan kókjıekterdi túbegeıli zertteý. Atalǵan aımaqta aýqymdy seısmıkalyq barlaý jumystaryn júrgizý zamanaýı ozyq tehnologııalardy jáne qomaqty ınves­tısııalyq qarajatty qajet etedi.

 

Munaı jáne gaz óndirý kólemin ulǵaıtý

2024 jyly QMG 23,8 mln tonna munaı óndirdi. Jospar boıynsha 23,5 mln tonna óndirýge tıis edi. Keıingi 5 jylda munaı óndirý kólemi 2 mln tonnadan astam kórsetkishke ósti. Kompanııa osy kórsetkishti ósire túsýge nıetti. Úsh iri ken ornyndaǵy (Teńiz, Qashaǵan, Qarashyǵanaq) birqatar ınvestısııalyq joba, Qalamqas-teńiz ken ornynda ónerkásiptik ıgerýdi bastaý, sondaı-aq geologııalyq barlaý jumystary júrip jatqan joba­lar­dyń paıdalaný kezeńine ótý bas­tamalary óndiris úderisine serpin bermek. Sonymen qatar jańa tehnologııalardy engize otyryp, eski ken oryndaryndaǵy óndirý kó­lemin saqtap turýǵa erekshe den qoıy­la­dy. Ádette mundaı ken oryndary qoldanystaǵy ınfraqurylymmen jáne eldi mekendermen tyǵyz baılanysty, sondyqtan olardyń damýy men jumys oryndarynyń saqtalýyn qamtamasyz etý – mańyzdy mindet.

QMG tehnologııalyq syn-qater­ler baǵdarlamasyn ázirledi. Bul bas­tama árbir ken ornyndaǵy munaı kóle­min arttyrýda saralanǵan ádisterdi qol­danýdy kózdeıdi. Byltyr osy joba­nyń esebi­nen qosymsha 418 myń tonna munaı óndirildi.

Osy rette QMG-nyń tıimdiligi tó­men ken oryndaryn ıgerý máselesine jeke toqtalyp ótsek. Kompanııa óndirý kóle­min ulǵaıtý jáne munaı alý koef­fı­sıentin arttyrýǵa erekshe kóńil bólip otyr. Kompanııa bul maqsattarǵa jetý úshin osyndaı qıyndyqtarǵa tap bolatyn strategııalyq seriktestermen ózara jumys istep, tájirıbe alma­sady. Keıingi jyldary jetekshi otan­dyq jáne sheteldik ǵylymı zertteý ınstıtýttar­men yntymaqtasa otyryp, ǵylymı zertteý jumystary keńinen júrgizile bastady. Mysaly, Sátbaev atyndaǵy ýnıversıtetpen munaı óndirýdi ulǵaıtýǵa baǵyttalǵan munaı qabattaryndaǵy aǵyndardy qaıta bólý boıynsha jumys atqaryldy. Sokolskıı atyndaǵy otyn, katalız jáne elektr hımııasy ınstıtýtymen munaı kásipshiligi jabdyqtarynyń korrozııasymen kúresý boıynsha jumys júrgizdi. Gaz shoǵyryn ıgerýge qatysty keshendi jumys ta júrgizilip jatyr, bul 2030 jylǵa qaraı jylyna 2,8 mlrd tekshe metr qosymsha gaz kólemimen qamtamasyz etedi.

 

Ishki naryqty munaı ónimderimen qamtamasyz etý

Otandyq munaı óńdeý zaýyttary úzdik­siz ári senimdi jumys istep ja­tyr. Zaýyt jumysshylarynyń qajyr­ly eńbeginiń arqasynda jyl saıyn mu­naı óńdeý jáne jeńil munaı ónim­derin óndirý boıynsha rekordtyq kórset­kish­ter tirkelýde. QMG 5 jyl ishinde jeńil munaı ónimderin shyǵarýdy 2 mln ton­naǵa ulǵaıtty, onyń ishinde 900 myń ton­na avtobenzın, 800 myń tonna dızel otyny jáne 300 myń tonna avıaotyn bar. Ýaqyt ótken sa­ıyn ósip kele jatqan suranysty óteý úshin barlyq 3 otandyq munaı óńdeý zaýytynyń qýatyn 2030 jylǵa deıin 7,9 mln tonnaǵa keńeıtý bo­ıynsha ınvestısııalyq jobalar qolǵa alyndy.

О́zekti máselelerdiń biri – jol-qury­lys kompanııalaryn otandyq bıtýmmen qam­tamasyz etý. 2024 jyly Pavlodar munaı-hımııa zaýyty bıtým óndirisin 24,5%-ǵa ulǵaıtyp, 360 myń tonna jol bıtýmyn shyǵardy. Qazir Aqtaýdaǵy «Caspi Bitum» bıtým zaýytynyń qýatyn 500 myń tonnadan 750 myń tonnaǵa deıin keńeıtý boıynsha qurylys ju­mystary júrip jatyr.

 

Munaı-gaz hımııasyn damytý

Elimizde munaı men gazdyń qory mol. Biraq ony tıimdi paıdalaný asa mańyzdy máseleniń biri. Shıkizatty qosylǵan quny joǵary ónimge aınaldyrý – QMG-nyń strategııalyq basymdyǵy. Munaı-gaz hımııasy shaǵyn jáne orta bıznestiń damýynda zor mánge ıe. Jańa kásiporyndar ashý, óndiris tizbekteri men qosymsha salalardy damytý óńirlerdiń eko­no­mıkalyq ósýine yqpal etetini anyq. Budan buryn belgili bolǵandaı, Atyraý oblysynda qýaty jylyna 1,25 mln ton­na polıetılen óndirýge qaýqarly za­ýyt­tyń qurylys jumystary bastaldy.

Karbamıd pen PETF (polıetılentereftalat) óndirý boıynsha bolashaqta salynatyn zaýyttardyń jobalaý ju­mystary júrgizilip jatyr. Bul jobalar 2030 jylǵa qaraı el ekonomıkasyna 13 mlrd dollardan astam qarajat tartyp, qurylys kezinde shamamen 15 myń jumys ornyn jáne 2 myń turaqty jumys ornyn ashady. Keleshekte munaı-gaz hımııasy óndiristeriniń tabysty jumys isteýi turaqty ekojúıeniń qalyptasýyn talap etedi. Iаǵnı ónimge degen suranys polımerler tutynýdyń damyǵan ishki naryǵy esebinen qamtamasyz etiledi.

QMG qurylysta, turǵyn úı sharýa­shy­lyǵynda jáne agroónerkásip keshe­ninde polımer materıaldaryn paıdalanýdy taldaý jáne ilgeriletý úshin Joba­laý keńsesin ashqan bolatyn. Polımer­ler halyqaralyq naryqta óz artyq­shy­lyǵyn kórsetip otyr. Olar – dás­túrli materıaldarǵa qaraǵanda ekologııa­lyq taza, arzan ári berik shıkizat. Qazir­gi ýaqytta polımer ónim­­­de­rin ekono­mıkanyń túrli salalaryna engizý úshin normatıvtik baza ázirlenip jatyr.

 

Munaı tasymaly

Kaspıı qubyr jelisi konsorsıýmy – Qazaqstan munaıyn eksportqa shyǵarýdyń eń iri arnasy. Sonymen qatar munaı tasymalynyń qosymsha baǵyttaryn damytý mańyzdy. Baký – Tbılısı – Djeıhan baǵyty boıynsha eksport kólemi oń dınamıkany kórsetip jatyr: 2 jylda 2,5 mln tonna munaı jóneltildi.

QMG jergilikti teńiz ınfraqury­ly­myn damytyp, kemelerdi jańartyp jatyr. 2024 jyly Qazaqteńizkólikfloty rekord­tyq 13,2 mln tonna munaı tasymaldady. Búgingi tańda kompanııanyń bar­lyǵy 15 kemesi bar. Arabtyń «AD Ports Group» kompanııasymen birlesip, teńiz flotyn odan ári damytý josparda. Jalpy, bul seriktestik teńiz tasymaly salasynda ozyq tájirıbe almasýǵa yqpal etedi.

Jyl basynda arab seriktesterimen Kaspıı teńizinde jumys isteýge arnalǵan syıymdylyǵy 500 JFE-den asatyn (jıyrma fýttyq ekvıvalent) eki zamanaýı konteınerlik keme salýǵa kelisti. Osylaısha, QMG turaqty teńiz tasymalyn qamtamasyz etedi jáne eldiń, sonyń ishinde Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty aıasynda kólik logıstıkalyq áleýetin damytýda.

 

Tómen kómirtek baǵytyn damytý jáne ekologııalyq bastamalar

Klımatqa qatysty kún tártibin­degi mańyzdy máselelerdi eskerip, elimiz­diń 2060 jylǵa qaraı kómirtegi beı­tarap­tyǵyna qol jetkizý jónin­degi maqsattaryn qoldaı otyryp, «Qaz­MunaıGaz» óz qyzmetinde qa­lypty, júıe­li ári dáıekti dekarbonızasııalaý baǵytyn ustanbaqshy. Bul mindetti sheshý úshin QMG-nyń 2060 jylǵa deıingi tómen kómirtekti damý baǵdarlamasy qabyldandy. Bul baǵdarlamanyń maqsaty – parnık gazdar shyǵaryndylaryn 2019 jylǵy kórsetkishten 64%-ǵa qysqartý.

QMG óz strategııasyn negizge ala otyryp, birqatar jasyl jobany, sonyń ishinde JEK-ti damytýdy, turaqty avıasııalyq otyn (SAF) óndirýdi jos­parly túrde iske asyryp keledi. Mysaly, Mańǵystaý oblysynyń Jańaózen qala­synda 2024 jyly «Eni» kompanııasymen birlesip, jalpy qýaty 247 MVt gıbrıdti elektr stansasyn salý jumystary bastaldy. Joba aıasynda bıyl qýaty 50 MVt kún elektr stansasynyń I keze­ńin aıaqtaý josparlanyp otyr. 2026 jyl­ǵa deıin gaz elektr stansasynyń (120 MVt) jáne jel energııasy stansasynyń (77 MVt) qurylysy aıaqtalady. Ortamerzimdi perspektıvada bıologııalyq otyn, turaqty avıasııalyq otyn SAF óndirisin bastaý mindetin qoıyp otyr. Búgingi tańda bul jobanyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq zertteý jumystary aıaqtaldy. Tómen kómirtekti ekonomıkaǵa kóshý aýaǵa taralatyn shyǵaryndylardy azaıtýǵa kómektesip qana qoımaı, sonymen qatar munaı-gaz salasynda uzaqmer­zimdi ósý men ınnovasııalar úshin jańa múmkindikterge jol ashady.

QMG jasyl  bastamalarǵa  bel­se­ne atsa­lysady. «Taza Qazaq­stan» jal­py­ulttyq ak­sııa­sy aıasynda QMG kompanııalar toby 97 myńnan astam aǵash ekti. «QazMunaıGazdyń» qyzmetin júrgizetin barlyq óńir – Aqtaý, Atyraý, Aqtóbe, Shymkent, Qyzylorda jáne Astana qam­tyl­dy. Qalalar men kentterde jańa jasyl aımaqtardy qurý­ǵa, sondaı-aq kompanııanyń ón­diris nysandarynyń aýmaǵyn kógal­dandyrýǵa erekshe nazar aýda­ryldy.

 

О́ńirler damýyna úles qosý jáne jumysshy mamandyqtaryna qoldaý kórsetý

«QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasy azamattardyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan mańyzdy áleýmettik jobalardy iske asyrýdy jalǵastyryp jatyr. О́ziniń áleýmettik jaýap­kershiligi aıasynda kompa­nııa óńirlerde mektepter, balabaq­sha­lar, medısınalyq mekemeler men sporttyq-mádenı ny­san­­­dardy salýǵa jan-jaqty úles qosady. 2014–2024 jyldar ara­ly­ǵynda QMG qoldaýymen 255 mlrd teńgeden astam somaǵa áleý­­mettik jobalar júzege asyryl­dy.

«Otpan» jobasy aıasynda aýyl­daǵy bilim berý júıesine erekshe kó­ńil bólinedi. «QazMunaıGazdyń» qol­daýymen Mań­ǵystaý oblysynda úsh tirek mektep jabdyqtalǵan. Úıirmeler ashýǵa barlyq jaǵdaı jasaldy. Úsh tirek mektepte robottehnıka kabınetteri, STEM-zerthanalar, art jáne telestýdııalar, sondaı-aq oqýshylarǵa arnalǵan demalys aımaqtary ashyldy. Bul mektepterde 3,5 myńnan astam oqýshy bilim alyp jatyr. Al pedagogter ujymynda 380 adam bar.

Atyraý oblysynyń Qulsary qala­synda 2024 jyly quny 983,2 mln teńge balalardy ońaltý ortalyǵy salyndy. Ǵımaratta zamanaýı qural-jabdyq orna­­tylǵan. Qazirgi ýaqytta bul mekemede erekshe qajettilikteri bar 146 bala em alyp jatyr.

Sonymen birge  «QazMunaıGaz» ult­tyq kompanııasy Memleket basshy­sy­nyń tikeleı tapsyrmasy boıynsha Oral qalasynda «Jaiyq Arena» kóp­fýnksıonaldy sport keshenin qysqa ýaqyt ishinde salyp shyqty. Quny 20 mlrd teńge bolatyn áleýmettik mańyzy bar nysan bolashaq chempıondardy daıarlaý ortalyǵy ǵana emes, qala turǵyndaryna sportpen shuǵyldanýǵa barlyq jaǵdaı jasalǵan orynǵa aınal­maq.

Kompanııa qarajatyna Qyzylordada Oqýshylar saraıy boı kóterdi. Aýdany 3 myń sharshy metrge jýyq zamanaýı kópfýnksıonaldy keshen 350 balaǵa eseptelgen. Zamanaýı oqýshylar saraıynda tehnoortalyq, baǵdarlamalaý, robottehnıka jáne ónerkásiptik dızaın synyptary, ekologııalyq zerthana, jylyjaılar men qysqy baq, telestýdııa, vokal, mýzykalyq aspaptar men horeografııa synyptary bar. Bul «QazMunaıGaz» iske asyrǵan áleýmettik jobalardyń tolyq tizimi emes, bul baǵyttaǵy jumys turaqty júrgiziledi.

О́ndiriste eńbek etetin per­so­nalǵa keletin bolsaq, yń­ǵaı­ly eńbek jaǵda­ıyn jasaý jáne óndiristik qaýipsizdikti qamtamasyz etý ǵana emes, sonymen qatar kásibı oqytý, biliktilikti arttyrý, taǵylymdamadan ótý jáne tájirıbe almasý úshin múmkindikter usyný mańyzdy.

Bul rette, 2025 jyldy «Jumysshy mamandyqtary jyly» dep jarııalaǵan Prezı­dent­tiń bastamasy ózekti bolyp otyr. QMG kompanııalar tobynda óndiriste 43 myńnan astam adam jumys isteıdi. Jumysshy mamandyqtarynyń bedelin arttyrýǵa baǵyttalǵan negizgi is-sharalardyń biri – «Úzdik maman» sheberlik baıqaýy. Bul dástúrli baıqaý on jyldan beri ótkizilip keledi jáne úzdik mamandarǵa óz daǵdylaryn kórsetýge múmkindik beredi. Byltyr konkýrsqa Atyraý, Mańǵystaý, Qyzylorda, Aqtóbe jáne Pavlodar oblys­tarynyń, Shymkent qalasynyń, sondaı-aq Rýmynııadaǵy QMG enshiles kásiporyndarynan 300 qyzmetker qatysty.

«Jumysshy mamandyqtary jyly» aıasynda «QazMunaıGaz» je­ke­legen jumysshy ma­man­­­dyqtary boıynsha «WORLDSKILLS KMG» ulttyq chem­­pıonatyn, túrkitildes el­der­­diń ókilderi qatysatyn «TurkicSkills» kásibı sheberlik chem­pıonatyn ótkizýdi, áıel­der arasynda jumysshy ma­man­dyqtary úshin modýl­dik oqytý baǵdarlamasyn qolǵa alýdy, seriktes kompanııalarda taǵylymdama uıymdastyrýdy, óndiris tıimdiligin arttyrý maqsatynda «ALYP» jobasyn iske asyrýdy, jastar forýmdaryn ótkizýdi josparlap otyr.

Kompanııanyń bas­ty ­qun­­­dylyǵy – adamdar. «QazMunaıGaz» júıesinde eńbek ete­­­tin barsha qyzmetkerdi ult­tyq kompanııanyń 23 jyldy­ǵymen quttyq­taımyz! Kompa­nııanyń búgingi jetistigi – qyzmetkerlerdiń qajyrly eńbeginiń jemisi.

Qoryta kelgende, «QazMunaıGaz» eli­mizdiń energe­tı­­kalyq qaýipsizdigin qam­ta­masyz ete otyryp, munaı-gaz sala­syndaǵy strategııalyq mańyzdy baǵyt­tardy damytýdy kózdeıtinin atap ótken jón. Ulttyq kompanııa geologııalyq barlaý jáne munaı-gaz hımııa­syn­daǵy aýqymdy ári kóp qar­jyny qajet etetin jobalarǵa bastamashylyq etedi. Bul bas­­tamalar jańa resýrs kózderine jol ashyp qana qoımaı, elimizdiń  ekono­mıkalyq órken­deýine yqpal etedi.

QMG jekemenshik bıznes táýekel ete bermeıtin, alaıda elimiz úshin asa mańyzdy salalardy damytýdy qolǵa alady. Dál osy strategııalyq qadam kom­­panııanyń basty mıssııasyn aı­qyndaı túsedi.