Hrıstıan qaýymynyń ulyq meıramy – Pashadan keıin, 21 sáýirde 89 jasqa qaraǵan shaǵynda Rım Papasy Fransısk ómirden ótti. Demi úzilgen dinbasynyń aqyrǵy amanaty qandaı, jerleý rásimi qalaı ótkiziledi jáne kelesi Papa qandaı talaptarǵa saı taǵaıyndalady? Katolıkterdiń qalyptasqan dástúrin zerdeleı otyryp, osy suraqtarǵa jaýap izdep kórdik.
Rım Papasy Fransısk – bizdiń zamanymyzda ótken rýhanı, tarıhı, sondaı-aq saıası mańyzy bar tulǵa. Ol 1936 jyly Argentınanyń astanasy Býenos-Aıreste dúnıege kelip, Horhe Marıo Bergolo esimimen shirkeýlik qyzmetin bastaǵan. Katolık jurtshylyǵyn 2013 jyldan bastap basqarǵan Fransısk – Latyn Amerıkasynan shyqqan tuńǵysh pontıfık jáne ıezýıtter ordeninen saılanǵan alǵashqy Papa retinde tarıhqa endi.
Jerleý rásimi
Dástúrge sáıkes Rım Papasynyń jerlenýi qaıtys bolǵannan keıin tórt pen alty kún arasynda ótedi. Al eske alý sharalary toǵyz kúnge deıin jalǵasady. Qazirgi kezde jerleý kúni áli belgilengen joq.
Papany jerleý – óte kúrdeli ári saltanatty rásim. Degenmen, 2024 jyldyń sáýirinde Fransısk Vatıkan rásimderiniń astamshyldyqqa urynǵanyn ekenin eskertip, óziniń jer qoınyna tapsyrylý sátin barynsha qarapaıym ótkizýdi tapsyrǵan.
Buǵan deıin pontıfıkterdi kıparıs, qorǵasyn jáne emennen jasalǵan úsh qabatty tabytqa salyp jerlegen. Al Fransısk qarapaıym myryshpen qatalǵan aǵash tabytqa jerleýin amanattaǵan.
Sondaı-aq, ol tabytpen birge kómiletin arnaıy tıyndar men epıtafııa jazbasynyń artyq ekendigin aıtyp, barlyq rásim qarapaıym hrıstıan joralǵysyna saı ótýin jetkizgen.
Jańa Papany kim saılaıdy?
Jańa Papany Katolık shirkeýiniń eń joǵarǵy shendi tulǵalary – Kardınaldar kollegııasy saılaıdy. Bul kardınaldardy burynǵy Papa ózi taǵaıyndaǵan jáne olardyń barlyǵy – er adamdar, ádette epıskoptar.
Papany saılaý quqyǵy tek 80 jasqa tolmaǵan kardınaldarǵa ǵana beriledi – olar «papabılı» dep atalady. Qazir shirkeýde 252 kardınal bar, olardyń 183-i daýys berýge quqyly. Qalǵandary tek talqylaýlarǵa qatysady.
Saılaý úderisi nemese «konklav» degen ne?
Rım Papasy qaıtys bolǵanda nemese otstavkaǵa ketkende Vatıkanda kardınaldar jınalysy – konklav ótedi. Bul – saılaý úderisi.
Papa qaıtys bolǵan men jańa pontıfık saılanǵan aralyqta Katolık shirkeýin Kardınaldar kollegııasy basqarady, al Qasıetti Taq (Vatıkan) bos dep esepteledi.
Saılaý qupııa túrde Sıkstın kapellasynda ótedi. Ár kardınal óz qalaýly úmitkerine daýys beredi jáne bul úderis jańa Papa tańdalǵanǵa deıin jalǵasady. Bul jumys bir aptaǵa, tipti aılarǵa sozylady. Keıde keıbir kardınaldar daýys berip úlgermeı ómirden ótken.
Saılaý barysyndaǵy jalǵyz belgi – tútin. Bıýlletender peshte órtelgennen keıin shyqqan tútinniń túsi mańyzdy. Eger shirkeýden qara tútin shyqsa jańa Papa áli saılanbaǵan degen sóz. Al aq tútin shyqsa saılaý aıaqtaldy, jańa pontıfık bar degen emeýrindi bildiredi.
Habarlaý jáne ulyqtaý
Aq tútin shyqqannan keıin bir saǵat ishinde jańa Papa Sankt-Petr alańyna qaraǵan balkonǵa shyǵady. Saılaýǵa qatysqan eń bedeldi kardınal «Habemus Papam!» («Bizde Papa bar!») dep jarııalaıdy. Sodan keıin jańa Papanyń aty men onyń tańdaǵan pontıfıktik esimi atalady. Mysaly, ómirden ótken Fransısktiń shyn aty – Horhe Marıo Bergolo. Ol óziniń jańa esimin Áýlıe Fransısk Assızıdiń qurmetine alǵan.
Qandaı adam Rım Papasy bola alady?
Teorııaǵa súıensek kez kelgen shoqynǵan er katolık Papa bola alady. Biraq is júzinde kardınaldar kóbine óz aralarynan saılanady. 2013 jylǵy sońǵy konklavta Argentınadan shyqqan Fransısk Papa bolyp saılanǵan. Ol – Latyn Amerıkasynan shyqqan alǵashqy pontıfık. Bul óńirde álem katolıkteriniń shamamen 28%-y turady. Alaıda dástúr boıynsha Papalar Eýropadan, ásirese Italııadan saılanady. 266 Papanyń 217-si ıtalııalyq bolǵan.