О́skemende óndirilip jatqan un qap-qabymen shetelderge de eksporttalady. Suranysqa ıe ónim óndiretin О́skemen un tartý kombınaty 1960 jyldary Ertistiń jaǵasynan oryn tepken. Dál osy qambada aımaqty unmen qamtıtyndaı bıdaı saqtalyp, un tartylyp otyrǵan. Sodan beri kombınat búginge deıin damylsyz jumys istep keledi.
Alǵashynda jańadan qurylǵan keshende 29 tonna bıdaı saqtalyp, táýligine 300 tonna un shyǵarylyp otyrypty. Sondaı-aq jylyna 120 tonna jem óndirilgen. Keıinen keńes úkimeti tarap, jumysy báseńdegen kombınat 1999 jyly jańa qarqynmen qaıta jumys isteı bastaǵan. Osydan bes jyl buryn jańa elevatordyń jumysyn kúsheıtý úshin qambaǵa zamanaýı qondyrǵylar ornatyldy. Kásiporyn aýmaǵynda jańa zaýyt paıda bolyp, nemistiń «Retkus» atty qondyrǵysy iske qosyldy. Dıirmen de jańartyldy. О́nimniń sapasyn arttyrý maqsatynda zamanǵa saı óndiristik-tehnologııalyq zerthana ashyldy. Zerthanadaǵy «SDmatik» qurylǵysy unnyń sapasyn jan-jaqty, muqııat tekserip otyrady.
– Munda zerthanashylar daıyn qamyrdyń sapasyn tekseredi. Atap aıtsaq, unnyń kóterilýi, sapasy, bári arnaıy apparattardan ótedi. Aldymen qambaǵa túsken bıdaıdan synamaǵa az bólshegin alyp, shaǵyn dıirmenge salamyz. Odan shyqqan undy arnaıy apparattarǵa salyp, tekseremiz. Barlyǵy avtomattandyrylǵan, – deıdi óndiristik ortalyqtyń dırektory Janııa Bekbaeva.
Bıdaıdyń basym bóligi Shyǵys Qazaqstannyń egistikterinen jınalady. Ásirese Glýbokoe, Samar, Shemonaıha, Kókpekti aýdandarynan jetkiziledi. Mamandardyń aıtýynsha, osy óńirdegi ónimniń aqýyzy joǵary, sapasy artyq. Ony zerthanashylar da dáleldegen. Sondyqtan shıkizatpen qamtamasyz etip otyrǵan mamandar da sapaǵa qaraı jumys isteıdi.
– Un jasaýǵa Shyǵys Qazaqstandaǵy jeri qunarly aýdandarynan bıdaı satyp alamyz. Sebebi bul jaqtyń klımaty salqyn. Demek barlyq aýdandardaǵy bıdaı birdeı emes. Bizde óndirilip otyrǵan un «Aqmaral» degen ataýmen brendke aınalǵan. Sonyń sapasyn túsirip almaý úshin tekserilgen sharýashylyqtarmen ǵana jumys isteımiz, – deıdi shıkizatpen qamtý bóliminiń mamany Dáýlet Aýǵanbaev.
At shaptyrym aýmaqty alyp jatqan kásiporyndy aralap júrip túsingenimiz, kúzdiń kúni mundaǵy qambalarǵa astyq toltyrylady. Ol sapasyna qaraı suryptalady. Tuqymdyqtar jeke tógiledi. Olardy saqtaý temperatýrasy da bar. Sodan keıin arnaıy qalbyrdan ótip, tazartylady. Zerthanadan ótken bıdaı dıirmenge jiberiledi. Alyp dıirmennen jylyna 32 myń tonna un, 4,5 myń tonna jem óndiriledi. Qambada 48 myń tonnaǵa deıin shıkizat saqtalady. Dıirmennen shyqqan daıyn ónim 25, 50 kılogrammdyq qaptarǵa qaptalyp, tapsyrys berýshilerge jóneltiledi. Jóneltýdiń de joly ońaı. Kásiporyn aýmaǵynan temirjol da ótip jatyr. Vagon-vagon un shyǵaratyn kásiporyndar Shyǵysta osy ǵana. Munyń bári qarapaıym jumysshy eńbek adamdarynyń qolymen júzege asyrylady. Tehnologııa damyp, barlyǵy avtomattandyrylsa da, «О́skemen un tartý kombınatynda» 200-ge jýyq adam qyzmet atqarady.
– Apparattan saýlap túsken undy qaptap, qaptyń aýzyn tigip, konveıerge jiberip turamyn. Ol jaqtan júk kóterýshi baqshalap jınaıdy. Kúnine myńǵa deıin un qaptaımyz, – deıdi apparattyń qulaǵynda turǵan Barshagúl Qambetaı.
Bárinen de ıyǵyna 50 kılogramm un salyp, ony jınastyryp júrgen júkshiniń eńbegi eren eken. Kúnine on emes, myń qapqa deıin un kóterý naǵyz myqtylyq. Soǵan qaraı jalaqylary da joǵary desedi kásiporyn basshylyǵy. Onyń taǵy bir dáleli, mundaǵy jumysshylardyń basym kópshiligi burynnan istep kele jatyr. Un kombınatynan tek zeınetke shyǵady dep ázildeıdi ózara. Tipti zeınetke shyǵyp alyp, jumystaryn jalǵastyryp júrgen mamandar da barshylyq. Kerisinshe, kelip jatqan jas mamandar da joq emes. Olar kóbinese marketıng jaǵymen aınalysady.
– Uzaq jyldar boıy elimizdegi iri naýbaıhanalar men makaron fabrıkalaryna sapaly un jetkizip kelemiz. Kásiporynnyń ónimi negizinen ishki naryqqa shyǵarylady. Ortalyq Azııaǵa da jóneltip otyrmyz. Atap aıtsam, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Aýǵanstan elderinen suranys joǵary, – deıdi «О́skemen un tartý kombınaty» satý bóliminiń basshysy Aslan Ibraımov.
Suranystyń óte joǵary ekendigi aýladaǵy ersili-qarsyly júrip jatqan júk kólikterinen-aq baıqalady. Odan bólek, vagondarǵa qanshama qap un tıelip jatyr. Aıtqandaı, aptanyń belgili bir kúnderinde jekelegen turǵyndar da kásiporyn aýmaǵynan arzan baǵada un satyp alýlaryna bolady. О́nimniń basym bóligi kóterme úlgimen satylatyndyqtan, shaǵyn qaptamalarǵa qaptalmaıdy. Eń bastysy, unnyń qaı sorty bolmasyn, joǵary sapaly.
Shyǵys Qazaqstan oblysy