Elimizde joǵary ekonomıkalyq ósim saqtalyp otyr, bankterdegi ótimdilik pen kapıtaldaný deńgeıi táýir. Degenmen kóterilip bara jatqan ınflıasııa men munaı baǵasy tómendeýiniń ekonomıka aldynan arqan kerip turǵany da belgili. Mundaı qorytyndyny Halyqaralyq valıýta qory (HVQ) jasady.
Munaı baǵasynyń tómendeýi bıýdjet tapshylyǵyn týdyryp, tólem balansynyń teris saldosyn qalyptastyrar ma eken degen qaýip bar. Bul oraıda el úkimetiniń 2026 jyly aýqymdy salyq reformasyn jasaǵaly otyrǵany belgili. Degenmen maqsatty kórsetkishke taıaǵansha qatań aqsha-nesıe saıasatyn ustaný kerek degen keńes beredi halyqaralyq sarapshylar. Jaqynda Álı Ál-Eıd bastaǵan HVQ mıssııasy 15-23 mamyr aralyǵynda elde bolyp, qazirgi ekonomıkalyq ahýaldy talqyǵa saldy.
«Naqty IJО́ ósimi jedeldep, alǵashqy tórt aı qorytyndysy boıynsha 6%-dy qurady. 2024 jyldyń sońynda kórsetkish 4,8% bolǵan edi. О́simniń jedeldeýine qyzmet kórsetý, kólik, qurylys, óńdeýshi jáne óndirýshi ónerkásiptegi belsendilik áser etti. Ishki suranysty joǵary deńgeıdegi tutynýshylyq nesıeleý jáne jumsaq salyq-bıýdjet saıasaty qoldap tur. Bul rette IJО́-degi memlekettik ınfraqurylymdyq ınvestısııa úlesi ósip jatyr. 2025 jyly HVQ shamamen 5% deńgeıinde neǵurlym baıaý ekonomıkalyq ósim bolady dep boljaıdy. Bul saýda-seriktes elderdegi ósim qarqynynyń jáne munaı baǵasynyń álemdik naryqta tómendeýinen týyndaǵan munaıǵa qatysy joq sektorlarǵa áser etetin janama saldarlarmen baılanysty. Munaıdan ózge salalardyń IJО́-degi úlesi ortamerzimdi bolashaqta shamamen 3%-dy quraıdy», deıdi Álı ál-Eıd óz málimdemesinde.
HVQ mıssııasynyń habarlaýynsha, bıyl ınflıasııa 10% deńgeıinde bolady. О́ıtkeni ishki baǵalardyń qysymy áli jalǵasyp jatyr. Sarapshylardyń paıymdaýynsha, bank júıesindegi artyq ótimdilikti mindetti rezerv talaptaryn arttyrý arqyly azaıtý jospary ortamerzimdi bolashaqta ınflıasııalyq qysymdy tómendetýge yqpal etýi múmkin.
Halyqaralyq valıýta qorynyń boljamynsha, 2025 jyly yntalandyrý sıpatyndaǵy salyq-bıýdjet saıasaty saqtalady, sonyń nátıjesinde munaıǵa qatysy joq bıýdjet tapshylyǵy 7,9% -dan IJО́-niń shamamen 8,0%-yna deıin artady.
«Úkimettiń 2026 jylǵa arnalǵan qosylǵan qun salyǵynyń mólsherlemesin kóterý, salyq bazasyn keńeıtý jáne kiristerdi jınaýdy jaqsartý maqsatynda sıfrlandyrýdy engizý josparlaryn quptaýǵa bolady. Salyq salýda keńinen qoldanylatyn jeńildikterdi qysqartý jónindegi sharalar da salyq bazasyn odan ári keńeıtýge septigin tıgizer edi. Sonymen qatar HVQ boljamyna sáıkes, 2025 jyly aǵymdaǵy shot tapshylyǵy 2024 jylǵy 1,3%-ben salystyrǵanda IJО́-niń shamamen 3,5%-yna deıin ulǵaıady. Bul negizinen munaı baǵasynyń tómendeýimen jáne memlekettiń ári úı sharýashylyǵynyń shyǵystaryna baılanysty ımportqa suranystyń saqtalýymen túsindiriledi», delingen habarlamada.
Qor otandyq bankterdiń jaǵdaıy jaqsy degen qorytyndyǵa kelgen. Aıtýlarynsha, 2025 jyly naýryzda nesıe berý kórsetkishiniń birshama tómendegenine (20%-ǵa baıaýlaǵan) qaramastan qarjy ınstıtýttary jerge qarap turǵan joq.
«Tutynýshylyq nesıelerge baılanysty problemalyq aktıvterdiń kólemi artqanymen, olardyń jalpy aktıvter kólemindegi úlesi aıtarlyqtaı ózgergen joq. Qarjylyq turaqtylyqqa qaýip tóndiretin tutynýshylyq nesıeleýdiń shapshań ósýinen týyndaıtyn táýekelderdi azaıtýǵa baǵyttalǵan makroprýdensııalyq saıasatty qatańdatý jónindegi josparlardy oń baǵalaýǵa bolady», deı kele, HVQ ishki jáne syrtqy táýekelderdi bólip qarastyrady.
Ishki táýekelder:
О́simniń tómendeýi; Inflıasııalyq qysymnyń artýy.«Qurylymdyq reformalardy jyldamdatý jáne jeke sektordy damytý orta merzimdi bolashaqta boljammen salystyrǵanda ekonomıkanyń neǵurlym joǵary ósý qarqynyn qamtamasyz ete alady», deıdi bul oraıda.
Syrtqy táýekelder:
Belgisizdiktiń kúsheıýi, sonyń ishinde – álemdik saýdadaǵy shıelenis, munaı baǵasynyń tómendeýi, qarjylyq sharttardyń qatańdaýy, Qazaqstannyń saýda-seriktes elderindegi ósim qarqynynyń baıaýlaýy.HVQ ekonomıkany ártaraptandyryp, ornyqty ósimdi joǵarylatý úshin meılinshe sheshimtal qurylymdyq reformalar kerek degen keńes beredi.
«Qazaqstan ınfraqurylymdyq jobalarǵa, sıfrlandyrýǵa, jasandy ıntellektige, aýyl sharýashylyǵy men logıstıkaǵa ınvestısııa tartýdy jalǵastyryp jatyr. Inflıasııalyq emes ornyqty ósim qarqynyna qol jetkizý úshin qurylymdyq reformalar kerek, olar – memlekettiń ekonomıkadaǵy úlesin azaıtý, memlekettik basqarý júıesin nyǵaıta túsý, eńbek jáne taýar naryqtaryn retteý sharalaryn jetildirý, sondaı-aq ekonomıka men saýdany ártaraptandyrýdy jedeldetý», dep málimdeıdi.