О́tken aptada ýshyqqan Izraıl men Iran arasyndaǵy qaqtyǵys qazir álemdi alańdatyp otyr. Osy oraıda elimizdiń Syrtqy ister mınıstrligi Taıaý Shyǵystaǵy áskerı shıeleniske baılanysty alańdaýshylyq bildirip, qaqtyǵysty BUU jarǵysy men halyqaralyq quqyq normasyna sáıkes tek saıası-dıplomatııalyq jolmen retteýdi quptaıtynyn málimdedi.
Izraıl bıligi aldymen AQSh sheneýnikterine Iranǵa soqqy bergeli jatqandaryp aıtyp, qulaqqaǵys etken. Artynsha ótken sársenbide «CBS News» agenttigi Vashıngton Iran AQSh-tyń Iraktaǵy nysandaryna da soqqy berýi múmkin degen boljammen óz azamattaryn Taıaý Shyǵystan ketýge keńes bergenin jazdy.
Al juma kúni Izraıl Irannyń basty áskerı bazalaryna, ıadrolyq nysandaryna soqqy berdi. Izraıl Qorǵanys mınıstri Israel Kas eldiń búkil aýmaǵynda tyldaǵy erekshe jaǵdaı engizilgenin málimdedi. Izraıldiń bul operasııasy «Arystan kúshi» dep ataldy. Áskerıler Tegeran mańyndaǵy ondaǵan ıadrolyq nysannyń joıylǵanyn habarlady. Izraıl sol kúni-aq áýe keńistigin jaýyp, mektep sabaqtaryn toqtatty.
Kóp uzamaı Iran bıligi Izraıldiń eldegi ıadrolyq nysandarǵa áýeden soqqy jasaǵanyn rastap, olar da áýe keńistigin japty. Tegerannan bólek, Irannyń Natanz jáne Hamedan qalalaryna da áýe soqqylary jasalǵanyn jergilikti BAQ lezde habarlady. Kýágerlerdiń aıtýynsha, Natanzdaǵy ıadrolyq nysandarda órt shyqqan. Dese de tóńirekke ıadrolyq zalaldyń taraǵany týraly naqty aqparat joq.
Izraıl qaýipsizdik kúshterindegi derekkózdiń habarlaýynsha, alǵashqy soqqylar eldiń joǵarǵy áskerı basshylary men ǵalymdaryn nysanaǵa alǵan. Al kóp uzamaı Iran bıligi Islam revolıýsııasy saqshylar korpýsynyń (KSIR) qolbasshysy Hosseın Salamı men eki joǵary laýazymdy ǵalym – doktor Tegeranchı jáne Fereıdýn Abbasıdiń qaza tapqanyn rastady. Eske salsaq, Fereıdýn Abbası eki apta buryn Tegeran taktıkalyq ıadrolyq bomba jasaı alatynyn málimdegen edi. Sondaı-aq Izraıl soqqylarynyń saldarynan Iran bas shtabynyń basshysy Mohammad Bagerı de qaza tapty. «Hatam ál-Anbııa» shtabynyń qolbasshysy general-maıor Golamalı Rashıd te juma kúni tańerteń Tegeranǵa jasalǵan Izraıl soqqylary kezinde qaza boldy.
Taıaý Shyǵystaǵy bul áskerı qaqtyǵysqa Qazaqstan tarapy da beıjaı qaramady. Sol kúni-aq Syrtqy ister mınıstrligi óńirdegi qaýipti áskerı shıeleniske baılanysty óz alańdaýshylyǵyn bildirdi. Qaqtyǵysty BUU Jarǵysy men halyqaralyq quqyq normalaryna sáıkes tek saıası-dıplomatııalyq jolmen tez arada retteýdi quptaıtynyn jetkizip, málimdeme jasady.
Taıaý Shyǵystaǵy jaǵdaıdyń ýshyǵýyna baılanysty Izraıldegi Qazaqstan elshiligi otandastarymyzǵa úndeý jasap, Izraılde júrgen barlyq Qazaqstan azamattaryna nusqaýlar men qaýipsizdik sharalaryn qatań saqtaýǵa, saq ári muqııat bolýǵa shaqyrdy. Sonymen qatar elshilikpen turaqty baılanysta bolýǵa keńes berdi. Elimizdiń azamattary úshin Izraıldegi elshilikte jedel baılanys jelileri ashyldy.
Iran qarymta retinde Izraılge 100-den asa ushqyshsyz ushatyn apparatyn (dron) jiberdi. Sondaı-aq SAHAL (Izraıl áskeri) Iranǵa qarsy soqqy berý úshin 200 ushaq jumyldyryp, 330-dan asa zymyran ushyrylǵanyn habarlady.
Sonymen, Izraıl men Iran arasyndaǵy soǵys tórtinshi kún qatarynan jalǵasyp jatyr. «Kuwait Times» basylymynyń habarlaýynsha, ırandyq sheneýnik Qatar men Omannan araǵaıynǵa kelgenderge Iran atys toqtatý týraly kelissózder júrgizýge daıyn emes ekenin málimdegen. Onyń aıtýynsha, Iran shabýyldarǵa ushyrap jatqan kezde kelissózderge barmaıdy.
«The Guardian»-nyń málimetine súıensek, Iran Tel-Avıv, Haıfa jáne Petah-Tıkva qalalaryna zymyrandarmen soqqy jasap, halyqaralyq qaýymdastyqtyń deeskalasııaǵa shaqyrýyna kónbeıtinin jáne Izraıldiń kútpegen shabýylyna jaýapty jalǵastyryp jatqanyn kórsetti. Bul shabýyldar saldarynan kem degende 4 adam qaza taýyp, 87 adam jaraqat alǵan. Haıfa mańynda turǵyn úıler men elektr stansasy jarylǵan.
AQSh elshisi Maık Hakabı áleýmettik jelide jasaǵan málimdemesinde AQSh elshiligine de zymyran soqqysynyń saldarynan azdaǵan zaqym kelgenin rastady.
RBK málimeti boıynsha, sońǵy táýlikte Iran shabýyldary saldarynan Izraılde jaraqat alǵandar sany 385 adamǵa jetken. Al Iran Densaýlyq saqtaý mınıstrligi qaqtyǵys bastalǵaly beri elde 224 adamnyń qaza tapqanyn habarlady.
G7 elderiniń kóshbasshylary, onyń ishinde AQSh prezıdenti Donald Tramp Kanadanyń Skalıst taýlarynda kezdesetinin málimdedi. «The Jakarta Post» úsh kúnge josparlanǵan bul kezdesýde Iran men Izraıl arasyndaǵy shıeleniske qatysty ortaq ustanym qalyptastyrý kózdelip otyrǵanyn jazdy.
Al dúısenbi kúni Qazaqstan Syrtqy ister mınıstrliginiń resmı ókili Aıbek Smadııarov dástúrli baspasóz máslıhatynda Taıaý Shyǵysqa sapar aldynda azamattarymyz qaýipke kóz juma qaramaı, barlyq táýekeldi eskerý kerektigin eskertti. Taıaý Shyǵystaǵy jaǵdaıdyń ýshyǵýyna baılanysty Iran, Izraıl, Sırııa, Irak, Iordanııa jáne Lıvannyń áýe keńistigine shekteý qoıýyna qaramastan, atalǵan memleketterge týrısterdiń legi azaımapty.
– Mınıstrlik azamattardy jaǵdaıdy muqııat qadaǵalap, saparlardy josparlaý kezinde, ásirese Parsy shyǵanaǵy elderine, sonyń ishinde Birikken Arab Ámirlikterine sapar barysynda týyndaýy múmkin qaýip-qaterlerdi qaperde ustaýdy eskertedi. Taıaý Shyǵys elderine sapar aldynda barlyq táýekeldi eskerip, salmaqty jáne negizdelgen sheshim qabyldaý qajet, – dedi A.Smadııarov.
Sondaı-aq A.Smadııarov keıingi eki kún ishinde 70-ten asa qazaqstandyq Irannan shyǵýǵa járdem alǵanyn aıtty. Iаǵnı Iranda issaparda júrgen alty azamatqa Ázerbaıjan aýmaǵy arqyly elge oralýǵa kómek kórsetilgen. Onyń aıtýynsha, 15 maýsymda elimizdiń 68 azamaty, onyń ishinde dıplomattardyń otbasy músheleri, Ekonomıkalyq yntymaqtastyq uıymynyń hatshylyǵynda issaparmen júrgen otandyq mamandar, sondaı-aq Iranda qyzmettik saparmen bolǵan ózge de azamattar Túrikmenstan arqyly elden shyǵarylǵan. Azamattarymyz aldaǵy kúnderi Qazaqstanǵa oralmaq. Jalpy, Iranda – 132, Izraılde 219 Qazaqstan azamaty bar eken.
Al Syrtqy ister mınıstrligi Irandaǵy Qazaqstannyń sheteldegi mekemeleri qalypty rejimde jumys istep jatqanyn málimdedi.