Batys Qazaqstan oblysy Báıterek aýdanyna qarasty Sulýkól aýylynda respýblıkalyq aýqymdaǵy mańyzdy oqıǵa – «Agrofest Batys – 2025» mamandandyrylǵan aýyl sharýashylyǵy kórmesi ótti. Bıylǵy festıvalǵa 40-tan asa aýyl sharýashylyǵy uıymy qatysqan.
Ashyq aspan astyndaǵy kórmede aýyl sharýashylyǵyna qajetti tehnıka, zamanaýı tehnologııa quraldary qoıylǵan. Sondaı-aq asyl tuqymdy mal, ósimdik pen janýarlardy qorǵaý baǵytyndaǵy jańalyqtar da kelýshilerdiń zor qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy.
«Memleket qazir aýqymdy málimetter bazasyn jasaqtady, bul bıznes-sheshimderdi damytyp, jańa servıs pen IT-ónimdi damytýdyń negizi bolmaq. Biz agroónerkásip kesheninde negizgi baǵyttardyń esebin óz moınymyzǵa alyp otyrmyz. Sol arqyly biryńǵaı memlekettik málimetter bazasy qalyptasady», deıdi Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Baǵlan Bekbaýov.
Qazaqstan tuqym óndirýshiler qaýymdastyǵynyń tóraǵasy, maıly daqyldar tájirıbelik sharýashylyǵynyń bas dırektory Farıd Abıtaev ózi basqaratyn ǵylymı zertteý ınstıtýttyń 60 jyldan beri osy salada tabysty eńbek etip kele jatqanyn aıtady.
«Bizdiń ınstıtýt keńes kezinde Qazaqstannyń soltústik óńiri men Ońtústik Sibir aýmaǵynda tabıǵat jaǵdaıyna beıimdelgen kúnbaǵys tuqymyn shyǵarý úshin qurylǵan eken. Osy ýaqyt ishinde 4 myńnan asa genetıkalyq jelini zerttep, qaıtalanbas genetıkalyq baza jasaqtadyq. Ujym tek ǵylymı turǵydan emes, óndiristik jaǵynan da, mamandar sapasymen de úlken áleýetke ıe. О́te sapaly otyndyq kúnbaǵys tuqymdaryn damytyp, búkil eldi qamtamasyz ete alamyz», dedi Farıd Abıtaev.
Ǵalym oraldyq fermerlerge kúzdik daqyldardyń gektarynan turaqty túrde 25-30 sentner ónim alýǵa bolatynyn, ol jazdyq daqyldarmen salystyrǵanda 2 ese kóp ekenin aıtyp, keńes berdi. Tek ol úshin tehnologııa saqtalýy kerek, sapaly tuqym, saýatty agrotehnologııa jáne azdaǵan tyńaıtqysh qajet. «Qys kezinde aramshóp óspeıdi, egis zııankesteri uıyqtap jatady. Tek kóktemde egis alqabyndaǵy aramshópti joıý úshin naqty sharalardy jasaý kerek. San jylǵy tájirıbede dáleldengen tehnologııany qatań saqtamaı, tabysqa jetý, mol ónim alý múmkin emes», deıdi Farıd Abıtaev.
Fermerler kórmege qoıylǵan aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn is júzinde tekserip kórýge de múmkindik aldy. «Agromash» zaýyty marketıng bóliminiń jetekshisi Batyr Ospanov byltyrdan beri zaýyt áıgili álemdik ónim shyǵarýshylarmen birigip tuqymsepkish, tyńaıtqysh shashqysh qondyrǵylar shyǵara bastaǵanyn aıtady. Kórmege zaýyttyń jańa ónimi – 145 at kúshi bar «Lovol» traktory, «Lovol GK120» markaly rotorly kombaıny qoıylǵan. Aıtpaqshy, atalǵan kombaın byltyr da kórmede kópshiliktiń qyzyǵýshylyǵyn týdyrǵan eken.
1930 jyldary dál osy Aqjaıyq óńirinde paıda bolyp, búginde qazaq jerine keńinen taraǵan aqbas sıyrdyń 25 buqasy osy kórmege jetkizilipti. «Ilbishin» JShS baıqaýǵa 6 buqa qossa, Abaı oblysynan kelgen «Dáýren» sharýa qojalyǵy alystan 4 buqa jetkizipti. Jarma aýdanynan kelgen sharýa qojalyǵy jetekshisi Nurtýǵan Manap ta 4 buqa ákelgen. Aıta keteıik, kórmede 4 buqanyń 2-eýi Aqtóbe oblysyna, 1-eýi Abaı oblysyna satylyp ketken. Al endi 1 buqany oraldyq «Sábıt» sharýa qojalyǵy 2,8 mln teńgege satyp alypty.
Baıqaýda 18 aıǵa deıingi taıógizder arasynan batysqazaqstandyq «Oraz» sharýa qojalyǵynyń «Arıtal» atty buqasy, «Sábıt» ShQ-nyń «Nık» nyspyly buqasy jáne Abaı oblysynan kelgen «Dáýren» qojalyǵynyń «Shoıyn» atty buqasy júldeger atandy. 18 aıdan asqan buqalar arasynda júldeni «Ilbishin» JShS-nyń «Qorǵan» atty buqasy, «Shonaıbekov» ShQ-nyń «Klassık» buqasy jáne «Sábıt» ShQ-nyń «Vosk» atty buqasy bólisti. Bul baıqaýdyń júldesi avtokólik, motosıkl jáne teledıdar sekildi qundy buıymdar bolǵanyn aıta keteıik.
«Mal sharýashylyǵyna memleket tarapynan kóptegen qoldaý kórsetilip jatyr. Respýblıka boıynsha jyl saıyn 100 mlrd teńgege jýyq sýbsıdııa bólinedi. Bul qarajat asyl tuqymdy mal sharýashylyǵyn damytýǵa, ıaǵnı mal satyp alýǵa, mal sharýashylyǵy ónimderin óndirýdi arzandatýǵa berilip jatyr. Odan bólek jeńildetilgen nesıeler bar. Bıyl engizilgen jańalyq – mal ósirýshi sharýalarǵa jyldyq mólsherlemesi 5%-ben nesıe beriledi. Bul bordaqylaý alańdarynyń aınalymdyq qarajatyn tolyqtyrýǵa arnalǵan. Mal sharýashylyǵynyń et baǵyty boıynsha asyl tuqymdy iri qara mal jáne usaq qara mal satyp alýǵa jyldyq mólsherlemesi 5%-dan aspaıtyn jeńildetilgen nesıe beriledi. Batys Qazaqstan oblysy – mal sharýashylyǵy óte jaqsy damyǵan oblystyń biri. Bıyl qazaqtyń aqbas sıyr tuqymyna 75 jyl tolyp otyr. Bul tuqym osy oblysta zerttelip, búginde eldiń maqtanyshyna aınaldy. Atakásipti damytyp júrgen fermerlerdi osy aıtýly datamen quttyqtaımyn», deıdi Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Mal sharýashylyǵy departamenti dırektorynyń orynbasary Erlan Ilııasov.
Shara barysynda úzdik mamandarǵa Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń marapaty – mınıstrliktiń Qurmet gramotasy men oblysy ákiminiń Alǵyshaty tabystaldy.
Batys Qazaqstan oblysy