Teń múmkindikterge bastar jol

Jıynǵa Parlament Senaty tóraǵasynyń keńesshisi, Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııa tór­aǵasynyń orynbasary Juldyzaı Ysqaqova moderatorlyq etti.

– Qazaqstan men О́zbekstan táýelsizdik alǵaly beri genderlik teńdik taqyrybynda turaqty túrde tájirıbe almasyp, tıimdi tásilderdi engizip keledi. Keıingi jyldary bul saladaǵy saıasat eleýli ózgeristerge ushyrap, genderlik máseleler tek saıası deńgeıde emes, ekonomıkalyq jáne áleýmettik saıasattyń da mańyzdy bóligine aınaldy. El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev áıelderdiń quqyqtaryn qorǵaý men olardyń kóshbasshylyq áleýetin arttyrýǵa erekshe nazar aýdaryp otyr. Osyndaı dıalog alańdary taraptardyń tabysty tájirıbesimen bólisýge jáne ózara tıimdi yntymaqtastyqty damytýǵa jol ashady, – dedi moderator.

Kezdesýge Parlament músheleri, bıznes qaýymdastyqtary jáne genderlik teńdik salasyndaǵy sarapshylarmen qatar, elimizdiń ár óńirinen áıelderdiń quqyǵyn qorǵaý, olardyń qoǵamdaǵy rólin arttyrý baǵytynda belsendi jumys istep júrgen túrli mańyzdy sektorlardaǵy ókilder qatysty. Alǵash bolyp sóz alǵan Parlament Senaty tóraǵasynyń orynbasary Olga Perepechına áıelderdiń saıası-ekonomıkalyq múmkindikterin keńinen nasıhattaý memlekettiń ulttyq damýyna tikeleı yqpal etetin strategııaǵa aınalǵanyn basa aıtty.

– Qazaqstanda da, О́zbekstanda da genderlik teńdikke qatysty saıa­sat memlekettik deńgeıde dáıekti túrde keńeıip, damyp keledi. Bul – eki el basshylarynyń saıası erik-jigeri men ózara kelisiminiń aıqyn kórinisi. Elimizde 2022 jyly konstıtýsııalyq reforma aıasynda Konstıtýsııalyq sot pen adam quqyqtary jónindegi ýákil (ombýdsmen) ınstıtýty qaıta qalpyna keltirildi. Bul qurylymdar otan­das­tarymyzdyń, sonyń ishinde áıelder men erlerdiń quqyqtary men múm­kindikterin qorǵaýǵa baǵyt­taldy. Mine, kúni búginge deıin biraz tájirıbe jınaqtap úlgerdik. Kons­tıtýsııalyq sotta áıelder men er­lerdiń teń quqyqtary boıyn­sha naqty ister qaralyp jatyr. Sonymen qatar Parlamentte áıelder kásipkerligi men genderlik teń­dikke qatysty máseleler bel­sen­di talqylanýda. О́tken jyly Senat tóraǵasynyń bastamasymen turaq­ty damý maqsattary boıynsha komıssııa otyrysynda áıelderdiń eńbek naryǵyndaǵy múmkindikterin keńeıtý máselesi kún tártibine shyqty. О́zbekstanda da osy baǵytta belsendi reformalar júrip jatyr. Qazaqstan men О́zbekstan arasyndaǵy tájirıbe almasý – bul salada odan ári damýǵa múmkindik beredi, – dedi O.Perepechına.

Sondaı-aq Parlament Senaty tóraǵasynyń orynbasary elimizdegi shaǵyn jáne orta bıznestegi áıel­derdiń úlesi osydan 10 jyl buryn 30% bolsa, búginde bul kórsetkish 49%-ǵa jetkenine nazar aýdardy.

– Bul – keıingi jyldary qabyl­danǵan zańnamalyq ózgerister­diń jemisi. Áıelderge berilgen zańdy quqyqtar naqty ómirde iske asýy úshin birqatar sala birlese jumys isteý qajet. Negizi Ortalyq Azııada áıelderdiń quqyǵy men múmkindikterin keńeıtý boıynsha úlken jumystar atqarylyp jatyr. Áli de birlese sheshýdi qajet etetin máseleler bar, – dedi O.Perepechına.

Al T.Narbaeva aldymen Qazaq­stanǵa jasaǵan saparynyń erekshe mańyzyn atap ótip, qazaq halqy­nyń qonaqjaılyǵyna alǵysyn bil­dirdi. Ári eki el arasyndaǵy dostyq pen senimdi qarym-qatynastyń jyldan-jylǵa nyǵaıyp kele jat­qanyn tilge tıek etti.

– Ár joly Qazaqstanǵa kelgeni­mizde halyqtyń ystyq yqylasyn, baýyrmaldyǵyn sezinemiz. Bul qasıet – qazaq halqyna da, ózbek halqyna da ortaq. Biz qysqa ýaqyt ishinde kóptegen kezdesý ótkizdik. Bul is-sharalar memleketterimiz arasyndaǵy yntymaqtastyqty barlyq salada odan ári kúsheıtedi. Qurmetti Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev – óte bilimdi, sergek ári isker basshy. Ýaqytynyń tyǵyzdyǵyna qaramastan, О́zbekstannan kelgen áriptesterine ýaqyt tapty. Bul – elderimizdiń arasynda ornyqqan senim men dostyqtyń aıqyn belgisi. II dárejeli «Dostyq» ordenimen marapattaýy da – maǵan ǵana emes, búkil О́zbekstan Parlamentine, halqymyzǵa jáne Qazaqstandaǵy áriptesterime berilgen baǵalaý dep bilemin. О́ıtkeni mundaı jetistik – tek birlesken eńbektiń nátıjesi. Bul senim bizdi odan da kóp jumys isteýge mindetteıdi, – dedi ol.

О́zbekstannyń Olıı Májilisi Senatynyń tóraǵasy sóz arasynda áıel quqyǵy men múddelerin qam­tamasyz etý máselesi barlyq bılik tarmaqtary men qoǵamnyń nazarynda bolýǵa tıis ekenin aıtyp qaldy.

– Áıelder máselesi – tek áıel qaýymynyń problemasy emes. Bul – búkil qoǵamnyń máselesi. Ár mekeme, tipti erler basym jumys isteıtin uıymdardyń ózi áıelderdiń quqyqtaryn qorǵaýǵa jaýapty. О́ıtkeni olardyń da jary, qyzy, anasy bar. Sondyqtan genderlik saıa­sat barlyq qurylymǵa engizilýge tıis. Bizge «Erler men áıelderdiń teń quqyqtary men múmkindikteri týraly» jáne «Zorlyq-zombylyq­tyń aldyn alý týraly» zańdardy qabyl­daý ońaı bolmady. Bir kezderi mundaı zańdardyń qajeti joq, Konstıtýsııada bári kórsetilgen degen pikirler de aıtyldy. Biraq tájirıbe naqty normalar men tetikter kerek ekenin kórsetti. Deı turǵanmen men Senat tóraǵasy bolǵan soń, bul zańdardy ótkizýge múmkindik týdy. Búginde biz olardy jetildirý baǵytynda jumys istep jatyrmyz, – dedi T.Narbaeva.

Qadirli meıman Qazaqstanda da áıelder men balalardy qorǵaýǵa qatysty mańyzdy qadamdar jasalyp jatqanyn aıtyp, eki el basshylarynyń kózqarastarynyń uqsastyǵyna basa mán berdi.

– Memleket basshylarymyz – óte zamanaýı ári progressıvti kóz­qarasta. Eń bastysy – bul basta­ma­­lardyń oryndalýy. Sondyq­tan biz zańnamany jetildirýdi jal­ǵas­­tyryp, naqty nátıjege um­ty­­lýymyz qajet. Bizde aýyldyq jer­­­lerde áıelderdiń ekonomı­ka­lyq belsen­diligin arttyrý úshin qol­jetim­di qarjylandyrý, kásiptik daıar­lyq, mahalle deńgeıinde qoldaý kór­setý júıeleri jumys istep jatyr. Menińshe, Qazaqstan jáne О́zbek­stan osy baǵyttaǵy tájirıbe almasý­laryn keńeıtip, birlese jumys isteýi kerek. Ortaq bıznes forým­dar, jobalar, kelisimder arqyly shy­naıy yqpaldastyq qajet. Bul siz­derdegi áıelderdiń eko­no­mıka­lyq múmkindikterin arttyryp qana qoımaı, búkil óńirdiń áleýetin da­mytýǵa sep bolady, – dep sózin tú­ıin­dedi О́zbekstannyń Olıı Máji­l­isi Senatynyń tóraǵasy Tanzıla Narbaeva.

Ári qaraı Prezıdent keńesshisi Ásel Janasova sóz alyp, bul dıalog alańy eki eldiń damýy úshin tıimdi, maǵynaly bastamalardyń irgetasy bolatynyn eske saldy.

– Jaqynda ǵana qazaqtyń uly aqyny Abaı Qunanbaıulynyń 180 jyldyǵyna arnalǵan mereıtoıyn atap óttik. Abaı Qunanbaı­uly «Biraz sóz qazaqtyń qaıdan shyqqany týraly» atty eńbeginde mońǵol bıleýshileri men Shaıbanı han arasyndaǵy ózara qarym-qaty­nas áreketterin keltiredi, onda qazaqtardyń óz is-áreketin ózbek­termen týystyq baılanystarymen negizdep jáne óz ustanymyn «О́zbek – óz aǵam, sart – sadaǵam» degen sózdermen bildire otyryp, ony qalaı qoldaǵanyn jáne onyń jaǵyna aýysqanyn aıtady. Uly Abaı óz eńbeginde bul sózdiń qazaq­tar arasynda naqyl sóz retinde qalyp­tasyp ketkenine nazar aýdartady. Ári shynaıy baýyrlastyq pen ulttyq dostyqtyń máni tereńde ekenin aıtady. Búginde men týrızm, logıstıka jáne transport salalaryna jaýaptymyn. Árbir týrıst elge kelgende qandaı qyzmet, qandaı múmkindik kútetinin zertteımin. Mysaly, Qazaqstanǵa kelgen týrıst ári qaraı О́zbekstanǵa barady nemese kerisinshe. Sondyqtan bizdiń aımaqtarǵa kelgen saıahatshylarǵa ne usynýymyz kerek, osy baǵytta birlesken jumys júrgizý qajet, – dedi Ásel Janasova.

«Otbasy bank» AQ basqarma tóraǵasy Lázzat Ibragımova áıelderdiń basym bóligi baspana alý úshin kemi 6 jyl júretinin aıtty. Sondaı-aq ol balalarǵa arnalǵan múmkindikterdi de sóz etti.

– Balalarǵa arnalǵan jınaq shottaryn engizdik. Bul júıe bala­nyń dúnıege kelgende ony tirkeýmen qatar, bastapqy jınaqty jyldam ashyp alýǵa múmkindik beredi. Bizde on segiz jasqa deıingi balalarǵa arnalǵan turǵyn úı jınaq shottary bar, bul – uzaqmerzimdi perspektıva. Bıyldan bastap biz turǵyn úıge ǵana emes, bilimge de nazar aýdyra bastadyq. Turǵyn úı ýaqytymen óz qunyn joǵaltýy múmkin, al bilim jyl ótken saıyn baǵa jetpes qun bolyp qala beredi. Sondyqtan biz bilim berý jınaq shottaryn da engizdik. Oǵan jyldyq 14% ústeme qosylady. Memleket tarapynan áleýmettik jaǵynan osal otbasylardyń balalary úshin ústeme 7%, barlyq bala úshin qosymsha 5% qosylady. Bul – balanyń bolashaǵyna qundy ınvestısııa. Sondaı-aq Memleket basshysynyń bastamasymen «Keleshek» baǵdarlamasy iske qosyldy, – dedi L.Ibragımova.

Áıelderdiń qoǵamdaǵy rólin arttyrý, zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý jáne zańnamany jetildirý – Qazaqstan men О́zbekstan úshin ortaq kún tártibindegi másele. Ult­tyq komıssııalar alańynda da iske asyp jatqan memleketaralyq yn­ty­maqtastyq formaty ózara táji­­rıbe almasýǵa, kedergilerdi birge taldaýǵa jáne qaǵaz júzinde emes, naqty iske asatyn sheshimder ázirleýge arnalǵan mańyzdy qural­ǵa aınalyp otyr.