Aýylǵa kósh, aǵaıyn!

San jyldan beri qalyp­tasqan dástúrli ara­salmaqtyń ózgerýi aýyldardyń azaıyp, tozýyna, she­­karalardyń jalańash qa­lýy­na ákeldi. Kerisinshe qala­larda kúrdeli áleýmettik ahýal – mektep pen balabaqsha jetis­peýshiligi, emhanadaǵy uzyn-sonar kezek, turǵyn úı tapshy­lyǵy qatty baıqalyp tur. Bul má­sele Memleket basshysy Qasym-Jo­mart Toqaevtyń halyqqa Joldaýynda da kóri­nis tapty: «Eńbek naryǵyn, ásire­se kóshi-qon máselesin retteý sa­lasynda esepke alýdyń orta­lyq­tandyrylǵan júıesi joq. Bul jaǵdaı osy saladaǵy bol­jaý jumysynyń sapasyna jáne she­shimderdiń tıimdiligine kesirin tıgizedi. Ishki jáne syrtqy kóshi-qon úderisiniń baqylaýsyz qalýy jurttyń bári turǵysy ke­letin iri qalalarymyzdyń ın­f­raqurylymyna orasan salmaq túsirip otyr», dedi Prezıdent.

Búkil eldegi osy másele Aqjaıyq óńirine de tán bolyp tur. Batys Qazaqstan oblysynda 2025 jylǵy 1 shildedegi málimetke qaraǵanda, qala halqy 400 myń, aýyl halqy 296 myń adam bolǵan. Aýylda mektepke bala jetpeı, bilim ordalary birinen soń biri jabylyp jatsa, Oral qalasynda mektepterge oqýshy syımaı, keı­biri úsh aýysymda oqýǵa májbúr.

О́ńirde 2024 jyldan beri «Qaladan aýylǵa» atty keshendi baǵdarlama qolǵa alyndy. Ba­tys Qa­zaqstan oblysynyń ákimi Na­rıman Tóreǵalıevtiń ózi bas­ta­mashy bolǵan bul joba Mem­­leket basshysynyń Jol­­daýyn­da aıtylǵan strate­gııa­lyq min­dettermen úndesip otyr­­ǵan naqty qadamnyń biri. Baǵdar­lamanyń túpki maqsaty – aýyl­ǵa jańa tynys berý, qala men dala arasyndaǵy áleýmettik alshaq­tyqty azaıtý, sondaı-aq shekaralyq aımaqtardaǵy aýyldardy saqtap qalý. Bul bastama aıasynda aýylǵa qonys aýdarǵan azamattarǵa jeńildetilgen nesıe, jer telimderi, baspana berilip, kásip ashamyn degen janǵa memleket tarapynan jan-jaqty qoldaý kórsetilip jatyr. Aýylǵa barǵan árbir jas kásip­ker tek óz kásibin ǵana damytyp qoımaı, tutas bir óńirdiń áleýe­tin kóterýge múmkindik aldy.

Shynyn aıtý kerek, Batys Qazaqstan oblysynda barlyq aýyl tolyqtaı tabıǵı gazben qam­tamasyz etilgen, aýyzsý máselesi túbegeıli sheshimin tapqan. Endi qalǵan qıyndyq – aýylishilik, aýdanaralyq joldar, onyń ózi kezeń-kezeńimen sheshimin taýyp jatyr.

Keıingi úsh jyl ishinde aýyl­dyq jerde 1 424 jańa baspana salyndy. Gaz ben sý qubyrmen kelip turǵan jerde qaladaǵydaı jaıly páter jasap alý qıyn emes. Qazir sáýletti kottedj aýyl­da tańsyq bolmaı qalǵan. Onyń ústine jergilikti bılik qoldap otyrǵan «Qaladan aýyl­ǵa» syndy baǵdarlama kóshtiń betin aýylǵa burdy deýge bolady. Qarańyz, joba bastalǵaly oblys aýyldaryna 149 otbasy, 712 adam kóship keldi. Bári de ­baspanamen tolyq qamtyldy.

Aýylǵa qonystanǵandardyń deni Oral qalasynan. Degenmen Aqtóbe, Taraz, Qyzylorda, Qos­tanaı oblystarynan kelip, Batys Qazaqstan oblysynyń aýylda­rynan qonys tapqan otbasylar da bar. Búginge deıin 161 adam turaqty jumysqa ornalasyp, 8 azamat «Aýyl amanaty» baǵdar­lamasy arqyly óz kásibin ashty.

Mysaly, Syrym aýdanynyń Kógeris aýylyna kóship kelgen Abzal Muqatov shaǵyn dúken ashyp, isin jolǵa qoıdy. Aq­jaıyq aýdanyndaǵy Tináli aýylyna qonys aýdarǵan kóp­balaly Ásel Jaqsybaeva 1,5 mln teńgege jýyq grant alyp, sımmental tuqymdy iri qara satyp aldy. Ol qazir aýylda sút sharýashylyǵyn damy­týdy qolǵa aldy. Báıterek aýdanynyń Beıbitshilik aýyldyq okrýgine kóship kelgen Anna Skvorsova 2024 jyly 1,45 mln teńge qaıtarymsyz grant alyp, mal sharýashylyǵyn dóńgeletip otyr.

О́z kásibin ashyp, berekesin kórip otyrǵan otbasylardyń qatarynda Qaratóbe aýdanynyń Shalǵyn aýylyna kóship barǵan Muhambedııarovtar áýleti de bar. Otaǵasy Beıbit Maratuly «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy aıasynda 9,2 mln teńge jeńildetilgen nesıe alyp, qoı sharýashylyǵyn damytty. Qazirdiń ózinde Shopan ata túligi 100-ge jaqyndap, alǵashqy tabysyn da kóre bastady. Zaıyby Janar Osmanqyzy aýyl mektebinde ustazdyq etip, shákirt tárbıelep júr. Jeti ba­laly otbasy úshin bul baǵdar­lama jańa ómirdiń bastaýy boldy.

– «Qaladan aýylǵa» baǵdarla­masy taǵdyrymyzdy túbegeıli ózgertti. Buryn qalada páter jaldap júrsek, búginde aýylda óz kásibimizdi dóńgeletip otyrmyz. Memlekettiń qoldaýynsyz bul isti bastaý múmkin bolmas edi. Qazir aýylǵa barǵysy keletin ár otbasyna úlken múmkindik berilip otyr, – deıdi Beıbit.

«Qaladan aýylǵa» baǵdarla­masynyń arqasynda aýyldaǵy eń ózekti máseleniń biri – mek­tep­terdiń jabylyp qalý qaýpi de seıildi. Qazir 13 aýyl mektebi jańa qonystanýshy balalardyń esebinen ekinshi tynysyn ash­ty. Onyń ishinde bes mektep – sheka­radaǵy aýyldyń bilim oshaǵy.

Aqjaıyqtyń aýyldaryna baq bolǵan baǵdarlama aıasynda ásirese bilim men medısına salasyna barǵan jas mamandarǵa áleýmettik qoldaý kúshti. Sonyń nátıjesinde aýyl turǵyndary sapaly qyzmetke ıe boldy, jas­tarǵa jańa múmkindik ashyldy.

Keıingi eki jarym jyl ishin­de óńirde 24 jańa bilim oshaǵy boı kóterip, jas urpaq ıgili­gine berildi. Onyń ishinde 22 mekteptiń aýyldyq eldi mekenderde salynǵany – aýyl jas­­­tary úshin jasalǵan zor qol­­daý. Sonymen qatar oblys kó­le­­mindegi aýdan ortalyqtary tolyq sport keshenderimen qam­ta­ma­syz etilgen. Atap ótetin bir jaıt, keıingi 1 jyldyń ishinde 14 sport nysany tek aýyldarda salynyp jatyr.

– Jańa baǵdarlamaǵa sáıkes aýylǵa qonystanǵan ár otbasyna memleket tarapynan naqty kómek kórsetiledi. Máselen, «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdar­lamasy boıynsha keıingi úsh jylda oblysta 1 450 jas maman jumysqa ornalasty. Olardyń sábıleri bolsa, mektepke deıingi tárbıemen tolyq qamtylyp, 1–4 synypta oqıtyn balalaryna ystyq tamaq tegin beriledi. Medısına, farmasevtıka salasy qyzmetkerlerine buryn 5 mln teńgege deıin birjolǵy qarjylaı kómek kórsetip kelsek, 2024 jyldyń aıaǵynan bas­tap bul qarajattyń kólemi 8,5 mln teńgege deıin kóbeıdi, – deıdi óńir basshysy Narıman Tóreǵalıuly.

Oblys ákiminiń ózi qadaǵalap otyrǵan baǵdarlamada «Aýylda kásip bastaımyn» degen bastamashyl jastarǵa da erekshe qoldaý qarastyrylǵan. Jańa bıznes-ıdeıalardy iske asyrýǵa memleket tarapynan 5 mln teńgege deıin qaıtarymsyz granttar bólinip jatyr. Sonymen qatar asyl tuqymdy mal sharýashylyǵyn damytý, mal ónimderiniń sapasy men ónimdiligin arttyrý baǵytyndaǵy jobalarǵa sýbsıdııa beriledi.

Jastarǵa mıkronesıe berý tetikteri de jeńildetilgen. Jal­py, jobalarǵa 5 jylǵa deıin, mal sharýashylyǵy baǵy­tyndaǵy bas­tamalarǵa 7 jylǵa deıin nesıe usynylady. Mıkronesıeniń eń joǵarǵy somasy 5 mln teńgege deıin kóterilip, jyldyq mól­sherleme 2,5 paıyzdan aspaıdy.

«Qaladan aýylǵa» baǵdar­la­masy ýrbanızasııa qarqynyn baıaýlatyp qana qoımaıdy, sonymen qatar aýyldy zamanaýı ómirge beıimdeıdi. Qalaǵa qa­raı aǵylǵan halyq endi týǵan je­­ri­ne oralsa, aýyl da túleıdi, qala da jeńildeıdi», deıdi N.Tóreǵalıev.

Mine, osylaısha Aqjaıyq óńi­rinde aýylǵa qonys aýdarǵan­dar sany kóbeıip keledi. Na­ryq­tyń qıyn jyldary jaıly jer izdep qalaǵa ketken jurt týǵan jerge qaıta orala bastady. О́ıt­keni búgingi aýylda bolashaq bar.

Batys Qazaqstan oblysy